Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam: Bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững - Bài 1: Kỳ vọng từ bước ngoặt chuyển giao

Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam ở xã Đoài Phương, Hà Nội hiện do UBND TP Hà Nội quản lý. Ảnh: P. Sỹ.

Trong không gian của “ngôi nhà chung” 54 dân tộc, những nghệ nhân, đồng bào đang sinh sống, hoạt động tại đây và cả những người làm công tác quản lý đều kỳ vọng bước chuyển này sẽ tạo thêm nguồn lực để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững.

Đồng bào gửi gắm niềm tin

Những ngày đầu tháng 8, sau hơn 1 tháng hoàn thành công tác chuyển giao, trở lại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội), nơi đây vẫn giữ nhịp sống quen thuộc. Tiếng cồng chiêng của đồng bào Tây Nguyên vang lên giữa khoảng không rộng lớn. Những ngôi nhà rông, nhà dài, nhà sàn nhộn nhịp đón khách. Ở các cụm làng dân tộc, đồng bào luôn sẵn sàng chào đón du khách giới thiệu phong tục, tập quán, nghề truyền thống và những nét văn hóa đặc sắc đến du khách. Qua trò chuyện, chúng tôi thấy được điều đồng bào quan tâm hơn cả là chặng đường phát triển phía trước ở “Ngôi nhà chung”.

Gắn bó với Làng Văn hóa từ năm 2018, NNƯT Y Sinh (68 tuổi, dân tộc Xơ Đăng) nhớ lại, những ngày đầu rời quê hương đến đây sinh sống và hoạt động, bà không tránh khỏi cảm giác băn khoăn, nhớ bản làng. Tuy nhiên, khi nhìn thấy không gian tái hiện làng Xơ Đăng mang nhiều nét gần gũi với quê hương, bà dần vơi đi nỗi nhớ. Trong quá trình sinh hoạt tại Làng, bà vừa tham gia gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, vừa học hỏi thêm kỹ năng đón tiếp du khách, qua đó nâng cao nhận thức về vai trò của mình trong công tác bảo tồn và quảng bá bản sắc dân tộc. "Điều tôi trăn trở nhất là làm sao để thế hệ con cháu tiếp tục học hỏi, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Văn hóa chỉ thực sự sống khi có người kế tục", bà Y Sinh chia sẻ.

Theo bà Y Sinh, việc Làng Văn hóa được chuyển giao về thành phố Hà Nội quản lý mở ra nhiều kỳ vọng mới. Bà mong sẽ có thêm nhiều cơ chế để thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm, qua đó tạo động lực để đồng bào tích cực tham gia các hoạt động bảo tồn, trình diễn văn hóa. Đồng thời, cũng kỳ vọng đời sống của các nghệ nhân và đồng bào sẽ được quan tâm hơn.

NNƯT Y Sinh cũng cho rằng, cùng với sự quan tâm, đầu tư của các cấp ngành, chính các nghệ nhân và đồng bào cũng cần chủ động thay đổi tư duy, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động. "Khi kinh phí được nâng lên thì chất lượng hoạt động cũng phải được nâng lên tương xứng. Không thể lấy số lượng thay cho chất lượng. Tôi rất kỳ vọng, khi Làng Văn hóa đã thuộc sự quản lý của thành phố Hà Nội, sẽ có nhiều đổi mới tích cực để nơi đây ngày càng phát triển, trở thành điểm đến hấp dẫn, xứng đáng là ngôi nhà chung của 54 dân tộc anh em", bà Y Sinh bày tỏ.

Không chỉ là nơi tái hiện không gian kiến trúc truyền thống của 54 dân tộc, Làng Văn hóa còn là nơi cộng đồng các dân tộc trực tiếp sinh sống, thực hành và giới thiệu văn hóa đến công chúng. Chính sự hiện diện của những chủ thể văn hóa đã tạo nên sức sống riêng cho thiết chế này, biến nơi đây trở thành một “bảo tàng sống” hiếm có ở Việt Nam.

Chia tay bà con đồng bào Xơ Đăng, chúng tôi tìm đến không gian văn hóa của người Tày. Giữa nếp nhà sàn mộc mạc, chị Lý Thị Chiên (SN 1979), đồng bào dân tộc Tày đến từ xã Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên, đã chia sẻ những suy nghĩ và kỳ vọng về tương lai của Làng Văn hóa.

Theo chị Chiên, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, đã tạo điều kiện để Làng Văn hóa trở thành nơi hội tụ những giá trị đặc sắc của cộng đồng 54 dân tộc anh em.

"Đối với đồng bào ở vùng sâu, vùng xa như chúng tôi, Làng Văn hóa không chỉ là nơi giới thiệu bản sắc của từng dân tộc mà còn giống như một 'vườn hoa' đa sắc màu của văn hóa Việt Nam. Sự hiện diện của không gian văn hóa các dân tộc ngay giữa Thủ đô đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt, giúp di sản đến gần hơn với người dân và du khách, đồng thời góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của Hà Nội", chị Chiên chia sẻ.

Là một trong những đồng bào đang trực tiếp tham gia các hoạt động tại Làng Văn hóa, chị Chiên bày tỏ nhiều kỳ vọng khi đơn vị thuộc sự quản lý của thành phố Hà Nội. Theo chị, với lợi thế là trung tâm văn hóa lớn của cả nước và là Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Hà Nội có nhiều điều kiện để phát huy giá trị di sản thông qua phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

"Tôi mong Hà Nội sẽ đánh thức những giá trị di sản bằng các mô hình công nghiệp văn hóa, đưa di sản văn hoá của các đồng bào dân tộc đến gần hơn với cộng đồng trong nước và bạn bè quốc tế. Khi di sản được khai thác đúng hướng, không chỉ tạo ra giá trị tinh thần mà còn mang lại nguồn thu, góp phần cải thiện đời sống cho các chủ thể văn hóa. Điều đó sẽ tạo động lực để các nghệ nhân, đồng bào tiếp tục cống hiến, sáng tạo và chung tay gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống", chị Chiên bày tỏ.

Cũng như kỳ vọng và mong mỏi của NNƯT Y Sinh và chị Chiên, nhiều đồng bào, điều họ mong muốn không đơn thuần là có thêm nhiều chương trình biểu diễn hay lễ hội, mà là ngày càng có nhiều du khách. Đặc biệt là thế hệ trẻ, đến tìm hiểu, trải nghiệm và hiểu hơn về bản sắc văn hóa của các dân tộc Việt Nam.

NNƯT Y Sinh cùng đồng bào Xơ Đăng biểu diễn nhạc cụ truyền thống của dân tộc Xơ Đăng chào đón du khách. Ảnh: P. Sỹ.

Nâng cao chất lượng các chương trình trải nghiệm

Trước đó, ngày 22/6/2026, thực hiện Quyết định số 1093/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, UBND TP Hà Nội đã tiếp nhận nguyên trạng Làng Văn từ Bộ VHTTDL. Việc chuyển giao là bước đi có ý nghĩa chiến lược, nhằm xác định rõ trách nhiệm của thành phố trong việc đầu tư, quản lý và phát huy hiệu quả giá trị của một thiết chế văn hóa quốc gia đặc biệt. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để Làng Văn hoá gắn kết chặt chẽ hơn với chiến lược phát triển văn hóa, du lịch và công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Bà Ngô Thị Hồng Thắm, Giám đốc Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam khẳng định: Việc chuyển giao không làm thay đổi sứ mệnh quốc gia của Làng là bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam, mà tạo điều kiện để Làng được phát triển trong tổng thể Quy hoạch Thủ đô, theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

“Chúng tôi kỳ vọng, với sự quan tâm và chỉ đạo trực tiếp của Thành phố Hà Nội, Làng sẽ được đầu tư đồng bộ hơn về hạ tầng, tăng cường kết nối với các không gian văn hóa, du lịch của Thủ đô, phát huy hiệu quả hơn các nguồn lực để từng bước trở thành không gian văn hóa đặc sắc, điểm đến hấp dẫn của Hà Nội, của cả nước và quốc tế”, bà Thắm nói.

Hiện nay, theo quy hoạch, Làng Văn hóa gồm 7 khu chức năng. Trong đó, Khu các làng dân tộc đã cơ bản được đầu tư; một số hạng mục thuộc khu quản lý điều hành đã hoàn thành. Tuy nhiên, nhiều khu chức năng sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách vẫn chưa thể triển khai do gặp khó khăn trong việc thu hút nhà đầu tư cũng như những vướng mắc liên quan đến cơ chế, chính sách.

Thực tế này khiến hệ thống dịch vụ du lịch của Làng chưa đồng bộ, khả năng kết nối với các tour, tuyến còn hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng của một điểm đến quy mô quốc gia.

Theo lãnh đạo Làng Văn hóa, trong giai đoạn tới, Làng sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng các chương trình trải nghiệm, giáo dục di sản, ứng dụng chuyển đổi số, tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành và các địa phương để xây dựng sản phẩm du lịch đặc sắc. Mục tiêu là để mỗi du khách đến Làng không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp trải nghiệm, cảm nhận và hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam.

Việc chuyển giao Làng Văn hóa về UBND TP Hà Nội được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để kết nối nguồn lực đầu tư, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Con đường phía trước chắc chắn vẫn còn nhiều việc phải làm, từ hoàn thiện hạ tầng, tháo gỡ những nút thắt trong thu hút đầu tư đến xây dựng các sản phẩm du lịch đủ sức hấp dẫn để giữ chân du khách. Song với đồng bào các dân tộc đang ngày ngày gìn giữ bản sắc văn hóa tại đây, điều họ mong mỏi nhất vẫn rất giản dị: "Ngôi nhà chung" sẽ ngày càng đông vui hơn, nhiều người biết đến hơn và những giá trị văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam sẽ tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại.  

(Còn nữa)

Lấy bản sắc làm nền tảng phát triển

Theo TS Trần Hữu Sơn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Văn hóa và Du lịch, việc chuyển giao Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam về Hà Nội quản lý mở ra nhiều cơ hội phát huy lợi thế của khu vực khi có điều kiện kết nối với các điểm đến, tuyến du lịch và hệ thống hạ tầng du lịch của Thủ đô. Đây là nền tảng thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, quá trình phát triển cần đặt yếu tố bản sắc văn hóa của các dân tộc lên hàng đầu. Hà Nội cần huy động đội ngũ chuyên gia văn hóa, dân tộc học và du lịch cùng nghiên cứu, xây dựng mô hình gắn kết giữa bảo tồn giá trị văn hóa của các tộc người với phát triển du lịch một cách bền vững.