Làng lụa Vạn Phúc - Dấu ấn tơ lụa Việt

Những tiếng lách cách nhịp nhàng của khung cửi, tiếng guồng quay tơ, tiếng máy dệt vận hành đều đặn và cả những tiếng trò chuyện vui vẻ của khách du lịch đến đây đã trở thành những âm thanh, hình ảnh thân quen mà mọi người đều có thể thấy và cảm nhận được khi đến với Làng lụa Vạn Phúc.

Khi đến đây, mọi người không chỉ nghe thấy tiếng máy dệt, chứng kiến những người thợ thủ công thoăn thoắt bên khung cửi, mà còn được trải nghiệm cảm giác thú vị khi được tận tay chạm vào những đường nét hoa văn với họa tiết tinh tế, đa sắc màu trên từng tấm lụa. Và chính những yếu tố này đã và đang tạo nên sức sống mãnh liệt và hồn cốt bền vững của một làng nghề giàu truyền thống.

Người tiếp nối những giá trị của lụa.

Theo Nghệ nhân Trần Thị Lan- Phó Chủ tịch hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, Chủ cơ sở Lan Sơn Silk thì lụa Vạn Phúc đã trải qua hơn 1 thập kỷ kế thừa và phát triển. Nét độc đáo của lụa Vạn Phúc là hoa văn được dệt trực tiếp trên vải. Đó cũng là điều đã làm nên thương hiệu của lụa Vạn Phúc từ xưa tới nay.

Làng lụa Vạn Phúc vốn có tên gọi cũ là Vạn Bảo được thay đổi từ cuối thế kỷ XIX, do tục kiêng húy dưới triều Nguyễn nên tránh dùng tên thật của Vua, Hoàng hậu hoặc tổ tiên, được quy định vô cùng khắt trên nền tảng Nho giáo để thể hiện lòng tôn kính tối cao và duy trì tên Vạn Phúc cho tới nay.

Nghề dệt lụa Vạn Phúc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2023.

Lụa Vạn Phúc bước ra thế giới lần đầu tiên tại Hội chợ Marseille (Pháp). Tại đây, lụa Vạn Phúc đã được giới chuyên gia và khách tham quan đánh giá rất cao về độ tinh xảo. Sau thành công đó, lụa Vạn Phúc tiếp tục được giới thiệu tới Paris góp phần đưa danh tiếng lụa Hà Đông bắt đầu hành trình vươn tầm quốc tế.

Ngày nay, khi nhu cầu trải nghiệm của khách hàng ngày càng tăng và đối tượng tiếp cận ngày càng được mở rộng “để giúp cho nhiều đối tượng khách hàng có thể trải nghiệm được lụa nơi đây, lụa Vạn Phúc đã được thay thế các sợi ngang từ tơ tằm bằng sợi tơ tổng hợp nhằm giảm giá thành sản xuất và đáp ứng đa dạng nhu cầu của khách hàng hơn”, nghệ nhân Trần Thị Lan cho biết.

Hiện tại nghệ nhân tại làng lụa Vạn Phúc đa số là những cô, dì, chú bác đã có tuổi.

Để theo và tiếp nối nghề truyền thống đòi hỏi người thợ phải thật sự có đam mê và tâm huyết với nghề lụa. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ thông tin ngày càng phát triển hiện nay, lớp trẻ thường lựa chọn những ngành nghề khác mới lạ và hấp dẫn hơn, vì vậy việc tìm kiếm xây dựng đội ngũ thợ trẻ tâm huyết để kế cận nghề không phải điều dễ dàng.

“Mong muốn lớn nhất của thế hệ các cô hiện giờ là trong tương lai xây dựng được đội ngũ các bạn trẻ yêu quý và tham gia tiếp nối nghề, phát huy truyền thống mà cha ông để lại, để ngày càng nhiều người biết đến và sử dụng sản phẩm lụa Vạn Phúc hơn", nghệ nhân Trần Thị Lan bộc bạch.

Muốn làm ra được một sản phẩm lụa Vạn Phúc hoàn chỉnh cần phải trải qua nhiều công đoạn đòi hỏi sự am hiểu, tâm huyết và tỉ mỉ trong từng khâu sản xuất. Một tấm vải đến tay khách hàng không chỉ là một sản phẩm lụa đơn thuần, mà là hàng nghìn sợi tơ đã được mài giũa qua các công đoạn hết sức tinh xảo.

Nguyên liệu đầu vào từ những con tằm được nuôi dưỡng cẩn thận cho đến khi đóng kén, nghệ nhân sẽ tiến hành chọn những chiếc kén đạt chuẩn để bắt đầu kéo kén.

Những người thợ thủ công sẽ chuốt thẳng từng sợi tơ bằng các guông tơ hình lục giác được gắn trên một giá đỡ hình chữ nhật khá thấp có gắn tay quay. Giai đoạn này các nghệ nhân phải làm hoàn toàn thủ công để tránh cho tơ bị rối. Tiếp theo tơ sẽ được kéo ra từ các lõ nhỏ bố trí xen kẽ và tập trung vào các mắc cửi. Đây là giai đoạn khá quan trọng mà người nghệ nhân cần túc trực mọi lúc để kịp thời chỉnh sửa khi phát hiện lỗi, hoặc khi hết tơ cần cho máy dừng để tiếp tơ.

Sau thời gian dệt cuộn vải dài khoảng 45 - 50m sẽ được mang đi nhuộm; pha màu theo đúng tỉ lệ để có được màu nhuộm đúng với ý đồ ban đầu đòi hỏi nghệ nhân có kinh nghiệm dày dặn. Cuối cùng vải sẽ được mang đi sấy khô và giao tới những địa điểm phân phối.

Ngày nay với sự phát triển của khoa học công nghệ nhiều công đoạn phụ đã được thay thế bằng máy móc hiện đại nhằm tiết kiệm thời gian và công sức, tạo sự đồng nhất về chất lượng sản phẩm như: máy dệt tự động,… Nhưng sự góp mặt của những nghệ nhân lành nghề là điều không thể thiếu trong quá trình vận hành và hoàn thiện sản phẩm.

Lụa Vạn phúc đã không ngừng đưa những hoa văn hiện đại hơn vào trong lụa để mọi người có thể đón nhận nó theo một cách dễ dàng hơn từ những mặt hàng truyền thống, nghệ nhân Trần Thị Lan cho biết.

Bên cạnh việc gìn giữ nghề dệt truyền thống, Vạn Phúc đang đẩy mạnh phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch nhằm nâng cao giá trị của thương hiệu lụa Việt.

Ngày nay đa phần mọi người nghĩ lụa chỉ dành cho những người có tuổi, khi mặc lụa thường mang một nét trưởng thành và chín chắn. Hiểu được suy nghĩ đó lụa Vạn Phúc đã đưa thêm phong cách của thị trường hiện đại như xu thế thể hiện sự năng động và sáng tạo, nhằm đem đến cho khách hàng trẻ những sự lựa chọn mới mẻ hơn.

Giúp lụa tiếp cận thị trường bằng một góc nhìn hiện đại hơn “để những người trẻ có thể gặp được lụa trong những nét hoa văn hiện đại và cả trong nhưng thời trang hiện đại. Hi vọng mọi người đặc biệt là giới trẻ có thể biết đến và tiếp cận với lụa được nhiều hơn và góp phần giúp lụa Vạn Phúc phát triển hơn trong tương lai” nghệ nhân Trần Thị Lan bày tỏ.

Hiện, Làng lụa Vạn Phúc đã gặt hái được rất nhiều giải thưởng trong và ngoài nước càng khẳng định thêm sự uy tín trong hành trình gìn giữ và phát huy truyền thống sản xuất các loại lụa tinh xảo và chất lượng cao của mình.

Các cửa hàng bán và giới thiệu sản phẩm từ Lụa.

Với việc chủ động linh hoạt trong việc thay đổi cách tiếp cận với xã hội và người dùng, lụa Vạn Phúc đã và đang mở ra cho mình hướng phát triển mới, phù hợp hơn trong bối cảnh thị trường mới. Điều này đã và đang góp phần vào việc bảo tồn, gìn giữ và phát triển nghề truyền thống của Vạn Phúc nói riêng và làng nghề Hà Nội nói chung.