LHQ nhất trí về văn bản liên quan đến vũ khí tự động sát thương
Nỗ lực kiểm soát vũ khí tự động sát thương toàn cầu ghi nhận bước tiến mới khi gần 130 quốc gia ngày 5/9 đã đạt đồng thuận về một văn bản định nghĩa các hệ thống vũ khí tự động sát thương (LAWS) hay “robot sát thủ” tại Geneva, mở đường cho việc hình thành các quy định quốc tế trong tương lai đối với loại vũ khí gây tranh cãi này.
Ngoại trưởng Hà Lan Tom Berendsen đã công bố thỏa thuận đạt được với sự tham gia của 128 quốc gia vào ngày 5/9/2026. Hà Lan đóng vai trò giám sát các cuộc đàm phán. Ảnh: Tom Berendsen X.
Văn bản được nhất trí vẫn chưa được công bố, nhưng các tổ chức vận động theo dõi cuộc đàm phán đã chỉ trích một số quốc gia chủ chốt vì trì hoãn tiến trình giải quyết vấn đề này.
Ngoại trưởng Hà Lan Tom Berendsen thông báo 128 quốc gia đã đạt được thỏa thuận. Hà Lan là nước chủ trì và điều phối các cuộc đàm phán.
Các quốc gia hiện đã phát triển và sử dụng những loại vũ khí có khả năng tự lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực nhằm vào các mục tiêu đó mà không cần sự can thiệp của con người. Tuy nhiên, Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) cảnh báo trong một tuyên bố rằng “việc phát triển và sử dụng không bị hạn chế các hệ thống vũ khí tự động đặt ra những thách thức nghiêm trọng về pháp lý, đạo đức và nhân đạo”.
ICRC cùng một số tổ chức vận động đã kêu gọi xây dựng các quy định quốc tế có tính ràng buộc pháp lý nhằm hạn chế và quản lý việc sử dụng những loại vũ khí này.
Các quốc gia thành viên Liên hợp quốc (LHQ) sẽ quyết định tại cuộc đàm phán vào tháng 11 trong khuôn khổ Công ước về một số loại vũ khí thông thường (CCW) liệu có tiến tới một hiệp ước quốc tế nhằm quản lý các loại vũ khí này hay không.
Tuy nhiên, văn bản được thông qua chưa mang tính ràng buộc pháp lý và hiện chưa được công bố đầy đủ. Vì vậy, thỏa thuận lần này chưa đồng nghĩa với việc các nước đã thống nhất về một hiệp ước quốc tế nhằm cấm hoặc hạn chế “robot sát thủ”. Thay vào đó, văn bản có thể tạo cơ sở để các nước tiến tới giai đoạn đàm phán chính thức về các quy định quốc tế đối với vũ khí tự động sát thương.
Robot Ghost Robotics Vision 60 tham gia cuộc tập trận thường niên của Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản tại Funabashi, Nhật Bản. Ảnh: Reuters.
Vấn đề trở nên cấp thiết khi nhiều quốc gia đang phát triển và sử dụng các hệ thống vũ khí có khả năng lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực mà không cần con người trực tiếp đưa ra quyết định ở từng thời điểm. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), máy bay không người lái và các hệ thống tự động đang làm thay đổi nhanh chóng cách thức tiến hành chiến tranh, đồng thời đặt ra những câu hỏi về trách nhiệm pháp lý và quyền kiểm soát của con người đối với quyết định sử dụng vũ lực.
