Vì sao tăng trưởng GDP cao chưa đủ để kéo thị trường chứng khoán đi lên?
Theo Tổng giám đốc Dragon Capital Lê Anh Tuấn, tăng trưởng GDP không tự động kéo giá cổ phiếu đi lên. Triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp và chi phí vốn mới là hai biến số thực sự dẫn dắt chu kỳ thị trường.
Tăng trưởng GDP thường được coi là phong vũ biểu của thị trường chứng khoán, dựa trên giả định kinh tế mở rộng sẽ thúc đẩy doanh thu và lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, độ vênh giữa đà tăng trưởng vĩ mô tích cực và trạng thái trầm lắng của thị trường chứng khoán trong năm 2026 một lần nữa cho thấy mối liên hệ này không vận hành theo đường thẳng.
Chia sẻ tại DNSE Future Tech Summit 2026 mới đây, ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Dragon Capital Việt Nam, chỉ ra rằng để nhận diện đúng chu kỳ chứng khoán, nhà đầu tư cần đặt trọng tâm vào hai yếu tố cốt lõi là triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp và chi phí vốn.
Tăng trưởng GDP không đồng nghĩa lợi nhuận doanh nghiệp đi lên
Để chứng minh sự lệch pha giữa kinh tế vĩ mô và bảng điện, lãnh đạo Dragon Capital dẫn lại hai mốc thời gian trái ngược gần đây. Năm 2021, GDP Việt Nam chỉ tăng khoảng 2% nhưng thị trường chứng khoán bùng nổ mạnh mẽ; sang năm 2022, GDP bật tăng khoảng 8% nhưng chứng khoán lại rơi vào một năm lao dốc khắc nghiệt.
Sự đối lập này cho thấy tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế chưa đủ để xác định hướng vận động của thị trường cổ phiếu. GDP phản ánh quy mô hoạt động kinh tế nói chung, trong khi lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết chịu tác động từ nhiều yếu tố cụ thể hơn, bao gồm ngành nghề kinh doanh, hiệu quả hoạt động và điều kiện tài chính.

Ông Tuấn nhấn mạnh điều quan trọng là phải theo dõi triển vọng lợi nhuận của từng doanh nghiệp thay vì suy luận trực tiếp từ tốc độ tăng GDP. Ảnh: HT
Ngay cả khi nền kinh tế tăng trưởng, mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp cũng không giống nhau. Tăng trưởng kinh tế có thể tập trung ở một số lĩnh vực hoặc doanh nghiệp lớn, trong khi phần còn lại của thị trường chưa ghi nhận sự cải thiện tương ứng.
Thực tế, ông Tuấn cũng lưu ý khi nhìn vào tăng trưởng của thị trường năm 2026, cần phân biệt đóng góp của một số doanh nghiệp vốn hóa lớn với diễn biến chung của các doanh nghiệp niêm yết.
Theo ông, phần tăng trưởng trong giai đoạn đầu năm có đóng góp đáng kể từ nhóm doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup. Vì vậy, đánh giá sức khỏe chung của thị trường cần xem xét rộng hơn chỉ số đại diện.
Ở góc độ đầu tư, điều quan trọng là phải theo dõi triển vọng lợi nhuận của từng doanh nghiệp thay vì suy luận trực tiếp từ tốc độ tăng GDP. Một nền kinh tế tăng trưởng tốt tạo ra môi trường thuận lợi nhưng khả năng chuyển hóa thành lợi nhuận còn phụ thuộc vào điều kiện hoạt động và triển vọng của từng doanh nghiệp.
Chi phí vốn chi phối định giá
Ngay cả khi lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện, giá cổ phiếu vẫn có thể diễn biến theo chiều hướng khác. Theo ông Lê Anh Tuấn, chi phí vốn là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quá trình vận hành của thị trường chứng khoán bởi nó tác động trực tiếp đến mức định giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả cho lợi nhuận doanh nghiệp.
Diễn biến của thị trường trong các năm 2018 và 2020 đã minh họa khá rõ cho mối quan hệ này. Năm 2018, lợi nhuận doanh nghiệp, đo bằng EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu), tăng trưởng khoảng 15,7% nhưng thị trường chứng khoán vẫn giảm khoảng 10%. Nguyên nhân được ông Tuấn phân tích nằm ở sự thu hẹp của hệ số định giá P/E với mức giảm tới 22,6%, trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng.
Điều này có nghĩa tăng trưởng lợi nhuận chưa đủ bù đắp sự suy giảm trong mức định giá. Nhà đầu tư có thể vẫn nhìn thấy triển vọng kinh doanh tích cực ở doanh nghiệp nhưng chỉ sẵn sàng trả mức giá thấp hơn cho mỗi đồng lợi nhuận khi chi phí vốn tăng lên.
Trái lại, trong năm 2020, bất chấp lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm tới 24,4%, thị trường chứng khoán vẫn bứt phá nhờ mặt bằng lãi suất hạ sâu giúp dòng vốn rẻ kích thích hệ số P/E mở rộng mạnh mẽ.
Dù hai giai đoạn phản ánh hai cơ chế vận động khác nhau nhưng trong cả hai trường hợp, biến động của P/E đã tạo ra sự khác biệt đáng kể giữa tăng trưởng lợi nhuận và diễn biến giá cổ phiếu.
Hai giai đoạn đối lập chứng minh chi phí vốn hoàn toàn có thể lấn át tác động từ tăng trưởng lợi nhuận cơ bản. Vì vậy, khi phân tích thị trường, nhà đầu tư bắt buộc phải đặt tốc độ tăng trưởng EPS song song với diễn biến lãi suất và thanh khoản. Đây là cơ sở để phân biệt một con sóng tăng bền vững dựa trên nội lực lợi nhuận với một nhịp tăng ngắn hạn chỉ đến từ việc nới rộng định giá nhờ tiền rẻ.
Ma trận 4 trạng thái và nguyên tắc điều chỉnh danh mục
Từ mối quan hệ giữa lợi nhuận doanh nghiệp và chi phí vốn, vị tổng giám đốc Dragon Capital đề xuất đánh giá chu kỳ thị trường chứng khoán dựa trên hai yếu tố: triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp và mức độ thuận lợi của dòng vốn.
Về triển vọng lợi nhuận, nhà đầu tư có thể theo dõi tương quan giữa số cổ phiếu được chuyên viên phân tích nâng và hạ dự báo lợi nhuận trong ba tháng gần nhất. Số lượng được nâng dự báo càng nhiều cho thấy kỳ vọng kinh doanh càng tích cực.
Trong khi đó, điều kiện vốn được phản ánh qua mặt bằng lãi suất và thanh khoản hệ thống. Lãi suất thấp, nguồn vốn dồi dào thường hỗ trợ định giá cổ phiếu, còn chi phí vốn tăng có thể tạo sức ép lên thị trường.

Biến động các tỷ lệ định giá và EPS thị trường qua các năm. Ảnh: Dragon Capital
Kết hợp hai yếu tố, ông Tuấn chia chu kỳ thành bốn trạng thái, trong đó thuận lợi nhất là khi lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện đồng thời điều kiện vốn nới lỏng. Khi hai yếu tố diễn biến trái chiều, hoặc cùng suy yếu, nhà đầu tư cần thận trọng hơn trong phân bổ tài sản.
Áp dụng khung phân tích này tại thời điểm hiện nay, ông Tuấn nhận định triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp đang kém tích cực. Trong ba tháng gần nhất, có 29 mã cổ phiếu được nâng dự báo lợi nhuận, trong khi 38 mã bị hạ dự báo. Điều này cho thấy kỳ vọng kinh doanh đang có xu hướng suy yếu.
Điều kiện vốn cũng chưa thực sự thuận lợi khi mặt bằng lãi suất và nguồn cung vốn chưa có dấu hiệu nới lỏng rõ rệt.
Trước bối cảnh đó, ông đề xuất điều chỉnh danh mục theo diễn biến thị trường. Với khoản đầu tư giả định 1 tỷ đồng, thời hạn 10 năm và mức lỗ tối đa chấp nhận 100 triệu đồng, danh mục ban đầu gồm 50% cổ phiếu, 35% trái phiếu chất lượng cao và 15% tiền mặt.
Tỷ trọng cổ phiếu có thể tăng lên 65% khi lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện và điều kiện vốn thuận lợi hơn, hoặc giảm xuống 35% khi cả hai yếu tố cùng suy yếu.
Vị chuyên gia cũng khuyến nghị đánh giá chu kỳ kinh tế hàng tháng và theo dõi trạng thái thị trường hàng tuần thông qua các chỉ báo kỹ thuật truyền thống như MA200 (đường trùng bình giá 200 ngày) của VN-Index, tỷ lệ cổ phiếu nằm trên MA50 và mức biến động thị trường để kịp thời điều chỉnh danh mục.
Cách tiếp cận này hướng nhà đầu tư đến việc điều chỉnh danh mục theo sự thay đổi của môi trường đầu tư, thay vì cố gắng dự đoán chính xác thời điểm thị trường tăng hoặc giảm.
Bởi tăng trưởng kinh tế chưa chắc kéo theo lợi nhuận doanh nghiệp và thị trường chứng khoán cùng khởi sắc. Nếu lợi nhuận chưa cải thiện hoặc chi phí vốn còn cao, thị trường vẫn có thể chịu áp lực.

