Làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng chuyển mình trên không gian số

Sản phẩm điêu khắc gỗ mỹ nghệ làng nghề Thiết Úng, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội. (Ảnh: VÂN KHÁNH)

Nét riêng làm nên thương hiệu

Nghề điêu khắc gỗ mỹ nghệ đã gắn bó với người dân Thiết Úng qua nhiều thế hệ. Xưa kia, sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân địa phương. Với tay nghề khéo léo, nhiều nghệ nhân trong làng được tuyển chọn vào cung đình, tham gia xây dựng, chế tác và trang trí cung điện. Qua hàng trăm năm, người dân làng nghề gỗ mỹ nghệ Thiết Úng bền bỉ gìn giữ tinh hoa của làng nghề truyền thống.

Tượng gỗ Thiết Úng phong phú về chủng loại, đa dạng về mẫu mã. Mỗi sản phẩm mang sự tinh tế và thần thái riêng. Thế mạnh của làng nghề Thiết Úng nằm ở chế tác các dòng sản phẩm gỗ mỹ nghệ nhất là tượng phong thủy, tượng thờ và tượng trưng bày. Quy trình chế tác một tác phẩm hoàn chỉnh đòi hỏi người thợ sự kiên nhẫn và kinh nghiệm tích lũy.

Với nghệ nhân làng nghề Thiết Úng, kỹ năng quan trọng là “nhìn mộc”, tức khả năng nhận biết đặc tính của phôi gỗ, từ đường vân, thớ gỗ đến hình dáng tự nhiên, để lựa chọn chất liệu phù hợp với ý tưởng tạo hình. Trong từng nét đục, đường chạm, người thợ phải tính toán hướng đục và lực tay để vừa làm nổi hình khối vừa hạn chế nguy cơ nứt, vỡ hoặc làm hỏng thớ gỗ. Với những tác phẩm tượng Phật, tượng Di Lặc, tượng Tam Đa hay linh vật phong thủy, độ tinh xảo thể hiện ở khả năng xử lý đường nét khuôn mặt, ánh mắt và thần thái. Với tay nghề và sự am hiểu chất liệu, từ phôi gỗ thô, qua từng công đoạn đục, đẽo, chạm khắc… tác phẩm dần hiện lên với hình khối cân đối, đường nét mềm mại, sinh động.

Hiện nay, Hội làng nghề Thiết Úng có 28 nghệ nhân trong đó 5 người được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Hàng trăm thợ lành nghề trong làng đang tiếp nối kỹ thuật chạm khắc gỗ của cha ông. Nhiều sản phẩm của làng đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao, khẳng định chất lượng, giá trị thẩm mỹ và dấu ấn của nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng.

Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường, Chủ tịch Hội làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng chia sẻ: Làng Thiết Úng có bề dày lịch sử, kinh nghiệm và kỹ thuật chế tác được các thế hệ nghệ nhân chắt lọc, trao truyền. Nhờ truyền thống cha truyền con nối, ngọn lửa nghề vẫn được gìn giữ qua bao thế hệ. Chúng tôi không sản xuất hàng loạt theo những mẫu chung. Mỗi hộ gia đình, mỗi nghệ nhân đều có dòng sản phẩm và phong cách riêng, thể hiện qua những đường chạm khắc tinh tế.

Nghệ nhân tỉ mỉ trong từng nét chạm khắc. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Phát triển thị trường trong môi trường số

Hiện nay, làng nghề Thiết Úng đã ứng dụng máy CNC (kỹ thuật chạm khắc bằng máy tính) vào một số công đoạn chế tác, giúp rút ngắn thời gian sản xuất. Nếu trước đây, người thợ cần hơn 1 tuần để hoàn thiện một sản phẩm bằng phương pháp thủ công thì bây giờ thời gian còn khoảng 12 giờ. Tuy máy móc nâng cao năng suất nhưng những đường chạm tinh tế, độ tinh xảo của tác phẩm vẫn cần đôi tay khéo léo, con mắt thẩm mỹ và kinh nghiệm của nghệ nhân. Vì vậy, người thợ Thiết Úng rất chú trọng kết hợp công nghệ hiện đại với kỹ thuật chạm khắc thủ công, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, vừa gìn giữ tinh hoa của nghề truyền thống.

Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều cơ sở tại làng nghề Thiết Úng đã chủ động đổi mới quảng bá, tiếp cận khách hàng trên các nền tảng số. Công nghệ số đang giúp những sản phẩm chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng hòa mình vào thị trường rộng lớn. Trước đây, đầu ra của sản phẩm chủ yếu phụ thuộc vào khách mua trực tiếp, khách quen và các mối trung gian, hiện nay mạng xã hội giúp các cơ sở đồ gỗ tiếp cận khách hàng nhiều tỉnh, thành.

Qua Facebook, TikTok, YouTube, người thợ đăng tải, giới thiệu hình ảnh, video về sản phẩm, phát trực tiếp quá trình sản xuất từ khâu lựa chọn phôi gỗ, tạo hình, đục đẽo đến chạm khắc và hoàn thiện. Khách hàng có thể quan sát mẫu mã, tìm hiểu đặc điểm sản phẩm, trao đổi với người bán và nhận tư vấn trước khi đặt hàng. Tại một số cơ sở, công việc cũng được phân chia theo thế mạnh của từng người. Nghệ nhân tập trung chế tác còn người trẻ phụ trách xây dựng nội dung, quản lý các kênh truyền thông và tương tác với khách hàng. Sự phối hợp giữa kinh nghiệm nghề truyền thống và khả năng vận dụng công nghệ của thế hệ trẻ đang đưa các sản phẩm chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thiết Úng tiếp cận thị trường rộng hơn.

Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ số lại là thách thức đối với một số nghệ nhân lớn tuổi. Quen việc đục đẽo, chạm khắc và trao đổi trực tiếp với khách hàng, nhiều người chưa thành thạo đăng tải hình ảnh, quay video, tư vấn và bán hàng trực tuyến... Vì vậy, sự phối hợp giữa các thế hệ trong mỗi gia đình, cơ sở sản xuất sẽ phát huy được kinh nghiệm, kỹ thuật của người thợ lành nghề cũng như kỹ năng số của người trẻ để quảng bá sản phẩm làng nghề đến khách hàng.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Cường, thế hệ trẻ tại làng nghề đang tích cực tham gia quảng bá hình ảnh, giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng số. Sự quan tâm của chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn cũng tạo thêm động lực cho hoạt động này. Qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn và khuyến khích quảng bá trực tuyến, cán bộ địa phương cùng các cơ sở sản xuất từng bước làm quen với phương thức truyền thông mới. Những nghệ nhân trước đây ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ cũng dần làm quen các công cụ số để phục vụ hoạt động quảng bá sản phẩm.

Thời gian tới, làng nghề định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, mở rộng quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, kết hợp xúc tiến thương mại để tiếp cận thêm khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ.