Làn sóng IPO của SpaceX, Anthropic, OpenAI báo hiệu thị trường sắp đạt đỉnh?

Triển vọng về các đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) bom tấn của SpaceX, Anthropic và OpenAI khiến nhà đầu tư chứng khoán phấn khích. Đà tăng trưởng của chỉ số S&P 500 nhờ AI từ trước đến nay chủ yếu dựa vào các nhà sản xuất chip và hyperscaler (hãng điện toán đám mây siêu quy mô). Những vụ IPO sắp tới sẽ giúp nhà đầu tư có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với công ty phát triển mô hình AI (Anthropic, OpenAI) và cả một hãng hàng không vũ trụ (SpaceX).

Thế nhưng, lịch sử cho thấy sự sôi động quanh các đợt IPO mới có thể là dấu hiệu cho thấy đợt tăng giá công nghệ đang đi đến hồi kết.

Dữ liệu dài hạn do hãng nghiên cứu đầu tư BCA Research tổng hợp cho thấy S&P 500 thường hoạt động kém hơn sau các đợt IPO lớn. Một phần nguyên nhân là do nguồn cung cổ phiếu tăng lên sẽ hút bớt dòng vốn ở giai đoạn thị trường gần đạt đỉnh, khiến lượng tiền còn lại để duy trì đà tăng của toàn thị trường bị thu hẹp.

Hiện tại, các nhà phân tích tin rằng thị trường đủ sức hấp thụ lượng cổ phiếu mới, tức vẫn có đủ người sẵn sàng mua cổ phiếu mới mà không làm thị trường bị sốc ngay lập tức.

Tuy nhiên, SpaceX, Anthropic và OpenAI có thể đạt tổng định giá khoảng 4.000 tỉ USD, tương đương gần 6% thị trường cổ phiếu niêm yết của Mỹ. Mức này tương đương giai đoạn mở rộng thị trường cổ phiếu trong bong bóng dotcom cuối thập niên 1990. Để so sánh, tổng giá trị vốn hóa của toàn bộ các IPO tại Mỹ từ năm 1980 đến 2025, tính theo giá trị đã điều chỉnh lạm phát, vào khoảng 12.500 tỉ USD.

Sự sôi động quanh đợt IPO của SpaceX, Anthropic và OpenAI sắp tới có thể là dấu hiệu cho thấy đợt tăng giá công nghệ đang đi đến hồi kết? Ảnh: SV

Nhiều ứng viên IPO khác được chú ý

Làn sóng IPO mới sắp tới diễn ra trong bối cảnh nguồn cung cổ phiếu có thể còn tăng mạnh hơn nữa, khi nhiều ứng viên IPO khác như Stripe và Databricks cũng đang được chú ý.

Chi tiêu vốn của các hyperscaler Mỹ tính theo tỷ lệ GDP được dự báo sẽ vượt xa cả thời kỳ xây dựng mạng lưới đường sắt ở thế kỷ 19. Cho đến nay, phần lớn khoản đầu tư đó vẫn được tài trợ bằng dòng tiền hoạt động kinh doanh. Song khi nguồn tiền này suy giảm, một số hãng công nghệ lớn đã giảm mua lại cổ phiếu và chuyển sang dùng nợ để tài trợ cho chi tiêu. Họ cũng có thể phát hành cổ phiếu mới để tài trợ cho các khoản đầu tư tiếp theo hoặc mua lại các công ty khác.

Nguồn cung cổ phiếu gia tăng sẽ đánh dấu một thay đổi mang tính cấu trúc. Trong hai thập niên qua, số lượng cổ phiếu trên thị trường thực tế đã giảm do hủy niêm yết, mua lại cổ phiếu, sáp nhập và thâu tóm, cùng sự phát triển của thị trường tư nhân.

Lượng cổ phiếu niêm yết trên thị trường Mỹ hiện thấp hơn khoảng 7% so với giữa những năm 2000. Số lượng công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ đã giảm hơn một nửa kể từ năm 1995.

Sau khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch COVID-19, các ngân hàng trung ương đã bơm rất nhiều tiền vào nền kinh tế thông qua các chương trình kích thích. Lượng tiền dồi dào này đã giúp dòng vốn tiếp tục chảy mạnh vào thị trường chứng khoán, qua đó hỗ trợ giá cổ phiếu tăng cao.

Robert Buckland, cựu chiến lược gia cổ phiếu toàn cầu trưởng của tập đoàn tài chính Citigroup, cho rằng giai đoạn số lượng cổ phiếu niêm yết ngày càng giảm đã góp phần hỗ trợ thị trường chứng khoán đi lên.

“Khi nguồn cung cổ phiếu trên thị trường giảm nhưng nhu cầu mua của nhà đầu tư vẫn cao, giá cổ phiếu sẽ dễ tăng hơn. Đây là một trong những lý do khiến thị trường chứng khoán Mỹ vẫn liên tục đi lên, bất chấp lãi suất tăng, chiến tranh thương mại và biến động địa chính trị”, Robert Buckland nhận định.

Tuy nhiên, Robert Buckland gần đây nhận định trên tờ FT rằng yếu tố hỗ trợ thị trường từ việc nguồn cung cổ phiếu khan hiếm có thể sắp kết thúc.

“Thị trường tăng giá mạnh sẽ chững lại khi ngày càng có nhiều cổ phiếu mới được phát hành. Chúng ta chưa thấy điều đó xảy ra, nhưng các đợt IPO lớn sắp tới có thể là dấu hiệu khởi đầu”, ông nói.

Mục tiêu thu hẹp bảng cân đối kế toán của Kevin Warsh, tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cũng có thể hút bớt thanh khoản khỏi thị trường, tương tự tác động của việc lãi suất tăng.

Dù nguồn cung cổ phiếu lớn tạo ra thách thức hấp thụ cho thị trường, vẫn có nhiều lý do khiến thị trường chứng khoán thường trở nên yếu đi sau các đợt IPO ồ ạt.

Cơn sốt IPO thường xuất hiện gần đỉnh thị trường

Matt King, nhà sáng lập công ty nghiên cứu Satori Insights, cho rằng điều này không có nghĩa các đợt IPO trực tiếp khiến thị trường đi xuống. Theo ông, các cơn sốt IPO thường xuất hiện khi giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán liên tục đi lên trong một thời gian dài và tâm lý nhà đầu tư rất hưng phấn.

Matt King nói thêm rằng việc hàng loạt công ty IPO, các thương vụ thâu tóm được tài trợ bằng cổ phiếu và quỹ đầu tư tư nhân đồng loạt muốn bán ra đều là dấu hiệu cho thấy thị trường đang được định giá quá cao, đồng thời phản ánh việc các cổ đông nội bộ bắt đầu muốn chốt lời hoặc rút lui.

Thực tế, điều quan trọng sẽ là diễn biến sau khoảng 6 tháng kể từ khi IPO, thời điểm các nhà sáng lập, nhân viên và nhà đầu tư ban đầu được phép bán cổ phiếu của mình. Nếu nhiều người nội bộ đồng loạt bán ra, đó có thể là tín hiệu cho thấy giá cổ phiếu đã ở mức quá cao.

Đã có nhiều người dự đoán đợt tăng giá của cổ phiếu công nghệ sắp kết thúc, nhưng thị trường vẫn tiếp tục đi lên bất chấp hàng loạt biến động lớn chưa từng có.

S&P 500 vẫn có thể tiếp tục tăng nhờ nhiều yếu tố như AI phát triển nhanh, các quỹ đầu tư phải điều chỉnh danh mục theo chỉ số, dòng tiền dịch chuyển sang các công ty mới lên sàn và lượng tiền mặt lớn trên thị trường tiếp tục được đưa vào đầu tư.

Tuy nhiên, nếu các thương vụ IPO quy mô lớn diễn ra và nguồn cung cổ phiếu liên quan đến AI tăng lên, thị trường có thể mất đi một phần động lực tăng trưởng mà các nhà đầu tư vẫn luôn coi là điều hiển nhiên.