Tu-142 và tàu ngầm hạt nhân Mỹ: Cuộc săn đuổi dưới đại dương

Sự xuất hiện của tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo đã tạo ra một bài toán đặc biệt đối với Liên Xô. Những phương tiện này có thể hoạt động trong thời gian dài dưới nước và duy trì khả năng tấn công hạt nhân từ những khu vực rất xa đất liền.

Muốn đối phó với mối đe dọa đó, Liên Xô cần một hệ thống có thể tìm kiếm tàu ngầm trên đại dương. Tu-142 được phát triển để đảm nhận một phần quan trọng trong nhiệm vụ này.

Máy bay có tầm hoạt động lớn, mang theo thiết bị tìm kiếm chuyên dụng và có khả năng duy trì nhiều giờ trên khu vực tuần tra.

Nhiệm vụ của Tu-142 không đơn giản là bay đến nơi được cho là có tàu ngầm rồi thả vũ khí. Trước hết, máy bay phải tìm kiếm và xác định mục tiêu. Các hệ thống chuyên dụng cùng phao sonar giúp kíp chiến đấu thu thập thông tin về hoạt động dưới mặt nước.

Sau khi phát hiện dấu hiệu đáng chú ý, Tu-142 có thể tiếp tục theo dõi mục tiêu và truyền thông tin cho các lực lượng khác.

Máy bay vì thế đóng vai trò như một mắt xích trong hệ thống chống ngầm, kết nối khả năng trinh sát trên không với tàu chiến và các lực lượng hải quân.

Đây là điểm quan trọng trong cuộc đối đầu dưới đại dương. Một chiếc Tu-142 đơn lẻ không thể kiểm soát toàn bộ đại dương.

Nó phải tìm kiếm trên một khu vực rộng, xác định mục tiêu và phối hợp với những lực lượng có khả năng tiếp tục truy đuổi hoặc tấn công.

Các hoạt động huấn luyện của Tu-142 sau này vẫn phản ánh rõ cách thức đó. Phi hành đoàn được luyện tập tìm kiếm, nhận dạng và theo dõi tàu ngầm giả định, đồng thời sử dụng thiết bị chuyên dụng và phối hợp với các tàu mặt nước.

Khu vực hoạt động cũng rất rộng. Tu-142 từng thực hiện các chuyến bay trên Thái Bình Dương, Bắc Cực, Biển Barents và Bắc Đại Tây Dương.

Có những nhiệm vụ kéo dài hơn 9 giờ, trong khi một số chuyến bay trên Thái Bình Dương kéo dài 12-13 giờ.

Đáng chú ý, cuộc đối đầu này không chỉ diễn ra dưới mặt nước. Khi Tu-142 hoạt động gần các khu vực có lực lượng Mỹ và NATO, máy bay cũng có thể bị tiêm kích đối phương theo dõi hoặc hộ tống.

Năm 2015, 2 chiếc Tu-142 bay gần tàu sân bay USS Ronald Reagan ở Thái Bình Dương và khiến các tiêm kích F/A-18 được điều lên theo dõi, theo thông tin được công bố khi đó.

Những hoạt động như vậy cho thấy cuộc săn ngầm thời Chiến tranh Lạnh là một cuộc đấu sức lâu dài giữa khả năng che giấu của tàu ngầm và khả năng phát hiện của lực lượng chống ngầm.

Với Tu-142, mục tiêu không chỉ là tiêu diệt một tàu ngầm. Quan trọng hơn là phát hiện nó, xác định vị trí, duy trì theo dõi và đưa thông tin đến lực lượng có khả năng xử lý mục tiêu.

Trong cuộc đối đầu giữa các cường quốc hạt nhân, khả năng tìm thấy đối phương trước khi đối phương hành động có giá trị chiến lược đặc biệt lớn.