Lan tỏa giá trị di sản đình Đại Phùng trong đời sống đương đại

Độc đáo giá trị kiến trúc và nghệ thuật trang trí

Ngay từ những bước chân đầu tiên vào không gian di tích quốc gia đặc biệt đình Đại Phùng, thôn Đại Phùng, xã Đan Phượng, bất kỳ ai cũng có thể cảm nhận rõ không khí trang nghiêm nhưng rất đỗi gần gũi, quen thuộc của một mái đình làng truyền thống. Trong tâm thức của người dân xứ Đoài xưa, đình không chỉ là nơi phụng thờ thiêng liêng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, nơi gắn kết tình làng nghĩa xóm qua các sự kiện cộng đồng.

Đình Đại Phùng có kiến trúc cổ độc đáo. Ảnh: Sơn Bách

Theo chia sẻ của Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Đan Phượng, Trưởng ban Quản lý di tích đình Đại Phùng Nguyễn Mạnh Hà, ngôi đình cổ này có niên đại từ thế kỷ XVII, hiện thờ hai vị Thành hoàng làng là thần Tích Lịch Hỏa Quang và tướng quân Vũ Hùng. Điểm làm nên sự khác biệt hiếm có của đình Đại Phùng chính là kết cấu kiến trúc mang đậm dấu ấn đặc trưng của xứ Đoài. Công trình gồm hơn 60 cột lớn nhỏ cùng trên 1.000 nét đục, mảng chạm khắc tinh xảo, tất cả đều được chế tác hoàn toàn từ gỗ xoan quê, tạo nên bản sắc độc đáo mà ít nơi nào có được.

Các mảng chạm khắc bất đối xứng tại đình Đại Phùng không chỉ đạt đến trình độ nghệ thuật cao mà còn tái hiện chân thực đời sống tinh thần giàu có của cư dân nông nghiệp lúa nước vùng châu thổ sông Hồng và sông Đáy, từ hình ảnh đấu vật, hát đối quan họ, vinh quy bái tổ cho đến những hình ảnh voi người, ngựa người, tiên cánh bướm…

Những mảng chạm khắc đặc sắc trong đình Đại Phùng. Ảnh: Thiên Tú

Cùng với kiến trúc tinh xảo, các nghi lễ, hoạt động văn hóa tâm linh tại đình Đại Phùng được duy trì đều đặn qua ba kỳ lễ chính trong năm: Ngày 12 tháng Giêng là lễ Tế Tổng, ngày 18 tháng Giêng là hội chính và ngày 18-11 là ngày giỗ của Đức Thành hoàng làng Vũ Hùng. Các nghi thức rước kiệu trang trọng quanh làng kết hợp cùng những trò chơi dân gian rộn rã đã biến không khí lễ hội thành sợi dây kết nối tình làng nghĩa xóm.

Như nhận định của ông Đặng Văn Hội, đại diện Ban Quản lý di tích, mỗi mùa lễ hội là một dịp để con cháu xa quê tìm về, cùng nhau thực hành đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và chung tay gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu của quê hương.

Trao truyền di sản cho thế hệ trẻ qua công nghệ

Một di tích có thể được bảo tồn bằng kỹ thuật tu bổ hay hồ sơ khoa học chi tiết nhưng sẽ khó duy trì được sức sống nếu không có sự chung tay, tiếp nối, trao truyền của cộng đồng. Nhận thức rõ điều đó, xã Đan Phượng đã chủ động đưa di sản đến gần hơn với giới trẻ bằng nhiều phương thức sáng tạo.

Học sinh Trường Tiểu học Đan Phượng tham quan đình Đại Phùng. Ảnh: ĐP

Bên cạnh việc giao cho Đoàn Thanh niên xã đảm nhận công tác số hóa di tích, Ban Quản lý di tích còn phối hợp chặt chẽ với các trường học trên địa bàn để tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề và tham quan thực tế. Những trải nghiệm trực quan này đã giúp học sinh không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc hay chạm khắc tinh xảo, mà còn thấu hiểu sâu sắc câu chuyện lịch sử gắn bó với quê hương mình. Từ sự thấu hiểu đó, các em dần nâng cao ý thức giữ gìn cảnh quan, bảo vệ hiện vật, đồng thời chủ động trở thành những "sứ giả văn hóa" quảng bá hình ảnh di tích trên các nền tảng mạng xã hội.

Đình Đại Phùng là nơi diễn ra nhiều nghi lễ quan trọng của địa phương. Ảnh: Nga Nguyễn

Ở góc độ cơ sở, Trưởng thôn Đại Phùng Cù Đình Lịch khẳng định, người dân chính là những người gần gũi nhất, hiểu di tích nhất và cũng có trách nhiệm trực tiếp nhất trong việc gìn giữ giá trị của di sản. Sự gắn kết giữa các bậc cao niên, các đoàn thể và thế hệ trẻ đã giúp những câu chuyện lịch sử, những phong tục cổ truyền được tiếp nối, để giá trị di tích không bị đóng khung trong quá khứ mà tỏa sáng trong đời sống đương đại.

“Điều chúng tôi tự hào nhất là mỗi khi đình làng có việc chung, tinh thần đồng lòng của bà con lại được thể hiện rõ nét qua từng hành động cụ thể, từ đóng góp công sức, kinh phí cho đến công tác vệ sinh cảnh quan”, ông Cù Đình Lịch nói.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đan Phượng Nguyễn Gia Hiển nhấn mạnh quan điểm bảo tồn phải đi đôi với phát huy, nhưng tuyệt đối tôn trọng giá trị gốc của di tích. Địa phương xác định đình Đại Phùng là một không gian văn hóa sống, nơi tổng hòa các giá trị kiến trúc, tín ngưỡng và thực hành cộng đồng.

Hoạt động gói bánh tẻ trong khuôn viên đình Đại Phùng. Ảnh: Thiên Tú

Trong thời gian tới, bên cạnh công tác chăm sóc, tu bổ định kỳ, chính quyền địa phương đang triển khai Đề án quy hoạch mở rộng khuôn viên nhằm tạo dựng không gian cảnh quan xanh, sạch, đẹp, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách. Cùng với việc bảo tồn di sản vật thể, công tác gìn giữ các giá trị phi vật thể như lễ hội, nghi thức, tri thức dân gian cũng được đặc biệt chú trọng thông qua việc tạo điều kiện cho cộng đồng trực tiếp tham gia thực hành.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, địa phương đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ như quét mã QR, xây dựng các nền tảng tư liệu trực tuyến và hệ thống thuyết minh hiện đại nhằm mang đến sự tiện lợi cho du khách. Trong dài hạn, đình Đại Phùng sẽ được kết nối với mạng lưới các di tích, làng nghề và sản phẩm văn hóa đặc trưng của Đan Phượng để hình thành các tuyến du lịch hoàn chỉnh. Đây cũng là định hướng trong Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.