Lần đầu tái tạo khuôn mặt tổ tiên người hiện đại từ hóa thạch 315.000 năm

Công trình nghiên cứu mới được đăng trên tạp chí khoa học Heritage hồi giữa tháng 9 đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng khoa học quốc tế, vì giúp mang lại góc nhìn chân thực hơn về hình dáng của tổ tiên loài người ở thời điểm sơ khai.

Theo đó, đội ngũ chuyên gia quốc tế từ Brazil, Malaysia, Australia, Italia và Ba Lan, do chuyên gia phục dựng hình ảnh kỹ thuật số Cicero Moraes và Tiến sĩ Johari Yap Abdullah chỉ đạo, đã ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm tái hiện lại gương mặt của một trong những đại diện sớm nhất thuộc loài người Hiện đại (Homo sapiens). 

Hộp sọ mẫu vật Irhoud 1 được tìm thấy tại vùng Jebel Irhoud ở Morocco. Ảnh: Ryan Somma

Nguồn gốc của công trình này bắt đầu từ một phát hiện tình cờ vào đầu những năm 1960, khi các công nhân khai thác khoáng sản tại vùng Jebel Irhoud (Morocco) tìm thấy một hộp sọ cổ. Mẫu vật này, được đặt tên là Irhoud 1, ban đầu bị nhầm là một biến thể người Neanderthal ở Châu Phi với niên đại chỉ khoảng 40.000 năm.

Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của các phương pháp xác định tuổi thọ hóa thạch, một nghiên cứu mang tính bước ngoặt được xuất bản năm 2017 trên tạp chí Nature đã chứng minh đây chính là hộp sọ người Hiện đại có độ tuổi lên tới 315.000 năm.

Do không tìm thấy bất kỳ hộp sọ nào nguyên vẹn tại khu vực khảo cổ, các nhà nghiên cứu đã phải tiến hành một quy trình ghép nối phức tạp. Họ kết hợp phần vòm sọ và mặt trên của Irhoud 1 với xương hàm dưới của mẫu vật Irhoud 11 cùng một số răng của các cá thể Irhoud 10, 21 và 22 thuộc cùng một tầng địa chất. 

Nhờ công nghệ chụp ảnh trắc địa và mô hình hóa 3 chiều, nhóm chuyên gia đã dựng nên một sọ người tổng hợp hoàn chỉnh.

Phiên bản phục dụng gương mặt của Irhoud 1 mang màu xám trung tính, không râu tóc. Hình: Moraes và các cộng sự, Heritage

Để đắp mô mềm lên phần xương sọ, nhóm nghiên cứu đã sử dụng kỹ thuật biến dạng giải phẫu có điều kiện. Họ lấy dữ liệu quét cắt lớp vi tính từ đầu của một người hiện đại rồi điều chỉnh kỹ thuật số sao cho khớp hoàn toàn với tỉ lệ và cấu trúc của hộp sọ cổ.

Bên cạnh đó, các thông số về độ dày mô mềm cũng được tham chiếu từ các bộ dữ liệu của người Hiện đại gốc Phi. Kết quả phân tích thể tích khoang sọ đạt khoảng 1.364 ml, tương đương thể tích não đạt khoảng 1.230 cm khối, hoàn toàn nằm trong khoảng trung bình của nam giới trưởng thành thời nay.

Chân dung phục dựng tiết lộ một diện mạo vừa xa lạ vừa quen thuộc. Người Hiện đại thời kỳ đầu sở hữu gờ chân mày nhô cao, mũi rộng cùng khuôn mặt góc cạnh nhưng cấu trúc tổng thể của mắt, mũi và miệng đã rất giống người Hiện đại thời nay. 

Dù vậy, phần hộp sọ phía sau vẫn kéo dài và mang đặc điểm cổ xưa. Điều này củng cố lý thuyết tiến hóa cho rằng khuôn mặt con người đã biến đổi và đạt hình dáng hiện đại sớm hơn rất nhiều so với sự phát triển hình thái của bộ não.

Phiên bản phục dựng Irhoud 1 được phối màu sinh động kèm theo các chi tiết giả định như màu da, tóc và râu dày. Hình: Moraes và các cộng sự, Heritage

Các tác giả đã công bố 2 phiên bản hình ảnh khác nhau nhằm phục vụ các mục đích riêng. Phiên bản đầu tiên mang màu xám trung tính, không râu tóc nhằm tập trung làm nổi bật cấu trúc giải phẫu dưới góc độ khoa học thuần túy. 

Phiên bản thứ hai được phối màu sinh động kèm theo các chi tiết giả định như màu da, tóc và râu dày để công chúng dễ dàng hình dung. 

Dù thừa nhận màu da hay kiểu tóc mang tính ước lệ nghệ thuật, nhóm nghiên cứu tin rằng đây là hình ảnh tiệm cận nhất với diện mạo của tổ tiên loài người từng bước đi trên Trái Đất.