Lệnh cấm đã có, vì sao thuốc lá điện tử vẫn tràn lan?

Liên tục bắt giữ nhưng vẫn buôn bán tràn lan trên mạng xã hội

Thông tin từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho thấy, từ đầu năm đến nay lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) trên cả nước đã liên tục phát hiện bắt giữ nhiều vụ buôn bán, tàng trữ TLĐT.

Cụ thể, Đội QLTT số 2 (Chi cục QLTT thành phố Hà Nội) phối hợp với Công an phường Cửa Nam quyết định khám đồ vật đối với cá nhân ông Đỗ Minh Hoàng, tại trước số nhà 84 Hai Bà Trưng (phường Cửa Nam) phát hiện 371 sản phẩm TLĐT. Tương tự, lực lượng QLTT và Công an Hà Tĩnh triệt phá đường dây buôn bán TLĐT qua đó bắt giữ 50.000 sản phẩm TLĐT trị giá lên đến 8,7 tỉ đồng.

Lực lượng QLTT Hà Nội bắt giữ thuốc lá điện tử nhập lậu trên địa bàn thành phố Hà Nội. Ảnh: Hoài Nam

Khảo sát trên các trang mạng xã hội cho thấy dù chưa được cấp phép nhập và kinh doanh nhưng TLĐT vẫn bày bán công khai với rất nhiều lời quảng cáo TLĐT là một sản phẩm ít hại hơn so với thuốc lá điếu thông thường. Tại một nhóm Facebook có tên "Vape Việt Nam" với hơn 71.000 thành viên liên tục xuất hiện các bài đăng bán TLĐT công khai. Người mua chỉ cần gọi điện thoại hoặc một cú nhấp chuột thì mọi yêu cầu về TLĐT sẽ được đáp ứng.

Tài khoản Ngân Vapo rao bán hàng chục loại pob (TLĐT), kèm tinh dầu với các mùi vị phong phú như việt quất, khế lạnh, khoai môn, chanh tuyết… với giá 100.000 đồng/lọ 10ml, đắt thì loại 30 ml có giá từ 250.000 - 300.000 đồng/lọ 30ml.

Thực tế cho thấy, để tránh bị mạng xã hội quét nội dung vi phạm, người bán thường sử dụng từ khóa như “Máy xông hoa quả”, “V4pe thơm”. Mọi giao dịch được trao đổi qua tin nhắn riêng, thanh toán chuyển khoản rồi gửi hàng qua các dịch vụ giao hàng nhanh với thông tin hàng là đồng hồ, dầu tràm, “mỹ phẩm”, “xịt khoáng”… Nói về việc kiểm tra, thu giữ mặt hàng này, Đội trưởng Đội QLTT số 1 Hoàng Đại Nghĩa cho biết: Hiện TLĐT là mặt hàng không được phép kinh doanh tại Việt Nam, để qua mặt lực lượng chức năng tất cả hoạt động kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa chủ yếu được diễn ra trên mạng xã hội, facebook.

Thông tin về những thủ đoạn qua mắt lực lượng chức năng trong quá trình vận chuyển, buôn bán TLĐT, đại diện Phòng Cảnh sát Kinh tế (Công an thành phố Hà Nội), Trung tá Nguyễn Minh Tiến cho hay: Các đối tượng buôn lậu TLĐT thường tập kết hàng hóa tại nhà riêng, các nhà ở bỏ trống tại các khu chung cư cao tầng. Lợi dụng dịch vụ chuyển phát nhanh để đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng một cách nhanh chóng và khó kiểm soát hơn.

Lực lượng QLTT Hà Nội bắt giữ thuốc lá điện tử nhập lậu trên địa bàn thành phố Hà Nội. Ảnh: Hoài Nam

“Vụ việc công an tỉnh Hà Tĩnh triệt phá đường dây buôn bán TLĐT quy mô lớn vừa qua cho thấy, để qua mắt lực lượng chức năng các đối tượng buôn bán tập kết hàng hóa về nhiều kho hàng tại khu vực xã An Khánh (Hà Nội). Thuê nhiều cộng tác viên bán hàng, quản lý kho, vận chuyển, giao hàng cho khách theo đơn đặt hàng trên mạng xã hội”, ông Tiến nêu ví dụ.

Quy định pháp luật chưa theo kịp thực tế

Phân tích nguyên nhân khiến TLĐT bầy bán tràn lan trên mạng xã hội, Chủ tịch Hội chống Hàng giả và Bảo vệ thương hiệu thành phố Hà Nội Trương Đỗ Chuyên nêu rõ: Quốc hội đã ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP nghiêm cấm mua bán TLĐT nhưng chưa có chế tài xử phạt người sử dụng. Điều này khiến cho nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm này vẫn cao, tạo ra một thị trường ngầm bất chấp lệnh cấm.

Bên cạnh đó, việc áp dụng Nghị định 90/2026/NĐ-CP trên thực tế vẫn còn nhiều khó khăn do chưa có văn bản pháp luật quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền xử phạt trong việc thanh tra, kiểm tra vi phạm. Đồng thời, việc sát nhập xã, phường khiến cường độ công việc của Chủ tịch UBND xã, phường, các cơ quan có thẩm quyền ở địa phương phải quản lý lớn hơn rất nhiều so với trước đây, dẫn đến việc thành lập các đoàn thanh tra, kiểm tra vi phạm bị hạn chế. Điều này dẫn tới tình trạng, tuy có siết chặt quy định về xử phạt nhưng phát hiện vi phạm để xử lý lại không nhiều như mong muốn.

Lực lượng QLTT Hà Nội bắt giữ thuốc lá điện tử nhập lậu trên địa bàn thành phố Hà Nội. Ảnh: Hoài Nam

Nhằm tăng hiệu quả thực thi Nghị định 90/2026/NĐ-CP, Luật sư Nguyễn Trung Tiệp (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) đề xuất, thời gian tới cơ quan quản lý cần ra các văn bản pháp luật quy định về trách nhiệm kiểm tra, thanh tra của cơ quan có thẩm quyền xử phạt. Lực lượng chức năng nên tập trung kiểm tra các điểm nóng như quán karaoke, cửa hàng gần trường học; công khai các trường hợp bị xử phạt qua app trên điện thoại.

Theo Viện trưởng Viện Hô hấp Bạch Mai (Bệnh viện Bạch Mai) PGS.TS Phan Thu Phương, hiện chế tài chỉ mới áp dụng cho hành vi kinh doanh hàng lậu hoặc không rõ nguồn gốc, chưa có khung pháp lý riêng để xử lý việc quảng cáo, môi giới mua bán trên mạng. Vì vậy, cơ quan lập pháp nên bổ sung trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, KOLs khi quảng bá hoặc tiếp tay cho hành vi sản phẩm vi phạm.

Đồng tình với kiến nghị này, Chủ tịch Hội Tâm lý học Việt Nam Vũ Dũng cũng đề xuất, ngành giáo dục nên bổ sung các tiết học kỹ năng sống vào chương trình giáo dục. “Việc cha mẹ gần gũi, lắng nghe và phát hiện sớm các biểu hiện bất thường của con cũng là yếu tố then chốt trong việc không để trẻ em tiếp cận với TLĐT. Cuộc chiến chống lại TLĐT đòi hỏi sự đồng lòng, vào cuộc mạnh mẽ của toàn xã hội. Chỉ khi các cơ quan chức năng, nhà trường và gia đình cùng hành động quyết liệt, không khoan nhượng mới có thể bảo vệ thế hệ tương lai của đất nước khỏi những cạm bẫy nguy hiểm "thời thượng" này”, ông Dũng nhấn mạnh.