Lào Cai tăng tốc để trở thành trung tâm logistics hàng đầu

Từ cửa khẩu đến trung tâm logistics

Chiều 23/8, tại Sa Pa, Phiên thảo luận chuyên đề về giao thông vận tải, logistics trong khuôn khổ Hội nghị Hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Vân Nam (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh lần thứ XII đã tập trung vào một trong những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sức cạnh tranh của toàn hành lang: Làm thế nào để biến lợi thế kết nối thành năng lực vận tải, logistics và thương mại thực chất.

Phiên thảo luận chuyên đề về giao thông vận tải, logistics trong khuôn khổ Hội nghị Hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Vân Nam (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh lần thứ XII.

Sau khoảng 2 giờ làm việc, 9 tham luận của các đoàn đại biểu đã phác họa bức tranh khá toàn diện về quá trình kết nối hạ tầng, vận tải xuyên biên giới, phát triển cửa khẩu thông minh và logistics. Điểm chung được các đại biểu nhấn mạnh là hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, logistics phải được tổ chức trên phạm vi toàn hành lang, còn chuyển đổi số và tạo thuận lợi thương mại sẽ là những yếu tố then chốt để giảm thời gian, chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bức tranh đó, Lào Cai được xác định là một mắt xích đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là địa phương có cửa khẩu quốc tế trực tiếp kết nối với tỉnh Vân Nam mà còn là điểm đầu của hành lang vận tải hướng về Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh.

Theo ông Phí Công Hoan, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai, tỉnh đang xác định đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông liên vùng, quốc tế, đa phương thức gắn với khu kinh tế cửa khẩu và trung tâm logistics hiện đại là một trong những khâu đột phá chiến lược.

Từ định hướng này, Lào Cai đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp, từ hoàn thiện các tuyến giao thông kết nối cửa khẩu, phát triển vận tải đường bộ quốc tế, thúc đẩy đường sắt khổ tiêu chuẩn đến xây dựng cửa khẩu thông minh và hình thành các trung tâm logistics.

Một trong những công trình tạo thêm không gian phát triển mới là cầu đường bộ qua sông Hồng biên giới Bát Xát (Việt Nam) - Bá Sái (Trung Quốc). Công trình được hai bên phối hợp khởi công ngày 31/3/2025, đang được tích cực triển khai. Theo thống nhất giữa các cơ quan chuyên môn hai bên, mục tiêu là hợp long nhịp chính vào đầu tháng 12/2026 và đưa công trình vào khai thác trong quý I/2027.

Cùng với đó, lối thông quan Bản Vược được kỳ vọng sẽ bổ sung năng lực thông quan cho khu vực biên giới Lào Cai - Vân Nam. Khi cầu biên giới hoàn thành và hạ tầng cửa khẩu được đồng bộ, hàng hóa có thêm lựa chọn lưu chuyển, qua đó giảm áp lực lên các tuyến hiện hữu và mở rộng không gian cho các dịch vụ logistics.

Đáng chú ý, hoạt động vận tải xuyên biên giới đang có những bước tiến mới. Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng số phương tiện xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn Lào Cai đạt trên 180.000 lượt, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành bình quân gần 500 phương tiện xuất nhập khẩu mỗi ngày.

Ông Phí Công Hoan, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai phát biểu tại buổi làm việc.

Những con số này cho thấy nhu cầu về một hệ thống logistics hiện đại tại Lào Cai ngày càng rõ nét. Cùng với hạ tầng cửa khẩu, địa phương đang hướng tới thu hút đầu tư các trung tâm logistics, kho lạnh, kho ngoại quan, cảng cạn và dịch vụ logistics chuyên nghiệp.

Đây cũng là cơ sở để Lào Cai chuyển dần từ vai trò cửa khẩu trung chuyển hàng hóa sang một trung tâm logistics có khả năng cung cấp nhiều dịch vụ trong chuỗi vận tải.

Theo ông Vương Trinh Quốc, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Lào Cai, việc phát triển logistics cần được đặt trong tổng thể kết nối cửa khẩu với các trung tâm logistics, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm sản xuất, tiêu thụ hàng hóa trên toàn hành lang.

Một tín hiệu đáng chú ý là từ ngày 2/7/2026, giá cước vận chuyển hàng hóa liên vận quốc tế tại ga Lào Cai được điều chỉnh giảm 15%, còn 86.000 đồng/tấn. Việc giảm chi phí được kỳ vọng tạo thêm động lực để doanh nghiệp chuyển dịch một phần hàng hóa từ đường bộ sang đường sắt, nhất là khi tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hình thành trong tương lai.

Mở rộng không gian phát triển

Nếu cầu Bát Xát - Bá Sái mở thêm một cửa ngõ đường bộ, thì tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xem là dự án có khả năng làm thay đổi căn bản cấu trúc logistics của toàn hành lang.

Tuyến đường sắt này sẽ kết nối cửa khẩu quốc tế Lào Cai với Hà Nội và hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh, đồng thời liên thông với mạng lưới đường sắt Vân Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc. Khi hoàn thành, đây sẽ là trục vận tải khối lượng lớn, tạo điều kiện tổ chức lại dòng hàng, giảm áp lực cho đường bộ và hình thành chuỗi logistics xuyên suốt từ Trung Quốc qua Lào Cai đến các trung tâm kinh tế và cảng biển phía Bắc.

Dự án thành phần 1 đã khởi công ngày 19/12/2025. Dự án thành phần 2 đang hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi theo ý kiến của Hội đồng thẩm định chung Việt Nam - Trung Quốc. Công tác giải phóng mặt bằng cũng được triển khai đồng thời; cọc mốc đã được bàn giao tại toàn bộ 12 xã, phường có tuyến đi qua.

Theo các đại biểu, để tuyến đường sắt phát huy hiệu quả, vấn đề quan trọng không chỉ là xây dựng tuyến trên lãnh thổ Việt Nam mà còn phải bảo đảm kết nối đồng bộ qua biên giới. Vì vậy, việc hoàn thiện Hiệp định về xây dựng cầu đường sắt qua biên giới giữa ga Lào Cai và ga Hà Khẩu Bắc đang được các cơ quan có thẩm quyền hai nước đặc biệt quan tâm.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, tuyến vận tải thẳng xuyên biên giới Hà Khẩu - Lào Cai - Hà Nội đã thực hiện 133 lượt xe, giúp thời gian logistics xuyên biên giới giảm 30%, chi phí giảm 15%.

Ông Phạm Văn Huy, Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Hải Phòng cho rằng, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có ý nghĩa quan trọng trong kết nối cửa khẩu Lào Cai, các trung tâm kinh tế phía Bắc với cảng biển Hải Phòng.

Thực tế hiện nay cho thấy khoảng 88% hàng container tại Hải Phòng vẫn được vận chuyển bằng đường bộ. Điều này tạo áp lực lớn lên các tuyến đường kết nối cảng biển, khu công nghiệp, kho bãi và depot. Trong khi đó, kết nối đường sắt đến cảng biển còn hạn chế.

Bởi vậy, việc hình thành tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng không chỉ giải quyết bài toán giao thông cho Lào Cai mà còn tạo ra sự thay đổi về phương thức vận chuyển của cả hành lang. Hàng hóa từ Vân Nam có thể được tổ chức vận chuyển bằng đường sắt đến các trung tâm logistics, cảng biển Hải Phòng để đi các thị trường quốc tế; chiều ngược lại, hàng hóa nhập khẩu từ cảng biển có thể được đưa nhanh lên các tỉnh phía Bắc và thị trường Trung Quốc.

Cùng với đường sắt, Lào Cai đang đẩy mạnh xây dựng cửa khẩu thông minh. Tháng 3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và Bản Vược. Tháng 7/2026, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đã chấp thuận đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư dự án đầu tư cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành, với mục tiêu vận hành thử trong quý I/2027.

Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, cửa khẩu thông minh không đơn thuần là đưa công nghệ vào hoạt động kiểm soát mà phải trở thành mô hình quản lý hiện đại, được tổ chức đồng bộ với hạ tầng cửa khẩu và hệ thống logistics.

Về phía Hải quan Côn Minh cũng cho thấy quyết tâm đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực này. Theo ông Dương Minh, Trưởng phòng Quản lý giám sát, đại diện Hải quan Côn Minh, phía Trung Quốc đang hỗ trợ xây dựng cửa khẩu thông minh tại Hà Khẩu và Thiên Bảo; ứng dụng nhận diện biển số điện tử, kiểm tra và cho phép hàng hóa ra vào khu vực một cách tự động.

Đáng chú ý, Hải quan Côn Minh đề xuất tiếp tục hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu thông minh Bắc Sơn - Kim Thành, tăng cường kết nối dữ liệu, phối hợp về tiêu chuẩn kỹ thuật, thông quan và an toàn, tạo nền tảng để nghiên cứu thí điểm vận tải xuyên biên giới không người lái.

Những kết quả bước đầu cho thấy công nghệ đang trở thành một phần quan trọng trong việc nâng cao năng lực logistics. Trong 7 tháng đầu năm 2026, tuyến vận tải thẳng xuyên biên giới Hà Khẩu - Lào Cai - Hà Nội đã thực hiện 133 lượt xe, giúp thời gian logistics xuyên biên giới giảm 30%, chi phí giảm 15%.

Mô hình "một container đi đến cùng, một xe đi đến cùng" cũng đang được thúc đẩy, nhằm giảm các khâu trung chuyển, hạn chế chi phí phát sinh và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Đây chính là hướng đi phù hợp với mục tiêu xây dựng Lào Cai trở thành trung tâm logistics của khu vực. Khi hạ tầng cứng được hoàn thiện, cửa khẩu được số hóa, vận tải đa phương thức được tổ chức đồng bộ và dữ liệu được kết nối, lợi thế địa lý của Lào Cai sẽ có điều kiện chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh.

Từ hội nghị lần này, các địa phương đã thống nhất định hướng tăng cường phối hợp phát triển mạng lưới logistics liên vùng, kết nối đường bộ - đường sắt - đường thủy - hàng không, gắn với ICD, trung tâm logistics và cảng biển.

Lào Cai cũng đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp giữa 5 tỉnh, thành phố, theo dõi tiến độ các dự án kết nối trọng điểm, mở rộng vận tải đa phương thức, xây dựng nguồn hàng hai chiều ổn định và thúc đẩy logistics xanh, logistics số.

Trong đó, việc kết nối doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chủ hàng, cửa khẩu, cảng biển và các trung tâm logistics được xem là điều kiện quan trọng để hình thành dòng hàng ổn định, hạn chế vận chuyển rỗng.

Từ Lào Cai, hàng hóa có thể đi xuống Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh; từ hệ thống cảng biển, hàng hóa có thể ngược lên Lào Cai và tiếp tục vào thị trường Trung Quốc. Khi các mắt xích được kết nối, hành lang kinh tế sẽ không còn đơn thuần là một tuyến giao thông mà trở thành một chuỗi logistics xuyên biên giới hoàn chỉnh.

Kết luận Phiên thảo luận, ông Phí Công Hoan nhấn mạnh các địa phương đều có chung nhận thức rằng kết nối hạ tầng giao thông phải đi trước một bước; logistics phải được tổ chức trong phạm vi toàn hành lang; chuyển đổi số, tạo thuận lợi thương mại và phối hợp liên vùng là những yếu tố quyết định để biến lợi thế vị trí địa lý thành lợi thế cạnh tranh thực chất.

Đây cũng chính là cơ sở để Lào Cai tăng tốc trên hành trình trở thành trung tâm logistics hàng đầu, không chỉ của khu vực Tây Bắc mà còn là một đầu mối quan trọng trong mạng lưới logistics Việt Nam - Trung Quốc và kết nối ASEAN.

Với hệ thống cửa khẩu đang được đầu tư hiện đại, cầu biên giới mới, tuyến đường sắt chiến lược, mạng lưới đường bộ ngày càng hoàn thiện và định hướng phát triển logistics đa phương thức, Lào Cai đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị vai trò của mình trên bản đồ kinh tế khu vực.

Thách thức phía trước vẫn không nhỏ, nhất là yêu cầu đồng bộ hạ tầng, nguồn vốn, giải phóng mặt bằng, kết nối dữ liệu, cải cách thủ tục và thu hút các doanh nghiệp logistics đủ năng lực. Tuy nhiên, với sự phối hợp ngày càng thực chất giữa Lào Cai, Vân Nam, Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh, cùng sự hỗ trợ của các cơ quan Trung ương hai nước, những nền tảng quan trọng đang dần được hình thành.

Khi cửa khẩu thông minh, đường sắt khổ tiêu chuẩn, cầu biên giới và các trung tâm logistics cùng vận hành trong một hệ thống thống nhất, Lào Cai sẽ có cơ hội chuyển mình từ "cửa ngõ biên giới" thành "đầu mối logistics", qua đó mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế trên Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.