Lấy an cư, lạc nghiệp làm 'cái gốc' của an sinh

Ổn định cuộc sống phải là thước đo hiệu quả tái định cư

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng của quốc gia, vừa là tư liệu sản xuất, vừa là không gian sinh tồn, gắn bó với đời sống của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng. Vì vậy, cần nhìn nhận đất đai không chỉ dưới góc độ nguồn lực kinh tế mà còn là căn cốt của vấn đề an sinh; lấy an cư, lạc nghiệp là “cái gốc”, là nền tảng của an sinh.

Tại khoản 5 Điều 41, khoản 1 Điều 46 và khoản 2 Điều 47, đại biểu cho biết dự thảo Luật đã quy định trách nhiệm bảo đảm sinh kế, hỗ trợ người dân ổn định đời sống; yêu cầu khu tái định cư có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đáp ứng các điều kiện thiết yếu. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để xác định cuộc sống của người dân đã thực sự ổn định.

ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

“Nếu hộ gia đình được bố trí tái định cư khang trang hơn, nhưng trước đây họ vừa ở vừa kinh doanh, nay chuyển đến chung cư không còn điều kiện buôn bán, phải thuê mặt bằng, chi phí sinh hoạt tăng lên. Như vậy, điều kiện nhà ở có thể tốt hơn nhưng cuộc sống chưa chắc đã tốt hơn”, đại biểu phân tích.

Tương tự, với người nông dân nhận tiền bồi thường nhưng mất đất sản xuất, lao động lớn tuổi khó tìm việc làm mới, nếu chỉ căn cứ vào số tiền chi trả và suất tái định cư để xác định hoàn thành chính sách thì chưa phản ánh đúng nguyện vọng người dân. Theo đại biểu, cần phân biệt giữa “hoàn thành việc bồi thường” với “hoàn thành mục tiêu ổn định cuộc sống”. Hai việc này có liên quan nhưng không đồng nhất.

Từ đó, đại biểu đề nghị việc lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải gắn với đánh giá tác động đến điều kiện sống của người dân trước và sau thu hồi đất. Trong đó, cần xác định một số tiêu chí thiết yếu như: khả năng tạo lập chỗ ở mới, thu nhập từ đất bị thu hồi, việc làm, chi phí đi lại, khả năng tiếp cận trường học, y tế và các dịch vụ công.

Chính sách cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng: người mất đất sản xuất cần phương án chuyển đổi sinh kế; hộ kinh doanh cần điều kiện duy trì hoạt động; người cao tuổi, người khuyết tật và các hộ khó khăn cần được xem xét những nhu cầu đặc thù.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc theo dõi, đánh giá kết quả ổn định đời sống sau tái định cư theo những mốc thời gian nhất định, để phát hiện sớm các trường hợp chưa phục hồi được sinh kế và có biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Bố trí tạm cư không đồng nghĩa hoàn thành trách nhiệm an cư

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, nếu người dân phải bàn giao đất khi chưa rõ mức bồi thường, phương án hỗ trợ sinh kế, điều đó không chỉ làm đảo lộn cuộc sống gia đình mà còn có thể khiến họ mất việc làm, mất thu nhập.

Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ thời hạn phê duyệt phương án và thời điểm chi trả bồi thường. Đối với trường hợp phải bố trí tái định cư, người dân cần được thông tin đầy đủ về chỗ ở dự kiến, thời điểm bàn giao nhà hoặc đất tái định cư và được bảo đảm chỗ ở trong thời gian chuyển tiếp.

Trường hợp phải bố trí tạm cư, đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chuẩn chỗ ở, thời hạn tạm cư, kinh phí hỗ trợ và trách nhiệm khi chậm bàn giao nơi ở chính thức.

“Không thể xem việc bố trí một chỗ ở tạm thời là đã hoàn thành trách nhiệm an cư, đặc biệt là khi thời gian tạm cư kéo dài và người dân phải gánh thêm chi phí sinh hoạt”, đại biểu nhấn mạnh.

Đồng thời, cần đánh giá tính khả thi của chính sách ngay từ khâu chuẩn bị dự án, tính đủ nguồn lực dành cho bồi thường, tái định cư và phục hồi sinh kế.

“Tôi cho rằng, yêu cầu bảo đảm an cư không đối lập với mục tiêu đẩy nhanh phát triển. Ngược lại, khi quyền lợi được xác định minh bạch, chỗ ở và sinh kế được chuẩn bị chu đáo, người dân sẽ có cơ sở để đồng thuận hơn. Qua đó, hạn chế phát sinh chi phí và tạo thuận lợi cho việc triển khai dự án”, đại biểu Vũ Văn Tiến khẳng định.