Liệu cuộc chiến ở Trung Đông có thể khiến kinh tế Mỹ suy thoái?

Theo kênh CNN, nền kinh tế Mỹ đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kể trong nhiều năm qua, vượt qua lạm phát lịch sử trong thời kỳ đại dịch, giá xăng 5 USD/gallon, đà tuyển dụng chậm lại mạnh và chiến dịch chống lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang.

Tuy nhiên, hiện nay, cuộc chiến với Iran đã gây gián đoạn nguồn cung dầu ở quy mô rất lớn, thậm chí lớn nhất trong lịch sử, từ đó khiến giá tăng vọt, làm tăng chi phí của mọi thứ từ xăng, diesel đến nhiên liệu máy bay.

Dự báo của chuyên gia

Người dân cân nhắc khi mua sắm tại siêu thị ở Washington, DC. Ảnh: Ngọc Quang – P/V TTXVN tại Mỹ

Các nhà kinh tế cảnh báo cuộc chiến ở Trung Đông hiện nay đã làm tăng nguy cơ suy thoái. Khủng hoảng này kéo dài càng lâu thì nguy cơ càng lớn đối với một nền kinh tế như Mỹ vì vốn đã có dấu hiệu dễ tổn thương trước khi xảy ra hỗn loạn ở Trung Đông.

Ông Justin Wolfers, Giáo sư kinh tế tại Đại học Michigan, bình luận: “Mỹ đang và đã ở sát bờ vực suy thoái trong một thời gian khá dài. Chỉ cần một yếu tố là có thể khiến chúng ta trượt xuống. Dầu có thể làm điều đó không? Hoàn toàn có thể”.

Dù cuộc chiến với Iran có thể gây thiệt hại thực sự cho kinh tế Mỹ, nhưng phần lớn các nhà kinh tế dự đoán sẽ không xảy ra suy thoái.

Thị trường chứng khoán đã giảm nhưng chưa đủ mạnh để cho thấy Phố Wall đang dự báo sắp xảy ra suy giảm kinh tế.

Nếu eo biển Hormuz nhanh chóng mở lại, giá dầu có khả năng quay về gần mức trước cuộc chiến.

Tuy nhiên, theo nền tảng thị trường dự đoán Kalshi, xác suất suy thoái trong năm 2026 đã tăng lên tới 35% vào sáng 9/3, khi giá dầu Mỹ có lúc chạm 119 USD/thùng. Con số này tăng so với khoảng 20% vào đầu tháng 2, trước khi Mỹ tăng cường lực lượng quân sự tại Trung Đông.

Ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM, nhận định: “Nguy cơ suy thoái đã tăng đáng kể nhưng chúng ta chưa đến mức đó. Mỹ là một nền kinh tế 30.000 tỷ USD năng động và có khả năng chống chịu. Nền kinh tế có đủ dư địa để hấp thụ cú sốc từ dầu”.

Theo ông Brusuelas, các ngưỡng quan trọng có thể dẫn tới suy thoái gồm: giá dầu tăng lên 125 USD/thùng, giá xăng tăng lên 4,25 USD/gallon và lạm phát tăng lên 4% mỗi năm.

Rủi ro đối với chi tiêu của người tiêu dùng

Bảng giá xăng bán lẻ tại một trạm xăng trên Đại lộ Connecticut ở thủ đô Washington D.C (Mỹ) chiều ngày 7/3/2026. Ảnh: Ngọc Quang - PV TTXVN tại Mỹ

Giá xăng đã tăng từ 2,98 USD/gallon trước khi chiến tranh bắt đầu lên 3,578 USD/gallon vào ngày 11/3.

Bà Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng của KPMG, bình luận: “Tốc độ tăng giá tại các trạm xăng đã khiến người tiêu dùng bị sốc. Nhưng tình hình phải tệ hơn nhiều mới có thể dẫn tới suy thoái”.

Theo ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, mỗi khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng và duy trì ổn định, một hộ gia đình Mỹ điển hình có thể phải chi thêm gần 450 USD mỗi năm.

Tác động tới ngân sách hộ gia đình là yếu tố quan trọng vì Mỹ vẫn là nền kinh tế dựa vào tiêu dùng.

Nếu người Mỹ cắt giảm mua sắm, du lịch và ăn ngoài, các doanh nghiệp sẽ buộc phải sa thải lao động, khiến người tiêu dùng tiếp tục cắt giảm chi tiêu. Điều đó có thể tạo thành vòng xoáy tiêu cực dẫn tới suy thoái.

Thị trường lao động ở Mỹ hiện dễ tổn thương hơn so với năm 2022, khi giá dầu tăng mạnh do chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine. Khi đó, nền kinh tế tạo ra hàng trăm nghìn việc làm mỗi tháng.

Đến hiện nay, nền kinh tế Mỹ chỉ tạo thêm 116.000 việc làm trong toàn bộ năm 2025, mức thấp nhất ngoài thời kỳ suy thoái kể từ năm 2002. Thậm chí nền kinh tế Mỹ đã mất việc làm trong 5 trong 9 tháng gần nhất, sau nhiều năm không có tháng nào mất việc làm.

Ông David Kelly, chiến lược gia tại JPMorgan Asset Management, nói: “Mất việc làm và giá xăng tăng vọt là cú đòn kép rất nghiêm trọng đối với nền kinh tế. Nhưng tôi vẫn cho rằng nền kinh tế sẽ xoay xở để vượt qua”.

Ông Kelly cho biết các gia đình Mỹ sẽ nhận các khoản hoàn thuế lớn hơn nhờ đạo luật thuế và chi tiêu chủ chốt của Tổng thống Donald Trump. Ông nói: “Thật đáng tiếc khi người dân sẽ phải dùng phần lớn tiền hoàn thuế chỉ để đổ đầy xăng cho ô tô”.

Nền kinh tế dễ tổn thương trước đà giảm của thị trường

Một rủi ro liên quan khác là cuộc chiến ở Trung Đông và giá năng lượng tăng vọt có thể khiến thị trường bước vào giai đoạn giảm giá, khi cổ phiếu Mỹ giảm 20% so với đỉnh trước đó.

Một đợt lao dốc của thị trường có thể làm suy giảm chi tiêu, kể cả đối với các gia đình giàu có đang gánh phần lớn sức tiêu dùng trong nền kinh tế hiện nay.

Ông Ed Yardeni, Chủ tịch công ty tư vấn đầu tư Yardeni Research, bình luận: “Tôi thậm chí nghĩ giá dầu không cần phải lên tới 120 hoặc 150 USD/thùng. Nếu chỉ duy trì ở mức 100 USD và kéo thị trường chứng khoán đi xuống, điều đó có thể tác động tiêu cực đến những người tiêu dùng có thu nhập cao và nhiều tài sản”.

Ông Yardeni vẫn cho rằng Mỹ sẽ tránh được suy giảm kinh tế. Tuy nhiên nguy cơ hiệu ứng tài sản tiêu cực là một trong những lý do khiến ông nâng xác suất xảy ra sụp đổ thị trường kèm suy thoái từ 5% lên 20%. Hiệu ứng tài sản tiêu cực là khi giá trị tài sản giảm, người dân cảm thấy nghèo đi, nên giảm chi tiêu.

“Chỉ cần thêm một cú sốc nữa”

Con đường thứ ba có thể dẫn tới suy thoái là đòn giáng mạnh vào niềm tin kinh doanh.

Có thể dễ dàng hình dung các doanh nghiệp, vốn đã do dự về việc tuyển dụng hoặc mở rộng hoạt động, sẽ càng thận trọng hơn nếu giá dầu tiếp tục tăng.

Ông Kelly nói: “Báo cáo việc làm cuối tuần trước không tốt và có nguy cơ tuyển dụng sẽ còn giảm mạnh hơn. Chúng ta dễ tổn thương hơn hiện nay. Chỉ cần thêm một cú sốc nữa là nền kinh tế sẽ rơi vào rắc rối”.

Tuy nhiên, có những khác biệt quan trọng giữa cú sốc dầu hiện nay và các cú sốc trước đây.

Không giống năm 2022 khi giá xăng tăng vọt lên 5 USD/gallon, Mỹ có vai trò lớn trong việc quyết định khi nào cuộc chiến này kết thúc.

Giá dầu biến động liên tụng

Tháp khoan dầu tại Texas, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Có thể do Mỹ là bên kiểm soát khi nào kết thúc cuộc chiến với Iran nên ông Trump phát biểu rằng cuộc chiến “gần như đã hoàn tất”. Tuy nhiên, kết thúc chiến tranh sẽ chưa đủ để chấm dứt gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Dù vậy, các phát biểu của ông Trump đã giúp làm dịu tâm lý hoảng loạn của nhà đầu tư. Sau khi tăng lên tới 119 USD/thùng vào cuối 8/3, giá dầu Mỹ đã giảm xuống 92 USD/thùng.

Tuy nhiên, giá dầu tiếp tục tăng trở lại, vượt mốc 100 USD/thùng trong phiên giao dịch sáng 12/3, sau khi các cảng dầu mỏ của Iraq ngừng hoạt động do một số tàu chở hàng bị tấn công. Cụ thể, vào 10h ngày 12/3 (theo giờ Việt Nam), giá dầu Brent tăng tới 9,41% lên 100,632 USD/thùng, trong khi giá dầu thô tăng 8,8% lên 94,941 USD/thùng.

Hiện nay Mỹ là nước xuất khẩu năng lượng ròng. Điều đó có nghĩa là dù nhiều người tiêu dùng chịu tác động tiêu cực do giá năng lượng cao, một số lĩnh vực của kinh tế Mỹ lại được hưởng lợi, gồm ngành dầu khí và những người sở hữu cổ phiếu của các công ty nhiên liệu hóa thạch.

Dù vẫn là thị trường toàn cầu, nhưng Mỹ hiện không còn phụ thuộc vào dầu nhập khẩu nhiều như trước.

Ông Glenn Hubbard, Giáo sư tại Trường Kinh doanh Columbia, bình luận: “Diễn biến này rõ ràng làm tăng rủi ro nhưng tôi cho rằng sẽ không dẫn tới suy thoái”.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc