Liên kết tiêu thụ mắc ca, cà phê

Cơ sở chế biến mắc ca Thoa Doãn đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị hạt mắc ca. Ảnh: Phạm Trung

Đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh có gần 11.000ha cà phê và hơn 13.860ha mắc ca. Dự kiến đến cuối năm, diện tích trồng cà phê, mắc ca lần lượt vượt 20.000ha. Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, nhiều vùng sản xuất tập trung đã hình thành. Nhiều diện tích cà phê, mắc ca đã cho thu hoạch, khẳng định hiệu quả kinh tế và mở ra hướng sản xuất hàng hóa cho người dân.

Để nâng cao giá trị cà phê, mắc ca tỉnh Điện Biên đẩy mạnh xúc tiến, thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu, đồng thời xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Tỉnh đã làm việc, xúc tiến đầu tư với nhiều doanh nghiệp, tập đoàn và các tổ chức lớn, như: Tập đoàn TH, Công ty Detech, Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, Công ty Cát Quế... Đến nay một số dự án chế biến nông sản đã khảo sát, lựa chọn địa điểm và hoàn thiện thủ tục đầu tư. Trong đó, Tập đoàn TH dự kiến đầu tư nhà máy chế biến mắc ca tại xã Chiềng Sinh; Tập đoàn Him Lam đầu tư nhà máy chế biến mắc ca tại Thanh Yên; Công ty Detech xây dựng nhà máy chế biến cà phê đặc sản tại xã Mường Ảng; Công ty Cát Quế dự kiến xây dựng 7 nhà máy sơ chế cà phê nhân tại các xã Tuần Giáo, Mường Ảng, Núa Ngam, Na Son, Na Sang và Nà Hỳ.

Cùng với thu hút đầu tư chế biến, tỉnh chú trọng xây dựng đầu ra ổn định cho nông sản. Nhiều doanh nghiệp, hiệp hội đã cam kết bao tiêu sản phẩm với quy mô lớn. Điển hình như: Tập đoàn TH cam kết bao tiêu 14.000ha mắc ca; Hiệp hội Mắc ca Việt Nam cam kết bao tiêu 50.000ha mắc ca trong thời hạn 50 năm, với giá theo thị trường Úc; Công ty Cát Quế cam kết bao tiêu 50.000ha cà phê. Những cam kết về đầu tư chế biến và bao tiêu sản phẩm từng bước tạo nền tảng để Điện Biên chuyển từ phát triển vùng nguyên liệu sang hình thành chuỗi giá trị mắc ca, cà phê nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm niềm tin để người dân yên tâm gắn bó với những cây trồng chủ lực.

Từ năm 2023 đến nay, Tập đoàn TH triển khai dự án trồng mắc ca quy mô hơn 18.000ha, gồm khoảng 4.000ha vùng lõi và 14.000ha liên kết với người dân. Khi vùng nguyên liệu hình thành ổn định và mở rộng, đầu năm 2026, Tập đoàn TH đề xuất UBND tỉnh đầu tư xây dựng nhà máy chế biến mắc ca tại xã Tuần Giáo trên diện tích khoảng 5ha, từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị của ngành hàng này tại địa phương.

Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026, ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn TH cho rằng, trong quá trình triển khai dự án tại Điện Biên, doanh nghiệp chú trọng liên kết với người dân thông qua hợp tác xã, tổ hợp tác và những mô hình phù hợp với thực tiễn địa phương. Mục tiêu hướng tới là hình thành một hệ sinh thái ngành hàng phát triển, trong đó doanh nghiệp, người dân và địa phương cùng tham gia tạo dựng giá trị, để mắc ca Điện Biên không dừng lại ở việc mở rộng diện tích mà từng bước tiến tới chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững.

Bên cạnh việc thu hút các doanh nghiệp, tập đoàn lớn đầu tư vào vùng nguyên liệu và chế biến sâu, các cơ sở chế biến tại địa phương cũng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết, góp phần tạo đầu ra ổn định và nâng cao giá trị hạt mắc ca Điện Biên.

Mỗi vụ thu hoạch, cơ sở chế biến mắc ca Thoa Doãn, xã Tuần Giáo, bao tiêu khoảng 12 - 15 tấn mắc ca tươi cho người dân trên địa bàn. Từ nguồn nguyên liệu tại chỗ, cơ sở đầu tư công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm chế biến sâu như muối vừng mắc ca, hạt ngũ cốc, tinh dầu mắc ca… từng bước đưa hạt mắc ca đến gần hơn với thị trường. Theo chị Doãn Thị Thoa, việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với liên kết sản xuất ổn định là yếu tố quan trọng để cơ sở chủ động nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và xây dựng kế hoạch sản xuất. Khi người dân tuân thủ quy trình chăm sóc, sản lượng và chất lượng quả được bảo đảm, cơ sở có điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Với cây cà phê, trên địa bàn tỉnh đã hình thành mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở chế biến với người dân, từng bước tạo đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, khi diện tích vùng nguyên liệu ngày càng mở rộng, dư địa phát triển còn lớn, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục đầu tư cho khâu chế biến, nhất là chế biến sâu, để gia tăng giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Từ định hướng đó, Điện Biên đẩy mạnh xúc tiến, thu hút nhà đầu tư chiến lược triển khai các dự án chế biến sâu cà phê, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu. Đơn cử như, Công ty Cổ phần Cà phê Detech đề xuất đầu tư dự án Nhà máy chế biến sâu cà phê tại xã Mường Ảng, với diện tích khoảng 13ha. Dự án kỳ vọng góp phần nâng cao giá trị hạt cà phê, tạo đầu ra ổn định cho vùng nguyên liệu và mở thêm cơ hội đưa cà phê Điện Biên vươn ra thị trường lớn.

Liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ từng bước tạo nền tảng để cà phê, mắc ca phát triển theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh. Khi đầu ra được bảo đảm, người dân có thêm niềm tin mở rộng sản xuất, góp phần đưa những cây trồng chủ lực trở thành động lực phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh.