'Liệt sĩ' trở về

57 năm về trước, ngày 17/6/1969, những người lính 'Ăn cơm Bắc, đánh giặc Nam' thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 270 (C9, D6, E270), Quân khu 4 sau khi vượt sông Bến Hải đánh địch, trên đường rút quân đến khu vực rừng Hà Trung, xã Gio Châu, huyện Gio Linh cũ (nay là xã Gio Linh) thì bị lộ, trận đánh không cân sức diễn ra, Mỹ ngụy dùng máy bay rải bom na-pan xuống trận địa làm 53 cán bộ, chiến sĩ C9 lần lượt hy sinh.

Câu chuyện của “liệt sĩ”

Tháng 6/2023, trong quá trình tìm hiểu về trận đánh và sự hy sinh bi tráng của những người lính C9, D6, E270, Quân khu 4 tại cánh rừng Hà Trung, xã Gio Châu, tôi được tiếp xúc với bản danh sách “Liệt sĩ Trung đoàn 270 hy sinh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung, Gio Linh” (bản danh sách số 216/DS-BCH, lập ngày 21/3/2023) do Ban Chỉ huy Quân sự huyện Vĩnh Linh cũ cung cấp. Bản danh sách này đã xác định cụ thể họ tên, quê quán, ngày nhập ngũ, cấp bậc, chức vụ, đơn vị, ngày hy sinh, nơi hy sinh của 53 liệt sĩ C9 trong đó có tên liệt sĩ Đinh Văn Phối, quê quán xã Ninh Phong, huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình.

Ông Đinh Văn Phối cùng vợ và con cháu - Ảnh: T.L

Ông Đinh Văn Phối cùng vợ và con cháu - Ảnh: T.L

Ba năm sau, chỉ còn ít thời gian nữa là bước sang tháng 6, gần ngày giỗ chung của các liệt sĩ C9 trong trận đánh ở rừng Hà Trung, tôi nhận được một cuộc điện thoại lạ, giọng nói phía bên kia khá xúc động, anh giới thiệu: “Tôi là Đinh Văn Thắng, con trai ông Đinh Văn Phối, người được cho là hy sinh trong trận đánh tại thôn Hà Trung 57 năm về trước. Hiện tại bố tôi hơn 80 tuổi nhưng vẫn còn rất minh mẫn, gia đình tôi hiện đang sinh sống tại tổ dân phố An Hòa, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình”.

Qua lời kể và tư liệu do gia đình ông Đinh Văn Phối cung cấp, tôi tái hiện lại được hành trình về ông- người “liệt sĩ” can trường từ cõi chết trở về bằng máu và nước mắt.

Bản tự thuật của ông Đinh Văn Phối tái hiện lại quá trình chiến đấu, bị địch bắt - Ảnh: T.L

Bản tự thuật của ông Đinh Văn Phối tái hiện lại quá trình chiến đấu, bị địch bắt - Ảnh: T.L

Trong đội hình C9, ông Đinh Văn Phối thuộc Trung đội 1 do Trung đội trưởng Trương Văn Bản (quê quán tỉnh Thanh Hóa) phụ trách; Đại đội trưởng là Trần Đình Thân. Đêm 16 rạng sáng ngày 17/6/1969, C9 vượt sông Bến Hải, bí mật ém quân ở bờ Nam an toàn. Khoảng 10 giờ sáng, trinh sát đại đội phát hiện lính Mỹ hành quân, triển khai trận địa gần cao điểm 31, cách nơi ém quân của C9 khoảng 30 phút đi bộ.

Đúng 12 giờ 15 phút, C9 áp sát trận địa mà lính Mỹ không hề hay biết. Theo phương án tác chiến, 3 mũi giáp công đồng loạt nổ súng. Thời gian nổ súng ấn định lúc 12 giờ 25 phút và kết thúc vào 12 giờ 55 phút, chỉ đánh địch trong khoảng 30 phút sau đó rút lui, về tập kết tại rừng Hà Trung. Nổ súng đúng giờ, đồng loạt, hỏa lực cấp tập, địch đang nghỉ trưa bất ngờ trở tay không kịp, thương vong rất nhiều, tháo chạy theo hướng Đông.

Danh sách “Liệt sĩ Trung đoàn 270 hy sinh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung, Gio Linh” do Ban Chỉ huy Quân sự huyện Vĩnh Linh cũ cung cấp có tên ông Phối - Ảnh: T.L

Danh sách “Liệt sĩ Trung đoàn 270 hy sinh ngày 17/6/1969 tại thôn Hà Trung, Gio Linh” do Ban Chỉ huy Quân sự huyện Vĩnh Linh cũ cung cấp có tên ông Phối - Ảnh: T.L

Sau trận đánh, theo kế hoạch, C9 về ém quân trong rừng Hà Trung. Tuy nhiên, trên đường rút thì bị lộ, địch dùng trực thăng đổ quân, phun xăng bột và lửa đốt hủy diệt chặn đường bộ đội. Trận đánh không cân sức tiếp tục kéo dài đến 16 giờ chiều ngày 17/6 thì lặng dần.

“Khoảng 3 giờ chiều, tôi bị thương nặng vào đầu, nhiều người hy sinh. Đến tối, tôi tìm cách bò khỏi vòng vây bọn Mỹ nhưng máu ra nhiều nên ngất đi. Khi tỉnh lại vẫn thấy xung quanh toàn bọn Mỹ. Không còn sức chiến đấu, tôi dấu súng vào bụi cây, hy vọng đồng đội vào ứng cứu. Đến sáng ngày 18/6 thì địch phát hiện ra tôi”, ông Đinh Văn Phối nhớ lại.

“Bắt đầu từ ngày 18/6/1969 cho đến năm 1973 là một hành trình tù đày, tra khảo tàn ác của kẻ thù. Chúng đưa tôi lên trực thăng đem về Đông Hà, dù vết thương trên đầu rất nặng nhưng bọn Mỹ không cho chữa trị mà tiến hành hỏi cung luôn. Chúng hỏi tên gì? Cấp bậc, chức vụ, đơn vị nào, ai là người chỉ huy? Quân số bao nhiêu người, trang bị những gì, vị trí tập kết ở đâu? Sa vào tay giặc, ban đầu hơi lo sợ, nhưng rồi xác định trước sau gì cũng chết nên qua rất nhiều lần bị đánh đập, tra khảo dã man, tôi vẫn duy nhất một lời khai: Tên Lê Văn Trung, binh nhì, chiến sĩ anh nuôi của Đại đội độc lập thuộc Mặt trận đường 9 do ông Mãn chỉ huy, quân số 55 người, từ rừng xuống, hành quân mất 6 ngày đêm, tổ chức đánh Mỹ xong thì rút lên rừng lại...

Các phần thưởng cao quý do Chính phủ ký tặng đều xác nhận ông Phối là liệt sĩ - Ảnh: T.L

Các phần thưởng cao quý do Chính phủ ký tặng đều xác nhận ông Phối là liệt sĩ - Ảnh: T.L

Biết không thể khai thác được gì ở tôi, Mỹ ngụy quyết định giam tôi vào tù. Từ Đông Hà, chúng di chuyển tôi đến Đà Nẵng, vào Quy Nhơn. Ngày 1/7/1969, chúng đưa tôi lên nhà tù ở Pleiku. Tháng 8/1970 thì đày ra nhà tù Phú Quốc. Cho đến năm 1973, tôi được trao trả theo Hiệp định Pari”, ông Đinh Văn Phối kể.

Hành trình “liệt sĩ” trở về

Sau trận đánh ngày 17/6/1969 tại rừng Hà Trung bị thương nặng và bị địch bắt, đồng đội đinh ninh rằng ông Đinh Văn Phối hy sinh. Quá trình tù đày, mọi thông tin về ông hoàn toàn không ai biết. Ở hậu phương, gia đình ông Phối nhận được giấy báo tử và Huân chương Chiến công hạng Ba của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng thưởng ông, đều ghi rõ: “Liệt sĩ Đinh Văn Phối, xã Ninh Phong, huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình, đã anh dũng hy sinh trong chiến đấu”.

Các phần thưởng cao quý do Chính phủ ký tặng đều xác nhận ông Phối là liệt sĩ - Ảnh: T.L

Các phần thưởng cao quý do Chính phủ ký tặng đều xác nhận ông Phối là liệt sĩ - Ảnh: T.L

Thậm chí tại “Bảng vàng danh dự” do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng ông bà Đinh Văn Hướng, Đào Thị Bảo (bố mẹ ông Phối) tháng 12/1970 do có hai con trai Đinh Văn Phối, Đinh Quốc Lâm là quân nhân tham gia chống Mỹ, cứu nước cũng ghi rõ ông Phối là liệt sĩ.

Năm 1973, sau khi trao trả, ông Đinh Văn Phối ra Bắc điều trị tại Đoàn 72, Quân khu Việt Bắc. “Hành trình ra Bắc, chúng tôi đi bằng tàu hỏa, khi đến ga Ninh Bình, tôi ném ra cửa sổ lá thư chuẩn bị sẵn trước đó báo tin cho gia đình rằng mình đang còn sống. Vì thư có địa chỉ rõ ràng nên người nhặt chuyển về cho bố mẹ tôi. Nhưng không ai tin tôi còn sống. Cho đến 2 năm sau, Đoàn 72, Quân khu Việt Bắc quyết định cho tôi về điều trị tại Trạm thương binh 2, Ninh Bình. Tháng 3/1975, tôi mới trùng phùng với gia đình sau hơn 6 năm là “liệt sĩ”, ông Đinh Văn Phối nhớ lại.

“Tôi thấy cần thiết phải lên tiếng để đồng đội, đồng chí mình thuộc đơn vị C9, D6, E270 năm xưa biết mình đang còn sống. Thông qua con trai Đinh Văn Thắng, gia đình đã kết nối được với thân nhân các liệt sĩ C9 và cung cấp nhiều thông tin xác thực về trận đánh ngày 17/6/1969 ở rừng Hà Trung. Và như vậy, trong trận đánh này, chỉ có 52 người hy sinh”, ông Đinh Văn Phối cho biết.

Vợ chồng ông Đinh Văn Phối - Ảnh: T.L

Vợ chồng ông Đinh Văn Phối - Ảnh: T.L

Như bao người lính khác, trở về quê hương, ông Đinh Văn Phối lấy vợ, sinh con, sống một cuộc sống bình thường. Ký ức về chiến tranh và những năm tháng bị tù đày được ông chép lại trong một bản tự thuật lưu giữ cho con cháu. Nhưng ông không hề biết tại chiến trường xưa nơi ông từng sống, chiến đấu, các ngành chức năng tỉnh Quảng Trị xác định ông đã hy sinh trong số 53 liệt sĩ trong trận đánh ngày 17/6/1969 tại cánh rừng Hà Trung, phía Nam sông Bến Hải.

Cho đến một ngày, từ bản danh sách liệt sĩ số 216/DS-BCH do Ban Chỉ huy Quân sự huyện Vĩnh Linh cũ cung cấp và qua sự kết nối thông tin của thân nhân các liệt sĩ C9, D6, E270, ông Đinh Văn Phối mới hay mình vẫn là “liệt sĩ”.

Ngô Thanh Long

Nguồn Quảng Trị: https://baoquangtri.vn/phong-su-ky-su/202607/liet-sitro-ve-2d657b6/