Làng ong dú giữa vùng sơn cước Khánh Hòa

Tổ ong dú được đầu tư bài bản tại làng ong Bác Ái Tây (Khánh Hòa). (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Trong hệ sinh thái xanh mát với trăm loài hoa đua nở, hàng nghìn đàn ong dú-loài ong nhỏ bé không có ngòi đốt đang cần mẫn làm nên thứ mật ngọt thanh, chua nhẹ rất riêng của núi rừng.

Những ngày đầu tháng 3, chúng tôi vượt qua cái nắng gay gắt của miền sơn cước để đến “làng ong dú”. Con đường dẫn vào khu nuôi ong men theo những triền đồi từng trơ trọi sỏi đá. Nhưng chỉ sau vài năm, khung cảnh nơi đây đã thay đổi đến ngỡ ngàng.

Từ xa nhìn lại, cả vùng đồi hiện lên như một khu vườn sinh thái nhiều tầng. Những luống cây dược liệu bản địa xen kẽ cùng cây rừng và thảm cỏ tự nhiên, tạo nên không gian xanh mát hiếm thấy giữa vùng đất khô cằn. Trong không gian ấy, tiếng ong bay rì rầm như bản hòa âm của thiên nhiên.

Giữa khu vườn sinh thái nhiều tầng trồng cây dược liệu bản địa xen kẽ, tạo nên không gian xanh mát cho ong dú tự về làm tổ.

Đón chúng tôi giữa khu vườn đầy nắng gió, anh Nguyễn Tiến Hiệp - người sáng lập mô hình vừa mở một “ngôi nhà” nhỏ của ong dú, vừa kể câu chuyện bắt đầu từ sự tình cờ.

“Ban đầu tôi chỉ nghĩ đơn giản là trồng một vùng dược liệu bản địa để làm nguyên liệu cho cơ sở sản xuất của gia đình. Đồng thời muốn tạo thêm việc làm cho bà con đồng bào dân tộc Raglai ở địa phương và thử định hình lại cơ cấu cây trồng có giá trị kinh tế cao trên vùng đất khô cằn này”, anh Hiệp nhớ lại.

Những cây dược liệu như xáo tam phân, sâm bố, bồ hòn… lần lượt được trồng xuống. Xen giữa là các loại cây cỏ tự nhiên, sim rừng, ngành ngạnh… tạo nên hệ thực vật đa dạng. Khi hệ sinh thái dần hồi sinh, nhiều loài động vật bắt đầu tìm đến sinh sống.

“Rồi một ngày tôi phát hiện ong xuất hiện ngày càng nhiều. Ong khoái, ong ruồi, ong vò vẽ… và đặc biệt là ong dú. Chúng làm tổ trong hốc cây, vách nhà. Thấy vậy, tôi nghĩ tại sao không tạo điều kiện cho chúng sinh sống có định hướng, hài hòa với tự nhiên”, anh Hiệp kể.

Những tổ ong dú được gắn mã QR để kiểm soát từ xa.

Từ vài tổ ong tự nhiên ban đầu, anh bắt đầu làm những “ngôi nhà” nhỏ bằng gỗ cho ong dú. Dần dần, số lượng tổ tăng lên hàng trăm, rồi hàng nghìn. Sau 5 năm gây dựng, nơi đây đã hình thành một “làng ong dú” đúng nghĩa, với hơn 1.000 “căn nhà” ong nằm rải rác giữa vườn cây.

Anh Nguyễn Tiến Hiệp kiểm tra mức độ ong dú xây tổ, tạo đàn và sinh trưởng trong những hộp gỗ được lắp đặt sẵn trong vườn để nhân giống đàn.

Ấn tượng nhất khi bước vào khu nuôi ong là sự bình yên. Những đàn ong li ti bay lượn quanh các tổ gỗ nhưng hoàn toàn không gây cảm giác lo lắng.

Anh Hiệp cười hiền, nói: “Nhiều người nghe tới ong là sợ bị chích. Nhưng ong dú thì khác hoàn toàn. Đây là loài ong không có ngòi đốt nên không thể chích người. Vì vậy chúng rất thân thiện, ai cũng có thể tiếp cận, kể cả trẻ em.”

Theo anh Hiệp, ong dú cũng là một trong những loài ong nhỏ bé nhất được ghi nhận tại Việt Nam. Dù nhỏ bé, chúng lại có tập tính sống bầy đàn rất rõ ràng và hiền hòa. Chính đặc điểm này giúp việc chăm sóc và nuôi dưỡng trở nên dễ dàng, đồng thời mở ra cơ hội phát triển mô hình trải nghiệm sinh thái.

Hàng trăm chiếc “nhà ong” xếp ngay ngắn thành từng dãy dưới tán vườn cây dược liệu, tạo môi trường tốt cho ong dú sinh trưởng và làm mật.

Dưới tán cây dược liệu, những chiếc “nhà ong” xếp ngay ngắn thành từng dãy. Thỉnh thoảng, anh Hiệp nhẹ nhàng mở một tổ ong để kiểm tra. Bên trong, những giọt mật trong veo ánh lên màu vàng hổ phách. Anh chia sẻ: “Điều đặc biệt của mật ong dú là vị thanh, hơi chua nhẹ, rất khác so với mật ong thông thường. Nhiều người dùng để bồi bổ sức khỏe, nhất là kết hợp với các dược liệu bản địa”.

Không chỉ dừng lại ở việc nuôi ong, “làng ong dú” còn được quản lý theo hướng hiện đại. Toàn bộ khu vực nằm trong vùng trồng dược liệu bản địa do Hợp tác xã Nông Dược Phước Tân vận hành. Các “nhà ong dú” được xây dựng theo quy chuẩn và từng bước số hóa để theo dõi, chăm sóc.

Nhờ vậy, việc quản lý hàng nghìn “hộ gia đình ong” trở nên khoa học và hiệu quả hơn.

Chiều xuống dần trên triền đồi Đá Trắng. Nắng vẫn rực nhưng không còn gay gắt như buổi trưa. Từng đàn ong dú vẫn miệt mài bay từ vườn hoa này sang vườn hoa khác, mang theo mật ngọt của núi rừng.

Ít ai nghĩ rằng, trên vùng đất từng chỉ có sỏi đá ấy, một hệ sinh thái xanh đã được gây dựng, nơi con người và thiên nhiên cùng cộng sinh. Và giữa không gian ấy, những đàn ong nhỏ bé đang lặng lẽ kể câu chuyện về sự hồi sinh của một vùng sơn cước.

NGUYỄN TRUNG