Linh hoạt, bình tĩnh ứng phó

Theo thông tin do Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) tổng hợp, lãnh đạo các hiệp hội đều bày tỏ lo ngại trước cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang gây biến động mạnh trên tuyến vận tải Á - Âu, đặc biệt tại eo biển Hormuz, điểm nóng có nguy cơ trở thành "nghẽn cổ chai". Việc đóng cửa Hormuz và các cảnh báo an ninh từ Iran khiến hoạt động hàng hải gần như đình trệ, nhiều hãng tàu phải tạm dừng hoặc điều chỉnh hải trình.

Tại Biển Đỏ và kênh đào Suez, khả năng khôi phục hoàn toàn tuyến vận tải trong năm 2026 ngày càng mong manh. Phần lớn tàu dự kiến qua Suez đã chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng để tránh rủi ro. Các hãng container lớn như CMA CGM, Maersk, Hapag-Lloyd đã đổi tuyến; trong khi MSC tạm ngưng nhận booking đến Trung Đông. Một số cảng trong khu vực, gồm Jebel Ali, phải tạm đóng cửa; phụ phí chiến tranh cũng được áp dụng với các chuyến đi vào vùng rủi ro.

Doanh nghiệp đóng gói xoài xuất khẩu .Ảnh: AN NA

Doanh nghiệp (DN) bắt đầu lo ngại chi phí logistics tăng vọt. Theo tiền lệ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể tăng gấp 2-3 lần, vượt 5.000 USD. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và giá dầu Brent cùng leo thang, kéo theo phụ phí nhiên liệu tăng mạnh. Việc đi vòng qua Nam Phi khiến thời gian vận chuyển Á - Âu kéo dài thêm 10-14 ngày, gây áp lực lớn lên chuỗi cung ứng, nhất là ngành linh kiện ô tô, điện tử, nông sản và thực phẩm. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), cho biết năm 2025, Trung Đông là thị trường mới nổi và vươn lên vị trí thứ 3 (sau Trung Quốc và Mỹ) của ngành điều nên chiến sự xảy ra khiến các DN rất lo lắng.

Hiện tại, nhiều container điều đang trên đường đến các cảng lớn tại Trung Đông phải nằm chờ ngoài khơi. Do yếu tố an ninh không bảo đảm, các hãng tàu chưa được lệnh cập cảng, khiến hàng hóa không thể đến tay người mua đúng hạn. Điều này kéo thêm sự chậm trễ trong thanh toán những lô hàng trên đường vận chuyển và đóng băng các hợp đồng mới, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của DN.

Trước khi chiến sự nổ ra, Trung Đông là một thị trường đầy hứa hẹn nhờ kinh tế ổn định và nhu cầu tiêu thụ tăng cao. Các DN đã rất tích cực đi chào hàng tận tay người mua cuối cùng để có được vị thế thị trường như hiện nay nhưng giờ đây mọi thứ đang trở nên bấp bênh. "Việc tìm kiếm các thị trường thay thế hoặc khôi phục thị trường Mỹ (thuế đối ứng về 0%) cũng cần thời gian" - ông Nhựt nói.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Trần Vũ Khánh, Giám đốc Công ty Hiệp Quang Agro (TP HCM), chuyên nhập khẩu nông sản, cho biết chỉ sau mấy ngày xảy ra chiến sự ở Trung Đông, cước tàu tăng 10%, giá hàng hóa tăng 5%. Trong đó, giá nông sản tăng theo ông do yếu tố tâm lý là chủ yếu còn thực tế cung cầu không thay đổi.

Dự báo về tác động của nông sản tới giá thức ăn chăn nuôi và thực phẩm liên quan, ông Khánh cho biết thị trường phản ứng thận trọng do nhu cầu thị trường thấp và tâm lý mua hàng cầm chừng. Bên cạnh đó, thị trường Việt Nam có những yếu tố đặc thù khiến cho giá khó tăng. Đó là lượng hàng tồn kho lớn từ năm ngoái và khả năng thay thế nguyên liệu trong công thức sản xuất. Hiện tại, khi giá bắp tăng, các nhà máy có thể chuyển sang dùng lúa mì (đang có sẵn lượng nhập về nhiều) hoặc sắn lát (đang vào mùa vụ) để thay thế.

Trong khi đó, ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty May mặc Dony, cho biết mỗi năm DN xuất khẩu hàng trăm ngàn sản phẩm quần áo sang thị trường Trung Đông. Một lô hàng theo kế hoạch sẽ xuất vào cuối tuần tới, song sáng 3-3, đối tác bất ngờ đề nghị đẩy lịch giao sớm nhất có thể để "chạy" trước nguy cơ giá cước tăng cao.

Ông Anh cho hay một số hãng tàu đã tạm ngưng nhận hàng đi Trung Đông, buộc công ty phải khẩn trương tìm phương án thay thế để kịp tiến độ giao hàng. "Thời điểm này phải thật linh hoạt. Khách đặt hàng thì cố gắng xử lý nhanh nhất có thể, giao hàng càng sớm càng tốt" - ông nói.

Trước những rủi ro khó dự báo, DN xác định chiến lược mở rộng và đa dạng hóa thị trường để phân tán rủi ro. Theo ông Anh, đây là giai đoạn nhiều bất định, đòi hỏi DN phải bình tĩnh ứng phó, tăng cường liên kết đối tác và đầu tư có chọn lọc.

Lê Thúy - Ngọc Ánh - Nguyễn Hải