Liên kết ba nhà tại Hưng Yên mở lối giảm nghèo bền vững

Giải bài toán “lệch pha” cung-cầu từ sự đồng hành của doanh nghiệp

Để người lao động nông thôn – nhất là con em các hộ nghèo, hộ cận nghèo – không bị đứng ngoài guồng quay công nghiệp hóa vì thiếu tay nghề, tỉnh Hưng Yên đang đẩy mạnh mô hình liên kết "Nhà nước kiến tạo – Nhà trường đào tạo – Doanh nghiệp đồng hành". Việc thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và nhà máy đang trở thành giải pháp căn cơ để giải quyết việc làm và thực hiện giảm nghèo đa chiều bền vững.

Nhìn vào bức tranh lao động của tỉnh Hưng Yên hiện nay, có một nghịch lý rất đáng suy ngẫm. Toàn tỉnh đang ở thời kỳ "dân số vàng" với lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt trên 1,7 triệu người, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo mới dừng ở mức 30%. Mỗi năm, địa phương có thêm khoảng 18.000 lao động mới, trong khi nhu cầu tuyển dụng bình quân của các doanh nghiệp lên tới trên 28.000 người. Sự thiếu hụt cục bộ hơn 10.000 lao động mỗi năm không xuất phát từ việc thiếu người tìm việc, mà do phần lớn lao động nông thôn chưa qua đào tạo nghề bài bản nên không đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà máy. Hệ quả là doanh nghiệp vẫn thiếu thợ, còn người lao động không có tay nghề lại chỉ làm được những công việc phổ thông thời vụ với thu nhập thấp, thiếu ổn định.

Để tháo gỡ điểm nghẽn về kỹ năng nghề – một trong những chiều thiếu hụt cốt lõi của chuẩn nghèo đa chiều, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Hưng Yên đã thay đổi căn bản phương thức đào tạo. Tại Trường Cao đẳng Hưng Yên, nhà trường xác định không thể đào tạo khép kín trong phạm vi lớp học mà phải kéo doanh nghiệp vào cuộc ngay từ đầu. Tiến sĩ Đặng Nguyên Mạnh – Hiệu trưởng nhà trường phân tích:

"Chúng tôi xác định rằng doanh nghiệp phải tham gia vào nhiều điểm chạm trong hoạt động tuyển sinh và đào tạo của nhà trường, từ việc phối hợp tuyển sinh, xây dựng chương trình, giáo trình, tài liệu, kiểm tra đánh giá và cuối cùng là tiếp nhận nguồn nhân lực đã qua đào tạo. Chúng tôi đã bắt đầu triển khai các môn học kết hợp giữa học tại trường và học tại doanh nghiệp, đồng thời tổ chức cho sinh viên làm và bảo vệ khóa luận tốt nghiệp ngay tại các doanh nghiệp trên địa bàn toàn tỉnh."

Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của tỉnh Hưng Yên đạt trên 1,7 triệu người, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo mới dừng ở mức 30%.

Khi doanh nghiệp trực tiếp ngồi lại cùng hội đồng chuyên môn nhà trường để điều chỉnh giáo trình, những nội dung lý thuyết rườm rà được cắt giảm tối đa. Theo thầy giáo Đỗ Khoa Trung – Khoa Cơ khí động lực của nhà trường, phía doanh nghiệp đặt yêu cầu tăng thời lượng thực hành lên trên 70% để học sinh, sinh viên làm quen ngay với quy trình vận hành thiết bị thực tế, bảo đảm chất lượng đầu ra sát nhất với vị trí việc làm tại xưởng sản xuất.

Đưa học viên đến tận dây chuyền sản xuất rèn tay nghề

Đối với học sinh xuất thân từ các gia đình nông thôn còn nhiều khó khăn, rào cản lớn nhất khi bước vào thị trường lao động là sự bỡ ngỡ trước kỷ luật công nghiệp và dây chuyền máy móc hiện đại. Do đó, việc đưa người học tiếp cận trực tiếp với nhà máy ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường mang lại giá trị thực tiễn rất lớn.

Không chỉ dừng ở các giờ học tại xưởng trường, những đợt tổ chức cho sinh viên đến tham quan, trải nghiệm thực tế quy trình công nghệ và tổ chức sản xuất tại các doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH May Hưng Nhân và Công ty TNHH Lotes Việt Nam đã giúp người học tận mắt chứng kiến nhịp độ làm việc, yêu cầu kỹ thuật cũng như văn hóa kỷ luật của doanh nghiệp. Từ chỗ hiểu đúng nghề, người học hình thành ý thức tự rèn luyện tay nghề và tác phong công nghiệp để đáp ứng tiêu chuẩn của nhà tuyển dụng.

Đi xa hơn những buổi kiến tập, việc song hành vừa học văn hóa, vừa trực tiếp thực hành nghề tại doanh nghiệp đang mở ra lối đi ngắn nhất để thanh niên nông thôn sớm tự lập về kinh tế. Dù đang là học sinh lớp Cao đẳng liên thông K7 của Trường Cao đẳng Nghề Thái Bình – nay là Trường Cao đẳng Hưng Yên, em Phạm Thị Hồng Ngọc đã thao tác thành thạo các công đoạn của nghề may công nghiệp nhờ thời gian thực hành trực tiếp trên dây chuyền xí nghiệp. Đánh giá về lợi ích của quá trình rèn nghề thực tế này, em Phạm Thị Hồng Ngọc chia sẻ:

"Thực hành giúp em gắn trực tiếp với công việc, vừa rèn tay nghề tốt hơn vừa tích lũy được kinh nghiệm ngay khi còn đi học. Khi ra trường đi tìm việc, đó sẽ là hành trình thuận lợi hơn giúp em kiếm được thu nhập và nâng cao kỹ năng."

Sinh viên Trường Cao đẳng Hưng Yên trực tiếp tham quan dây chuyền công nghệ và tìm hiểu môi trường làm việc thực tế tại Công ty TNHH May Hưng Nhân

Nhìn từ góc độ an sinh xã hội và giảm nghèo đa chiều, mô hình liên thông vừa học văn hóa vừa rèn nghề tại doanh nghiệp giúp các gia đình khó khăn tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí nuôi con ăn học. Ngay khi tốt nghiệp với tấm bằng phổ thông và bằng cao đẳng nghề trong tay, người học đã là một thợ lành nghề có thể đi làm hưởng lương chính thức ngay lập tức, qua đó xóa bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại và chủ động gánh vác kinh tế cùng gia đình.

Nâng chuẩn kỹ năng số và liên ngành để giữ việc làm bền vững

Tuy nhiên, trong bối cảnh các khu công nghiệp tại Hưng Yên đang chuyển dịch nhanh sang công nghệ cao và tự động hóa, việc có một công việc ban đầu mới chỉ là điều kiện cần. Để người lao động giữ được việc làm bền vững và không rơi vào nguy cơ mất việc, tái nghèo khi dây chuyền thay đổi, yêu cầu về chất lượng đào tạo nghề đang đòi hỏi ở mức cao hơn. Ông Hoàng Văn Hùng – Giám đốc Trung tâm phát triển nguồn nhân lực, Công ty Cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam nhận định:

"Trong bối cảnh hiện nay, người lao động cần học hỏi nhiều kỹ năng hơn và nâng cao khả năng tự học để đáp ứng nhu cầu ngày càng mở rộng của doanh nghiệp. Sinh viên khi học cũng cần có kiến thức liên môn, tức là hiểu biết rộng hơn chuyên ngành hẹp của mình, đồng thời phải nắm bắt được công nghệ chuyển đổi số để thích ứng với sự thay đổi rất nhanh của sản xuất hiện đại."

Đáp ứng đòi hỏi đó từ thị trường, tỉnh Hưng Yên đang phát huy mạng lưới 48 cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong tỉnh cùng các đơn vị liên kết ngoài tỉnh đào tạo gần 100 ngành nghề, với quy mô tuyển sinh từ trình độ sơ cấp trở lên đạt 25.000 đến 28.000 người mỗi năm. Mục tiêu của tỉnh là đến năm 2030 nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ từ 30% lên trên 40,5%.

Học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Hưng Yên (tiền thân là Trường Cao đẳng Nghề Thái Bình)

Sự gắn kết chặt chẽ giữa "Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp" tại Hưng Yên không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực cho công nghiệp hóa, mà còn đi thẳng vào gốc rễ của công tác giảm nghèo đa chiều. Khi người lao động nông thôn được trang bị tay nghề vững vàng, có kiến thức công nghệ số và làm việc ổn định trong các doanh nghiệp chính quy, họ không chỉ có nguồn thu nhập bền vững mà còn được bảo đảm đầy đủ mọi quyền lợi an sinh cơ bản và cơ hội học tập nâng cao trình độ cho bản thân.