Làm sao để công nghệ bước ra ngoài phòng thí nghiệm?

Kết nối những mắt xích của đổi mới sáng tạo

Việc TP.HCM lần đầu góp mặt trong Top 100 hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu theo bảng xếp hạng StartupBlink 2026 không chỉ đánh dấu bước tiến của riêng thành phố. Đây còn là tín hiệu cho thấy những nền tảng đầu tiên của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đang dần hình thành.

Phát biểu tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam toàn cầu (VGIC) 2026, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết thành phố không dừng ở việc tiếp nhận và ứng dụng những thành tựu công nghệ tiên tiến, mà hướng tới trở thành nơi kiến tạo công nghệ mới, nuôi dưỡng doanh nghiệp công nghệ và hình thành những kỳ lân trong tương lai.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Nhà nước kiến tạo thể chế và môi trường phát triển. Các trường đại học, viện nghiên cứu tạo ra tri thức và công nghệ. Còn doanh nghiệp tiếp nhận, thử nghiệm, hoàn thiện và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh. Chỉ khi ba chủ thể này vận hành như một chuỗi thống nhất, dòng chảy từ chính sách và tri thức đến sản phẩm thương mại mới thực sự được hình thành.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM. Ảnh: AVSE Global.

Trên thực tế, để một kết quả nghiên cứu trở thành sản phẩm có thể cạnh tranh trên thị trường cần nhiều hơn một công nghệ tốt. Quá trình đó đòi hỏi nguồn vốn, môi trường thử nghiệm, năng lực tổ chức sản xuất, khả năng tiếp cận khách hàng và sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu.

Đây cũng là lý do Trung tâm Tài chính quốc tế cùng mạng lưới các quỹ đầu tư mạo hiểm được kỳ vọng trở thành nguồn lực tài chính quan trọng cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ. Nguồn vốn phù hợp có thể giúp những công nghệ tiềm năng vượt qua giai đoạn thử nghiệm, hoàn thiện mô hình và tiến gần hơn tới thị trường.

Song song với thể chế và nguồn vốn, Việt Nam cũng cần kết nối với mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân người Việt đang làm việc tại các trung tâm công nghệ trên thế giới để thu hút tri thức, kinh nghiệm và những nguồn lực mới cho quá trình phát triển.

GS. Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch Tổ chức khoa học và chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) cho rằng các quốc gia ngày nay đều có khả năng tiếp cận những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn hay dữ liệu lớn. Sự khác biệt vì thế không còn nằm ở việc ai sở hữu công nghệ trước, mà ở khả năng khai thác công nghệ để giải quyết những bài toán phát triển cụ thể.

“AI, bán dẫn hay các công nghệ mới không thể tự tạo ra tương lai nếu thiếu khát vọng và năng lực của con người. Đây là thời điểm thuận lợi để Việt Nam bứt phá và kêu gọi xây dựng mạng lưới kết nối các nhà đổi mới sáng tạo nhằm tạo ra giá trị trong kỷ nguyên AI và bán dẫn”, ông Khương nhận định.

Dù vậy, thể chế, tri thức và nguồn vốn mới chỉ tạo nên những điều kiện cần. Một hệ sinh thái chỉ thực sự vận hành khi có những doanh nghiệp sẵn sàng mở không gian thử nghiệm để công nghệ được kiểm chứng, hoàn thiện và chứng minh giá trị trong thực tế.

Mở đường cho công nghệ bước vào thị trường

Ở góc nhìn doanh nghiệp, theo ông Lưu Trung Thái, Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân Đội (MB), vai trò của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần được nhìn nhận rộng hơn. Doanh nghiệp không nên chỉ đứng ở cuối chuỗi để tiếp nhận những giải pháp đã hoàn chỉnh, mà cần tham gia ngay từ quá trình kiểm chứng và phát triển công nghệ.

Theo ông Thái, để làm được điều đó, doanh nghiệp trước hết phải coi đổi mới sáng tạo là một phần trong chiến lược phát triển của chính mình, thay vì chỉ xem công nghệ là công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh.

Chính kinh nghiệm từ quá trình chuyển đổi số đã định hình cách nhìn của MB về vai trò của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Từ năm 2018, khi xác định chuyển đổi số là chiến lược phát triển dài hạn, MB coi công nghệ là công cụ để giải quyết những bài toán tăng trưởng và vận hành. Thay vì mở rộng mạng lưới hay gia tăng nhân sự để cạnh tranh về quy mô, ngân hàng tập trung tìm kiếm những phương thức mới nhằm phục vụ nhiều khách hàng hơn, nâng cao năng suất và cải thiện trải nghiệm bằng công nghệ.

Quá trình đó cũng giúp MB nhận ra rằng công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được kiểm chứng trong môi trường vận hành thực tế. Vì vậy, ông Thái cho rằng ngân hàng có thể chủ động mở dữ liệu, thị trường và môi trường vận hành để các startup, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ cùng tham gia kiểm chứng, hoàn thiện giải pháp ngay trong điều kiện thực tế.

Chúng tôi mong muốn kết nối những người giỏi cùng tham gia tạo ra các giải pháp mới. MB sẵn sàng đầu tư nguồn lực, đồng hành và tạo điều kiện để những ý tưởng có giá trị được thử nghiệm, hoàn thiện và triển khai trong thực tế.

Ông Lưu Trung Thái

Chủ tịch HĐQT MB

Với những ý tưởng mới chưa tìm được không gian kiểm chứng, MB sẵn sàng trở thành nơi triển khai những thử nghiệm đầu tiên. Hệ sinh thái phục vụ khoảng 40 triệu khách hàng và dự kiến xử lý khoảng 20 tỷ giao dịch trong năm nay tạo ra môi trường đủ lớn để các doanh nghiệp công nghệ đánh giá sản phẩm trong điều kiện vận hành thực tế.

“Chúng tôi đang sẵn sàng ứng dụng tất cả các mô hình mới về công nghệ và tài chính để từng bước sử dụng dữ liệu, các mô hình AI, các thuật toán nhằm phục vụ tốt hơn cho 40 triệu khách hàng đó”, ông Thái nói.

Những phản hồi từ người dùng cùng dữ liệu phát sinh trong quá trình vận hành sẽ giúp doanh nghiệp tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện sản phẩm trước khi mở rộng ra thị trường.

Theo ông Thái, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành nơi các startup kiểm chứng sản phẩm trước khi bước ra thị trường quốc tế. Để làm được điều đó, cần nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đóng vai trò là khách hàng đầu tiên, đối tác đầu tiên hoặc nhà đầu tư đầu tiên cho các mô hình mới.

Câu chuyện MB quyết định tài trợ cho Green SM khi mô hình dịch vụ vận tải điện còn mới là một ví dụ.

Trước khi cấp khoản tài trợ ban đầu khoảng 150 triệu USD, chính ông Thái đã dành một tuần trực tiếp trải nghiệm nền tảng để đánh giá cách thức vận hành và triển vọng phát triển của mô hình. Quyết định này không chỉ dựa trên các chỉ số tài chính, mà còn xuất phát từ niềm tin rằng những mô hình mới chỉ có thể chứng minh giá trị khi được trao cơ hội bước vào thị trường.

Chia sẻ từ Chủ tịch MB cho thấy những ý tưởng mới chỉ có thể trưởng thành khi có tổ chức sẵn sàng cung cấp môi trường thử nghiệm, nguồn vốn, dữ liệu và thị trường để chúng được kiểm chứng.

Khi đó, công nghệ sẽ bước ra khỏi phòng thí nghiệm và những bài trình bày tại hội thảo để đi vào đời sống, được thị trường kiểm chứng và từng bước chuyển hóa thành sản phẩm, mô hình kinh doanh cũng như năng lực cạnh tranh mới của nền kinh tế. Đó cũng chính là thước đo của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực sự trưởng thành.