Liên thông hai chiều: Từ tư duy đóng khung văn bằng sang công nhận năng lực thực chất

Sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: VNU

Dự thảo thông tư quy định về liên thông giữa các bậc học do Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến có nội dung đề xuất cơ chế liên thông từ trình độ cao hơn để hoàn thành chương trình ở trình độ thấp hơn.

Đây là một bước đi mới so với hình thức liên thông từ bậc thấp lên bậc cao hiện hành. Theo thông tin từ đại diện Bộ Giáo dục và Đào trả lời trên báo chí, việc bổ sung hình thức liên thông này nhằm đa dạng hóa lộ trình đào tạo, xây dựng hệ thống giáo dục linh hoạt và đáp ứng nhu cầu thực tế của người học.

Điều chỉnh này cho thấy tư duy quản lý đang dịch chuyển từ việc đóng khung người học sang việc công nhận giá trị thực chất của quá trình tích lũy kiến thức.

Tối ưu hóa giá trị tích lũy từ luồng liên thông thay vì định hướng dịch chuyển lùi

Thông tin từ đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, dự thảo không thiết kế một dòng đào tạo đi xuống, cũng không định hướng người học chuyển từ bậc học cao xuống bậc học thấp hơn như một xu hướng chung.

Mục tiêu cốt lõi của quy định liên thông này là công nhận kết quả học tập và khối lượng kiến thức, kỹ năng mà người học đã tích lũy và được đánh giá đạt chuẩn.

Nhìn từ góc độ thực tế, sự điều chỉnh này giải quyết một bài toán kinh tế và xã hội rất rõ ràng. Hiện nay, có một tỷ lệ sinh viên đại học không thể hoàn thành chương trình do điều kiện cá nhân hoặc thay đổi định hướng nghề nghiệp.

Theo quy định trước đây, nếu những sinh viên này chuyển sang học cao đẳng hoặc trung cấp, sinh viên phải thực hiện lại toàn bộ chương trình đào tạo từ đầu. Việc bắt đầu lại từ con số không tạo ra sự lãng phí rất lớn về thời gian của cá nhân và chi phí của xã hội.

Do đó, với cơ chế liên thông mới, các học phần đã đạt chuẩn ở bậc đại học sẽ được đối sánh chuyên môn để xem xét miễn trừ.

Đây là giải pháp phù hợp giúp người học chuyển đổi sang một lộ trình đào tạo mới mà không bị triệt tiêu đi những giá trị năng lực đã được kiểm định trước đó.

Giải bài toán đối sánh bằng công nghệ số và trách nhiệm giải trình

Yêu cầu cốt lõi về mặt chuyên môn khi vận hành mô hình liên thông này là việc đối sánh giữa hệ thống tín chỉ của bậc đại học và các mô-đun thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp, nhằm bảo đảm không làm suy giảm chất lượng đào tạo.

Nguyên tắc từ Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ, việc công nhận tín chỉ để phục vụ liên thông phải tuân thủ nguyên tắc minh bạch, có đối sánh chuyên môn và không đồng nghĩa với việc hạ thấp chuẩn đầu ra.

Về mặt thực thi, đây chính là điểm mấu chốt để chính sách đi vào đời sống mà không biến tướng thành kẽ hở "hạ chuẩn". Việc các cơ sở giáo dục áp dụng hệ thống quản lý bằng hồ sơ học tập số và dữ liệu tín chỉ tập trung sẽ là công cụ kỹ thuật kiểm soát hiệu quả.

Việc công nhận kết quả để liên thông không thể áp dụng đồng loạt hoặc tự động dựa trên tên gọi học phần, bởi tính chất học thuật ở đại học khác với tính chất thực hành ở trường nghề.

Mỗi trường hợp khi thẩm định độc lập dựa trên đề cương chi tiết, khối lượng tín chỉ, phương pháp đánh giá và chuẩn đầu ra sẽ giúp phân loại chính xác năng lực thực tế.

Song song đó, cơ chế hậu kiểm và thanh tra chuyên ngành thông qua cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia sẽ là cơ chế kiểm soát quan trọng để ràng buộc trách nhiệm giải trình của các trường, đảm bảo mỗi văn bằng được cấp ra đều đúng giá trị năng lực.

Giữ nguyên tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp của bậc học mới

Một quy định bắt buộc trong dự thảo nhằm bảo đảm chất lượng của nguồn nhân lực liên thông là trách nhiệm hoàn thành chương trình của người học.

Quy định miễn trừ các học phần tương đương chỉ nhằm cắt giảm thời gian và chi phí đối với những nội dung người học đã đạt yêu cầu. Điều này đồng nghĩa với cơ chế chính sách tôn trọng quá trình tích lũy trước đó nhưng không buông lỏng tiêu chuẩn hiện tại.

Để được cấp văn bằng cao đẳng hoặc trung cấp, người học xuất phát từ bậc đại học vẫn phải thỏa mãn các điều kiện tuyển sinh đầu vào, hoàn thành toàn bộ các học phần còn thiếu trong chương trình đào tạo (bao gồm khối lượng thực hành, thực tập) và đạt các tiêu chuẩn đầu ra theo quy định của bậc học đó.

Việc thiết lập ranh giới kỹ thuật này chứng minh quy trình liên thông không tạo ra bất kỳ cơ chế ưu tiên hay giảm bớt tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp nào đối với người học. Chất lượng nhân lực đầu ra của hệ thống giáo dục nghề nghiệp vì thế vẫn được bảo toàn nguyên vẹn.

Đề xuất đa dạng hóa các luồng liên thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo là giải pháp phù hợp với xu hướng tổ chức giáo dục linh hoạt và học tập suốt đời.

Khi các cơ sở đào tạo cụ thể hóa quy chế và vận hành cơ chế liên thông theo quy định một cách công khai trên nền tảng dữ liệu số, hệ thống giáo dục sẽ tối ưu hóa được năng lực học tập của người học và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn nhân lực cho thị trường lao động.