Lào Cai giữ màu xanh bền vững cho vùng quế

Gần 60 năm bén rễ trên vùng đất Lào Cai, cây quế đã trở thành cây trồng chủ lực, đưa địa phương vươn lên dẫn đầu cả nước về diện tích và giá trị sản xuất. Tuy nhiên, việc mở rộng nhanh về diện tích và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, bài toán đặt ra là làm sao để giữ được màu xanh bền vững cho vùng quế.

Cây trồng chủ lực, thủ phủ quế Việt Nam

Thiên nhiên ưu đãi cho Lào Cai điều kiện lý tưởng để phát triển quế. Với khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao, thổ nhưỡng màu mỡ cùng địa hình đồi núi đã giúp cây quế sinh trưởng tốt, cho hàm lượng tinh dầu cao và hương thơm đặc trưng.

Lào Cai hiện có trên 148.000 ha quế.

Lào Cai hiện có trên 148.000 ha quế.

Theo tính toán, hiệu quả kinh tế của cây quế cao gấp 3 - 5 lần nhiều loại cây lâm nghiệp khác nhờ tận dụng được toàn bộ các bộ phận từ vỏ, lá, cành, hạt đến thân gỗ. Dù có chu kỳ sinh trưởng dài, từ năm thứ 4 - 5, người dân đã có thể khai thác cành, lá để chưng cất tinh dầu.

Bên cạnh đó, với định hướng xác định quế là cây trồng chủ lực, tỉnh Lào Cai đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu và chế biến sản phẩm. Nhu cầu tiêu thụ quế và các sản phẩm từ quế trên thị trường thế giới đang tăng mạnh, mở ra cơ hội lớn để xây dựng ngành hàng có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế... Những yếu tố này góp phần thúc đẩy diện tích trồng quế trên địa bàn tỉnh ngày càng mở rộng.



Quế góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

Quế góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

Theo ông Vũ Minh Phúc - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Lào Cai, với trên 148.000 ha quế, Lào Cai đứng đầu cả nước về diện tích. Trong đó, khoảng 100.000 ha đã hình thành vùng nguyên liệu tập trung.

“Không chỉ có lợi thế về quy mô, quế Lào Cai còn đứng đầu về chất lượng và hàm lượng tinh dầu” - ông Vũ Minh Phúc cho biết thêm.

Sự phát triển của vùng nguyên liệu kéo theo sự lớn mạnh của ngành chế biến. Hiện toàn tỉnh có hơn 120 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở chế biến quế cùng trên 300 cơ sở chưng cất tinh dầu quy mô hộ gia đình. Các sản phẩm như quế thanh, quế ống sáo, bột quế hay tinh dầu quế đã trở thành mặt hàng xuất khẩu quan trọng, tạo việc làm và nguồn thu ổn định cho người dân.

Với sản lượng trên 47.000 tấn vỏ khô cùng hàng trăm nghìn tấn cành, lá và gỗ quế, năm 2025, ngành hàng quế mang lại tổng giá trị sản xuất hơn 5.000 tỷ đồng, trong đó giá trị gia tăng sau chế biến đạt 1.712 tỷ đồng.

Nhà máy sản xuất và chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng.

Nhà máy sản xuất và chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng.

Với những giá trị kinh tế mang lại, cây quế đang góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân Lào Cai.

Những cảnh báo từ quế

Giá trị kinh tế hấp dẫn khiến diện tích quế liên tục tăng nhanh trong những năm gần đây. 10 tháng năm 2026, toàn tỉnh đã trồng mới và trồng lại hơn 7.500 ha quế. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng diện tích cũng đặt ra những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình phát triển vùng nguyên liệu.

Tại nhiều địa phương, người dân đã chuyển đổi một phần diện tích cây lâm nghiệp và cây ăn quả sang trồng quế. Thậm chí, ở một số vùng cao, vùng khó khăn đã xuất hiện tình trạng lấn chiếm đất rừng phòng hộ để mở rộng diện tích quế.

Diện tích quế tăng nhanh tại nhiều địa phương.

Diện tích quế tăng nhanh tại nhiều địa phương.

Tăng trưởng nóng về diện tích quế có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như suy giảm chất lượng sản phẩm, phá vỡ quy hoạch vùng nguyên liệu và gây áp lực lên hệ sinh thái nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Dù có vùng nguyên liệu lớn và năng lực chế biến khá phát triển, ngành quế Lào Cai vẫn chủ yếu xuất bán sản phẩm thô nên giá trị gia tăng còn thấp. Liên kết chuỗi chưa chặt chẽ, sản xuất còn manh mún, phụ thuộc vào thương lái. Nếu không gắn mở rộng vùng nguyên liệu với nhu cầu thị trường và năng lực chế biến, ngành quế có thể đối mặt với nguy cơ dư thừa nguyên liệu, giảm giá sản phẩm, ảnh hưởng đến thu nhập và sinh kế của người dân.

Sản phẩm quế phần lớn mới dừng ở khâu sơ chế, giá trị thấp.

Những cảnh báo đó cho thấy, lợi thế từ cây quế chỉ thực sự bền vững khi gắn với quy hoạch, chế biến sâu và nhu cầu thị trường.

Chuyển từ số lượng sang chất lượng, giữ màu xanh tương lai

Nhận diện rõ những hạn chế trong phát triển ngành quế, từ năm 2020 đến nay, Lào Cai từng bước chuyển hướng từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy quế hữu cơ và xây dựng chuỗi giá trị bền vững làm nền tảng.

Định hướng này cho thấy sự chuyển đổi trong tư duy phát triển ngành quế: thay vì chỉ chú trọng mở rộng diện tích, sản lượng, tỉnh hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả kinh tế và sức cạnh tranh lâu dài của sản phẩm.

Việc trồng quế cần chuyển sang hữu cơ.

Việc trồng quế cần chuyển sang hữu cơ.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển quế hữu cơ gắn với quản lý rừng bền vững, xây dựng thương hiệu sản phẩm và ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Không phát triển quế bằng mọi giá mà tập trung theo hướng mang lại giá trị cao hơn.

Đến nay, toàn tỉnh có trên 24.000 ha quế được cấp chứng nhận hữu cơ hoặc tương đương, tập trung tại 19 xã, như: Phong Dụ Hạ 3.766 ha, Trấn Yên 3.253 ha, Xuân Ái 2.197 ha, Bảo Nhai 1.165 ha, Chiềng Ken 1.136 ha, Cốc Lầu 906 ha...

Mục tiêu đến năm 2030

Duy trì 150.000 ha quế, sản lượng khoảng 80.000 tấn vỏ quế khô/năm.
Có trên 50.000 ha quế đạt chứng chỉ rừng bền vững hoặc tương đương (35% diện tích); đến năm 2050 đạt trên 105.000 ha (70% diện tích).
100% sản phẩm quế được truy xuất nguồn gốc và số hóa.
Giá trị sản phẩm quế sau chế biến đạt trên 18.000 tỷ đồng, tăng 2,5 lần so với giai đoạn 2021 - 2025.
Thu hút ít nhất 2 doanh nghiệp chế biến sâu tinh dầu quế và 2 doanh nghiệp chế biến sâu vỏ quế.

Theo Tiến sĩ Lê Văn Bình - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, phát triển bền vững ngành quế đòi hỏi các giải pháp đồng bộ từ vùng nguyên liệu, khoa học - công nghệ, liên kết chuỗi giá trị đến thị trường, thương hiệu và cơ chế hỗ trợ; trong đó, yếu tố then chốt là bảo đảm chất lượng nguyên liệu ngay từ vùng trồng thông qua sản xuất đúng quy trình và hạn chế sử dụng hóa chất.

Mục tiêu đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu có 35% diện tích quế đạt hữu cơ.

Mục tiêu đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu có 35% diện tích quế đạt hữu cơ.

Với 8.622 ha quế, Tân Hợp là một trong những địa phương đi đầu trong phát triển quế hữu cơ. Hiện xã có hơn 1.340 ha được cấp chứng nhận hữu cơ.

Theo ông Hà Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, địa phương chú trọng nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật, củng cố hợp tác xã và tăng cường liên kết doanh nghiệp nhằm nâng cao giá trị sản phẩm quế.

Điều đáng ghi nhận là sự thay đổi đã diễn ra trong tư duy của người trồng quế. Theo ông Đặng Tòn San - Bí thư Chi bộ thôn Khe Phầy, xã Tân Hợp, nhờ được tuyên truyền và tập huấn thường xuyên, người dân ngày càng chú trọng sản xuất hữu cơ, hạn chế sử dụng hóa chất và bảo vệ môi trường. Hiện toàn thôn có hơn 80 ha quế sản xuất theo hướng hữu cơ.

Trong chuỗi giá trị quế bền vững, doanh nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ thu mua nguyên liệu, doanh nghiệp còn kết nối người sản xuất với thị trường và đầu tư vào chế biến sâu.

Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh đã có thêm các dự án đầu tư vào lĩnh vực chế biến quế, trong đó có Nhà máy Quế hồi Trấn Yên và Nhà máy sản xuất, chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng.

Cần thu hút thêm những nhà máy chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm.

Cần thu hút thêm những nhà máy chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm.

Đáng chú ý, Công ty TNHH Hương Gia vị Sơn Hà đang liên kết phát triển hơn 5.000 ha quế hữu cơ với 1.141 hộ dân và 7 hợp tác xã, đồng thời đầu tư nhà máy chế biến gia vị quy mô hơn 350 tỷ đồng tại xã Xuân Ái. Những dự án chế biến sâu sẽ góp phần tăng giá trị sản phẩm quế.

Chuyển đổi sang phát triển bền vững không chỉ là yêu cầu tất yếu để nâng cao giá trị ngành quế mà còn là giải pháp giữ màu xanh cho những cánh rừng. Từ định hướng phát triển cùng sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, quế Lào Cai đang đứng trước cơ hội bứt phá mạnh mẽ, tiếp tục khẳng định giá trị của "vàng xanh" trên hành trình phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Nguyễn Đình Tứ

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/lao-cai-giu-mau-xanh-ben-vung-cho-vung-que-post915029.html