Lạng Sơn đưa di sản vào đời sống, tạo sức hút cho du lịch

Tối thứ bảy hàng tuần, tiếng đàn tính, điệu then, hát sli, múa sư tử mèo lại vang lên giữa không gian văn hóa đường Hùng Vương, phường Lương Văn Tri, Lạng Sơn. Không sân khấu lớn, không bán vé, những giá trị văn hóa truyền thống được đưa thẳng vào đời sống, để người dân và du khách cùng xem, cùng giao lưu, thậm chí trực tiếp tham gia.

Từ đầu tháng 7/2026, không gian này trở thành điểm hẹn văn hóa cuối tuần. Mô hình được duy trì vào tối thứ bảy, tạo thêm một địa chỉ để người dân thưởng thức nghệ thuật, đồng thời giúp du khách có thêm trải nghiệm khi đến Lạng Sơn.

Các nghệ nhân biểu diễn hát Then - đàn tính, loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng ở Lạng Sơn.

Chị Lô Thị Hồng, thành viên Câu lạc bộ dân gian truyền thống xứ Lạng, cho biết điều khiến các nghệ nhân, thành viên câu lạc bộ vui nhất là ngày càng có nhiều bạn trẻ và du khách tìm đến.

“Có người đứng xem rất lâu, có người còn muốn giao lưu, tìm hiểu về đàn tính, hát then. Sự quan tâm ấy là động lực để chúng tôi tiếp tục gìn giữ và truyền lại những giá trị văn hóa của dân tộc”, chị Hồng chia sẻ.

Không gian văn hóa đường Hùng Vương được kỳ vọng không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn tạo điểm nhấn cho du lịch, kinh tế đêm của Lạng Sơn. Sau thời gian thí điểm, mô hình sẽ được đánh giá để làm cơ sở nghiên cứu mở rộng.

Tại Phố đi bộ Kỳ Lừa và phố đi bộ Đồng Đăng, các tiết mục hát then, hát sli, múa sư tử mèo cũng trở thành điểm nhấn. Nghệ nhân không chỉ biểu diễn mà còn có cơ hội quảng bá bản sắc văn hóa, trong khi du khách được tiếp cận di sản theo cách gần gũi hơn.

Người dân hào hứng xem, giao lưu với các nghệ nhân trong không gian phố đi bộ.

Chị Nguyễn Bảo Linh, du khách đến từ Bắc Ninh, vùng đất nổi tiếng với những làn điệu Quan họ cho biết, chị ấn tượng khi được tận mắt xem các cô, các chị mặc trang phục truyền thống, hát then, hát sli và thưởng thức những món ăn đặc sản của Lạng Sơn.

“Bắc Ninh quê tôi cũng có Quan họ, một di sản văn hóa rất đặc trưng. Vì vậy, khi đến Lạng Sơn và được trực tiếp trải nghiệm then, sli, múa sư tử mèo, tôi cảm nhận rõ hơn sự phong phú, đa dạng trong văn hóa của mỗi vùng đất. Điều thú vị là mình không chỉ đứng xem mà có cảm giác được hòa vào không khí văn hóa của địa phương. Những trải nghiệm như vậy khiến chuyến đi có thêm nhiều điều đáng nhớ”, chị Linh nói.

Di sản trở thành sản phẩm du lịch

Việc đưa di sản vào không gian sinh hoạt cộng đồng đang mở ra cách tiếp cận mới với văn hóa truyền thống. Thay vì chỉ xuất hiện trong lễ hội hay chương trình nghệ thuật, di sản được đưa vào những hoạt động thường xuyên, tạo cơ hội để cộng đồng trực tiếp thực hành và du khách trải nghiệm.

Từ năm 2020 đến nay, tỉnh Lạng Sơn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch; trong đó có Tuần Văn hóa - Du lịch, Lễ hội Hoa đào, Lễ hội Đền Kỳ Cùng - Tả Phủ, Lễ hội Văn hóa các dân tộc và Lễ hội mùa vàng Bắc Sơn.

Lễ hội đền Kỳ Cùng Tả Phủ của người dân xứ Lạng dịp đầu năm thu hút hàng vạn khách du lịch. (Ảnh: LS)

Những giá trị được cộng đồng gìn giữ, trao truyền đang dần trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Lạng Sơn đón gần 4,3 triệu lượt khách, tăng 27,2% so với cùng kỳ năm 2025. Khách quốc tế đạt 206.000 lượt, khách trong nước trên 4 triệu lượt. Tổng thu từ du lịch ước đạt 3.955 tỷ đồng, tăng 23,2%.

Những con số này cho thấy sức hút của du lịch Lạng Sơn đang tăng lên. Trong đó, việc khai thác các giá trị văn hóa bản địa là một trong những yếu tố góp phần tạo nên sự khác biệt cho điểm đến.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết ngành văn hóa đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng các chương trình, kế hoạch, đề án nhằm đưa di sản vào đời sống cộng đồng.

“Người dân là chủ thể của di sản. Khi chính người dân tham gia gìn giữ, thực hành và trao truyền văn hóa thì việc bảo tồn mới có sức sống lâu dài”, ông Mạc cho hay.

Theo ông Mạc, các địa phương được khuyến khích tổ chức không gian trình diễn văn hóa, mở lớp truyền dạy, thành lập các câu lạc bộ tại cơ sở. Cùng với đó là tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về Luật Di sản văn hóa và các nghị quyết chuyên đề của tỉnh.

Các tiết mục văn nghệ truyền thống thu hút đông đảo người dân đến xem.

Lạng Sơn cũng triển khai nhiều đề án, kế hoạch dài hạn. Kế hoạch số 117 thực hiện Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số” có kinh phí dự kiến 35,3 tỷ đồng.

Tỉnh triển khai Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị múa sư tử dân tộc Tày, Nùng giai đoạn 2021 - 2030” và Kế hoạch số 42 về bảo tồn dân ca, dân vũ gắn với phát triển du lịch với tổng kinh phí hơn 80 tỷ đồng.

Đặc biệt, dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” tạo nguồn lực để địa phương hỗ trợ thiết bị, mở các lớp truyền dạy kỹ năng thêu dệt, đàn hát cho thế hệ trẻ.

Từ năm 2020 đến nay, toàn tỉnh phát triển hơn 450 câu lạc bộ văn hóa với trên 8.500 hội viên. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ, thực hành và lan tỏa di sản tại cộng đồng.

Để di sản thực sự sống trong cộng đồng

Tại phường Kỳ Lừa, việc bảo tồn di sản được đặt trong mối liên hệ với phát triển du lịch. Địa phương đang thực hiện lộ trình kết nối trục Phố đi bộ Kỳ Lừa với các làng nghề truyền thống như làng hương Thảm Chẳng, Bắc Nga và làng cao khô Phố Ngầu, Tân Liên.

Các nghệ nhân biểu diễn hát Then, đàn tính trong trang phục truyền thống, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của người dân xứ Lạng.

Bà Hoàng Thùy Ninh, Trưởng phòng Văn hóa- Xã hội phường Kỳ Lừa, cho biết địa phương xác định người dân phải là chủ thể sáng tạo và hưởng lợi từ quá trình phát huy giá trị văn hóa.

“Chúng tôi muốn kết nối những không gian văn hóa, làng nghề và phố đi bộ để đánh thức những giá trị còn tiềm ẩn. Khi đó, mỗi người dân có thể trở thành một ‘đại sứ văn hóa’ của địa phương”, bà Ninh nói.

Theo bà Ninh, kết nối các điểm đến không chỉ tạo thêm sản phẩm du lịch mà còn giúp người dân hiểu và trân trọng hơn những giá trị văn hóa đang hiện diện trong đời sống.

Cùng với các mô hình tại cơ sở, ngành văn hóa đã tổ chức hơn 20 hội thảo, tập huấn về bảo tồn di sản và thực hiện hàng nghìn hoạt động tuyên truyền.

Khi người dân trở thành chủ thể gìn giữ và thực hành văn hóa, tiếng đàn tính, điệu then hay múa sư tử mèo không chỉ nằm trên sân khấu mà trở thành một phần đời sống, góp thêm sức hút cho du lịch xứ Lạng.