Liên Hợp Quốc xem xét tính pháp lý vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela
Tính hợp pháp của chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro sẽ trở thành tâm điểm tranh luận tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc trong phiên họp ngày 5/1. Tuy nhiên, Washington nhiều khả năng dễ dàng vượt qua những cáo buộc cho rằng hành động này vi phạm luật pháp quốc tế.
Hội đồng Bảo an sẽ nhóm họp về hành động bắt giữ Tổng thống Venezuela của Mỹ. Ảnh: AP
Phiên họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (HĐBA LHQ) gồm 15 nước thành viên được triệu tập sau khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiến hành chiến dịch vào hôm 3/1, bắt giữ Tổng thống Maduro tại chính quê nhà. Chiến dịch này khiến một số khu vực ở Thủ đô Caracas bị mất điện, nhiều cơ sở quân sự bị tấn công, và theo phía Venezuela, đã gây ra thương vong. Sau khi bị bắt, ông Maduro được đưa về Mỹ và hiện đang bị giam giữ tại New York, chờ ra hầu tòa với các cáo buộc liên quan đến ma túy.
Nga và Trung Quốc phản đối gay gắt, đồng minh dè dặt
Nga, Trung Quốc cùng nhiều quốc gia đã lên tiếng cáo buộc Mỹ vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên, phản ứng từ các đồng minh phương Tây của Washington, nhiều nước trong số đó vốn không công nhận tính chính danh của Tổng thống Maduro lại khá dè dặt.
“Dựa trên phản ứng của các nhà lãnh đạo châu Âu cho đến nay, tôi cho rằng các đồng minh của Mỹ sẽ né tránh một cách tinh vi trong cuộc họp của HĐBA”, ông Richard Gowan, Giám đốc Chương trình Các vấn đề toàn cầu và thể chế quốc tế tại Tổ chức International Crisis Group nhận định.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres coi chiến dịch của Mỹ là hành động tạo ra “một tiền lệ nguy hiểm”. Nhiều chuyên gia luật quốc tế cũng cho rằng hành động của Washington là trái pháp luật.
Mỹ viện dẫn "quyền tự vệ"
Sau chiến dịch, phần lớn các nước châu Âu kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế nhưng tránh nêu đích danh Mỹ. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cho rằng, Washington đã vi phạm “nguyên tắc không sử dụng vũ lực - nền tảng của luật pháp quốc tế”.
Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định, các quốc gia thành viên “phải kiềm chế không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại toàn vẹn lãnh thổ hay độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào”. Hiện Liên Hợp Quốc có 193 quốc gia thành viên.
Đáp lại, Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz hôm 4/1 đã viện dẫn Điều 51 của Hiến chương, điều khoản cho phép các quốc gia thực hiện quyền tự vệ cá nhân hoặc tập thể nếu xảy ra một cuộc tấn công vũ trang.
“Trong trường hợp này, chúng ta đang nói về một trùm ma túy, một nhà lãnh đạo bất hợp pháp đã bị truy tố tại Mỹ, phối hợp với nhiều nước và tổ chức để tuồn ma túy, vũ khí và tội phạm vào nước Mỹ, đồng thời đe dọa xâm lược các nước láng giềng”, ông Waltz phát biểu trên Fox News.
Giới luật gia bác bỏ lập luận tự vệ
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý phản bác lập luận này, cho rằng chiến dịch của Mỹ không có sự cho phép của HĐBA, không được sự đồng thuận của Venezuela, và không đáp ứng điều kiện “tự vệ trước một cuộc tấn công vũ trang”.
“Hành động này vi phạm luật pháp quốc tế”, ông Tom Dannenbaum, Giáo sư Trường Luật Stanford khẳng định. “Những vấn đề pháp lý nghiêm trọng liên quan đến chế độ của ông Maduro không thể thay thế yêu cầu phải có một cơ sở pháp lý hợp lệ để sử dụng vũ lực tại Venezuela”.
Ngay cả trong trường hợp ông Maduro có liên quan đến buôn lậu ma túy vào Mỹ, điều đó cũng không cấu thành một “cuộc tấn công vũ trang” theo luật quốc tế, bà Milena Sterio, Giáo sư Trường Luật Đại học Bang Cleveland, nhấn mạnh.
“Buôn bán ma túy không cho phép Mỹ sử dụng vũ lực dưới danh nghĩa tự vệ”, bà nói, đồng thời khẳng định Washington “không thể thực thi quyền tài phán ngoài lãnh thổ để bắt giữ cá nhân ở bất kỳ đâu theo ý muốn”.
Giáo sư Adil Haque của Trường Luật Rutgers cũng cho rằng, việc Mỹ bắt giữ ông Maduro là “sự xâm phạm bất hợp pháp đối với tính bất khả xâm phạm và quyền miễn trừ của một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm” - người vẫn đang thực thi các chức năng chính thức của nhà nước Venezuela.
Ông Maduro từng bị Mỹ truy tố từ năm 2020 với các cáo buộc bao gồm âm mưu khủng bố ma túy, song ông luôn bác bỏ mọi liên quan đến hoạt động tội phạm.
Dù bị chỉ trích, Mỹ gần như sẽ khó phải đối mặt với hậu quả pháp lý tại HĐBA LHQ- cơ quan chịu trách nhiệm chính về duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, bao gồm năm nước ủy viên thường trực có quyền phủ quyết: Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp. Quyền lực này cho phép Washington chặn đứng mọi nghị quyết nhằm lên án hoặc trừng phạt mình.
