Liên kết với nông hộ, nhìn từ Hợp tác xã Dược liệu Trường Sơn

Từ dè dặt ban đầu đến niềm tin của người dân

Câu chuyện liên kết giữa HTX Dược liệu Trường Sơn với nông dân xã Hiếu Giang không bắt đầu bằng sự đồng thuận ngay từ đầu. Những năm trước, người dân nơi đây quen với cách làm cũ: Mạnh ai nấy trồng, thu hoạch xong bán cho thương lái. Trên vùng đất trồng hoa màu các thôn Cam Vũ 1, 2, 3, người dân mỗi nhà trồng một loại cây hoa màu khác nhau, giá cả bấp bênh, không có đầu ra ổn định. Đã có doanh nghiệp, HTX đến đặt vấn đề liên kết sản xuất nhưng nhiều hộ dân không tin, vì có tình trạng doanh nghiệp đến làm ăn rồi bỏ dở. Khi HTX Dược liệu Trường Sơn đứng ra xây dựng mối liên kết, không ít hộ còn tâm lý e ngại. Họ lo bị ràng buộc, lo đầu ra không chắc chắn. Nhưng thực tế sau vài năm hợp tác sản xuất hiệu quả, người dân đã dần thay đổi cách nghĩ.

Bí thư Chi bộ thôn Cam Vũ 1, xã Hiếu Giang kiêm Tổ trưởng Tổ thu mua dược liệu tràm 5 gân HTX Dược liệu Trường Sơn Nguyễn Xuân Hanh, cho biết: “Thời gian đầu vận động bà con tham gia liên kết với HTX Dược liệu Trường Sơn cũng rất khó, vì người dân chưa tin. Nhưng HTX cam kết hỗ trợ giống, hỗ trợ kỹ thuật, giám sát quá trình sản xuất, thực hiện phương thức hợp đồng liên kết với các hộ dân trồng tràm 5 gân và thu mua làm nguyên liệu đầu vào cho HTX. Qua 2-3 năm, HTX giữ đúng cam kết thu mua, giá cả ổn định, hỗ trợ kỹ thuật đầy đủ, bà con thấy rõ hiệu quả nên tự nguyện tham gia ngày càng nhiều”.

Cán bộ Hợp tác xã Dược liệu Trường Sơn về thăm và giới thiệu, hướng dẫn các hộ dân liên kết trồng cây dược liệu tràm 5 gân - Ảnh: N.T.H

Từ vài hộ ban đầu, đến nay, trên địa bàn xã Hiếu Giang đã có hơn 40 hộ dân tham gia trồng 10ha tràm 5 gân liên kết với HTX. Người dân không chỉ bán được sản phẩm ổn định với giá cao mà còn dần thay đổi cách sản xuất, chú trọng hơn đến chất lượng, quy trình. Điều quan trọng hơn là tâm lý “sản xuất trong lo lắng” đã được thay bằng sự chủ động. Khi có đầu ra ổn định, người dân mạnh dạn đầu tư, mở rộng diện tích. Để khẳng định cam kết với nông dân, HTX hỗ trợ kinh phí mua giống tràm 5 gân cho nông hộ với điều kiện cây trồng sống và phát triển tốt. Dự kiến, trong năm 2026, HTX sẽ mở rộng liên kết lên khoảng 40ha vùng nguyên liệu, liên kết với khoảng 400 hộ dân tại 2 xã Hiếu Giang và Cam Lộ.

Giữ giá trị cho người trồng

Giám đốc HTX Dược liệu Trường Sơn Lê Thanh Huệ chia sẻ, nếu chỉ dừng lại ở bao tiêu sản phẩm, mô hình liên kết với nông hộ khó tạo ra bước chuyển rõ rệt. Điểm khác biệt của HTX Dược liệu Trường Sơn là chủ động đầu tư chế biến sâu, hình thành chuỗi giá trị khép kín. Với nhà máy quy mô khoảng 3.000m², HTX Dược liệu Trường Sơn đã đầu tư hệ thống cấp khí sạch tuần hoàn, máy lọc nước RO và dây chuyền chưng cất tinh dầu công suất 6 tấn nguyên liệu/ngày. Nhờ đó, các sản phẩm dược liệu không còn bán ở dạng thô mà được chế biến thành tinh dầu, sản phẩm đóng gói có nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, giá trị gia tăng cao.

“Liên kết với nông dân không chỉ là thu mua, mà phải tổ chức được cả chuỗi từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ. Khi làm được điều đó, giá trị mới được giữ lại, người trồng mới có lợi lâu dài, lợi nhuận được san sẻ hợp lý”, Giám đốc HTX Dược liệu Trường Sơn Lê Thanh Huệ khẳng định.

Theo ông Huệ, HTX Dược liệu Trường Sơn luôn xác định nông dân là trung tâm của chuỗi liên kết. HTX hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật, ứng trước một phần chi phí và đặc biệt là cam kết thu mua ổn định với giá tối thiểu. Riêng lá tràm 5 gân niên vụ 2026, HTX dự kiến thu mua khoảng 3.500 đồng/kg, ước thu nhập khoảng 80 triệu đồng/ha. Điều đặc biệt, trồng cây dược liệu tràm 5 gân chỉ đầu tư kinh phí trồng lần đầu, các năm sau thu hoạch hầu như không tốn thêm chi phí khác, nên giá trị mang lại cho người trồng rất lớn. Trong khi đó, so với các diện tích trồng hoa màu khác, bình quân thu nhập chưa đến 80 triệu đồng/ha/năm mà hằng năm đều phải tốn chi phí đầu tư trồng mới.

Không chỉ nâng giá trị sản phẩm, HTX còn tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động địa phương, với doanh thu hằng năm khoảng 5,5 tỉ đồng. Một số sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP 4 sao, từng bước khẳng định thương hiệu dược liệu của địa phương, được người tiêu dùng ưa chuộng.

Hiện, HTX Dược liệu Trường Sơn đang hoàn tất thủ tục đánh giá và cấp chứng nhận hữu cơ cho vùng nguyên liệu, dự kiến trước mắt có 3ha được công nhận vào khoảng tháng 8/2026; tiến tới mở rộng lên khoảng 35ha vào năm 2029. Đây là hướng đi nhằm nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng giá trị bền vững trên cơ sở lợi ích hài hòa giữa các bên. Người dân có đầu ra ổn định, HTX có nguồn nguyên liệu bảo đảm chất lượng, còn địa phương giữ được giá trị sản xuất. Điểm đáng chú ý là mô hình này không áp đặt, mà hình thành từ niềm tin. Niềm tin ấy được xây dựng qua quá trình thực hiện cam kết, qua hiệu quả cụ thể mà người dân nhìn thấy.

Hiệu quả liên kết giữa nông hộ với HTX Dược liệu Trường Sơn cho thấy một hướng đi rõ ràng: Khi nông dân không còn đứng riêng lẻ mà tham gia vào chuỗi liên kết, giá trị nông sản không chỉ dừng lại ở ruộng, mà được kéo dài đến thị trường. Đó cũng chính là cốt lõi của kinh tế tập thể trong giai đoạn hiện nay, là hiệu quả thực chất, được đo bằng thu nhập của người dân và sự phát triển bền vững của địa phương.

Thanh Hải