Làng nghề nón lá Gò Găng vào xuân mới

Niềm phấn khởi ấy được lan tỏa từ khi Làng nghề nón lá Gò Găng chính thức được UBND tỉnh Gia Lai ban hành quyết định công nhận đạt tiêu chí làng nghề theo Nghị định số 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn; đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống.

Làng nghề nón lá Gò Găng (phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai) vào xuân mới. Ảnh: T.D

Sắc xuân trên từng vành nón

Những ngày đầu xuân, ánh nắng dịu nhẹ trải dài trên từng mái nhà ở vùng An Nhơn Bắc. Nghệ nhân trong làng vẫn lặng lẽ chằm nên những chiếc nón lá trắng ngà, mộc mạc và tinh tế.

Nón lá Gò Găng nổi tiếng bởi độ bền, dáng thanh, nước lá trắng đẹp. Ảnh: T.D

Đôi tay gầy thoăn thoắt luồn từng mũi kim, bà Lê Thị Kim Loan (70 tuổi, tổ dân phố Tiên Hội) nhắc nhớ: Theo lời cha ông truyền đời, nghề làm nón lá Gò Găng được hình thành gắn liền với quá trình khai phá, lập làng trên vùng đất An Nhơn xưa. Từ vài hộ làm nón ban đầu, nghề dần lan tỏa ra các khu dân cư Tiên Hội, Vĩnh Phú, Châu Thành, Phú Thành, Vạn Thuận của phường An Nhơn Bắc.

“Tôi lớn lên đã được học cách làm nón từ bà ngoại và mẹ. Năm lên 8 tuổi, tôi đã theo mẹ mang nón ra chợ Gò Găng bán từ 3 giờ sáng. Đó là ký ức mà tôi nhớ nhất trong cuộc đời. Cả làng hầu như nhà ai cũng làm nón rồi đưa ra chợ bán. Cũng vì thế mà người ta quen gọi là nón lá Gò Găng” - bà Loan kể.

Năm lên 8 tuổi, bà Lê Thị Kim Loan (70 tuổi, tổ dân phố Tiên Hội) đã thạo nghề làm nón. Ảnh: T.D

Theo bà Loan, nón lá Gò Găng được làm hoàn toàn thủ công, trải qua nhiều công đoạn, như: Chọn lá, ủi lá, chuốt vành, lên khung, chằm nón, nức vành, hoàn thiện.

Nón lá Gò Găng nổi tiếng bởi độ bền, dáng thanh, nước lá trắng đẹp. Những đường kim đều đặn chắc chắn, phần chóp nón được xử lý tinh tế, tạo nên độ bền và vẻ đẹp hài hòa. Khi nhu cầu tăng cao, người dân không còn đưa nón ra chợ bán mà thương lái vào tận nhà đặt mua. Nón lá Gò Găng cũng theo chân du khách đi khắp mọi miền, trở thành món quà đậm chất văn hóa Việt.

Nghề làm nón lá được bảo tồn và phát triển là niềm mong mỏi của bà Nguyễn Thị Phường (54 tuổi, tổ dân phố Tiên Hội). Ảnh: T.D

Xuân này, tròn 45 năm bà Nguyễn Thị Phường (54 tuổi, tổ dân phố Tiên Hội) gắn bó với nghề làm nón. Bà tự hào chia sẻ: Tôi thạo nghề làm nón lá từ thuở lên 10. Ban đầu tôi chỉ phụ mẹ chọn lá, vót tre, rồi dần dần mới tự tay làm ra chiếc nón tròn vành. Trải qua nhiều thăng trầm, nhưng cuộc đời tôi vẫn luôn gắn liền với tiếng kim chằm nón lách tách. Làm nón không chỉ cần khéo tay mà còn đòi hỏi cả sự kiên nhẫn.

Nón lá Gò Găng được làm hoàn toàn thủ công và trải qua nhiều công đoạn. Ảnh: T.D

“Theo thời gian, cùng với các sản phẩm nón truyền thống, người dân Gò Găng còn linh hoạt sáng tạo các dòng sản phẩm phục vụ thị trường du lịch như: nón lưu niệm, nón trang trí, nón quà tặng… góp phần làm phong phú giá trị nghề truyền thống trong bối cảnh mới. Làng nghề nón lá Gò Găng được bảo tồn và phát triển như hôm nay là cả một ‘món quà’ ý nghĩa đối với người dân chúng tôi” - bà Phường cho biết.

Nghề cũ - sức sống mới

Những ngày này, nhịp sống ở An Nhơn Bắc càng trở nên rộn ràng, tươi mới khi người dân đón nhận tin vui Làng nghề nón lá Gò Găng đạt tiêu chí làng nghề theo quy định của Chính phủ. Người già xúc động khi nghề cha ông để lại nay được ghi nhận, bảo tồn; lớp trẻ tự hào, vững tin với tinh thần nghề cũ - sức sống mới.

Người dân phường An Nhơn Bắc phấn khởi khi làng nghề bước sang một giai đoạn mới. Ảnh: T.D

Mong mỏi làng nghề ngày càng phát triển với diện mạo tươi mới, chị Nguyễn Thị Lê (tổ dân phố Tiên Hội) bày tỏ: Người dân chúng tôi bao đời giữ nghề qua thăng trầm như gìn giữ, bảo tồn câu chuyện về lịch sử, con người và vùng đất An Nhơn Bắc. Việc được công nhận làng nghề là bước khởi đầu quan trọng; là tín hiệu tích cực cho thấy sự quan tâm của các cấp chính quyền đối với việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể gắn với đời sống cộng đồng.

Ông Đinh Thanh Trình - Phó Chủ tịch UBND phường An Nhơn Bắc phấn khởi cho biết: Việc UBND tỉnh Gia Lai ban hành Quyết định 3237, ngày 28-12-2025 công nhận Làng nghề nón lá Gò Găng đạt tiêu chí làng nghề theo Nghị định số 52/2018/NĐ-CP của Chính phủ không chỉ là sự ghi nhận về mặt pháp lý, mà còn là sự khẳng định giá trị văn hóa - kinh tế - xã hội của nghề truyền thống lâu đời.

chị Nguyễn Thị Lê (tổ dân phố Tiên Hội) bày tỏ niềm vui khi làng nghề được quan tâm bảo tồn và phát triển có định hướng. Ảnh: T.D

“Đây cũng là cơ hội để Làng nghề nón lá Gò Găng được tiếp cận các chính sách hỗ trợ của nhà nước về đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch làng nghề” - Phó Chủ tịch UBND phường An Nhơn Bắc kỳ vọng.

Hiện nay, phường An Nhơn Bắc có 578 hộ dân tham gia làm nghề nón lá, chiếm hơn 23% tổng số hộ tại 5 tổ dân phố: Tiên Hội, Vĩnh Phú, Châu Thành, Phú Thành và Vạn Thuận.

Hoạt động sản xuất diễn ra ổn định với tổng doanh thu năm 2023 đạt hơn 8,4 tỷ đồng và năm 2024 đạt hơn 9,1 tỷ đồng. Bên cạnh sản xuất, làng nghề cũng thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường, xây dựng phương án thu gom rác thải, thành lập tổ tự quản môi trường theo quy định.

Phường An Nhơn Bắc hiện có 578 hộ dân tham gia làm nghề nón lá thủ công. Ảnh: T.D

Phó Chủ tịch UBND phường An Nhơn Bắc Đinh Thanh Trình nêu định hướng: Việc gìn giữ và phát triển Làng nghề nón lá Gò Găng không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, mà còn là giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững. Địa phương xác định bảo tồn nghề truyền thống phải gắn với sinh kế của người dân. Theo kế hoạch, hướng đi quan trọng thời gian tới là gắn phát triển Làng nghề nón lá Gò Găng với du lịch văn hóa trải nghiệm. Làng nghề sẽ được quy hoạch trở thành điểm đến để du khách tham quan, tìm hiểu quy trình làm nón, trực tiếp trải nghiệm chằm nón…

Phường An Nhơn Bắc xác định bảo tồn nghề truyền thống phải gắn với sinh kế của người dân. Ảnh: T.D

“Trước hết chúng tôi sẽ khuyến khích các hộ dân tiếp tục gắn bó với nghề, truyền dạy kỹ thuật chằm nón cho thế hệ trẻ; đồng thời triển khai các chính sách hỗ trợ theo quy định đối với làng nghề được công nhận, từng bước xây dựng và quảng bá thương hiệu nón lá Gò Găng” - Phó Chủ tịch UBND phường An Nhơn Bắc thông tin.

TRẦN DUNG