Linh hoạt tài sản bảo đảm để khơi thông tín dụng nông nghiệp

Đất thuê trả tiền hàng năm không được thế chấp ngân hàng

Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh ngày càng lớn, vướng mắc về tài sản bảo đảm đang trở thành rào cản đáng kể.

Cụ thể, quy định hiện hành chưa cho phép sử dụng quyền sử dụng đất thuê trả tiền hàng năm làm tài sản thế chấp, khiến nhiều doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn tín dụng.

ĐBQH tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Việt Hà, Giám đốc Agribank Tuyên Quang phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Quang Khánh

Tại hội thảo "Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, ĐBQH Nguyễn Việt Hà (Tuyên Quang), ĐBQH tỉnh Tuyên Quang, Giám đốc Agribank Tuyên Quan Nguyễn Việt Hà cho rằng, nếu có thể điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng linh hoạt hơn, loại hình đất này sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần khơi thông dòng vốn cho phát triển kinh tế, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nông nghiệp.

Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là không ít thách thức, ĐBQH Nguyễn Việt Hà nhấn mạnh. Bởi lẽ, bản chất của đất thuê trả tiền hàng năm là quyền sử dụng không ổn định, phụ thuộc vào nghĩa vụ tài chính định kỳ, nên khó bảo đảm giá trị tài sản thế chấp. Rủi ro lớn nhất phát sinh khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp tiền thuê đất. Khi đó, nếu phải xử lý tài sản bảo đảm, quyền lợi của ngân hàng sẽ gặp nhiều vướng mắc pháp lý.

Ngoài ra, việc xác định giá trị quyền sử dụng đất thuê hàng năm cũng là bài toán phức tạp, do thiếu cơ chế định giá rõ ràng. Các thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm và xử lý tài sản khi phát sinh nợ xấu cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thực tế, ngay cả với bất động sản thông thường, quá trình xử lý đã có thể kéo dài nhiều năm, nên với loại hình đất thuê trả tiền hàng năm, mức độ phức tạp càng lớn.

Từ đó, bà Hà cho rằng, nếu muốn mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý về đất đai, tài chính và ngân hàng, đồng thời đánh giá kỹ tác động chính sách để bảo đảm cân bằng giữa phát triển và kiểm soát rủi ro.

Rủi ro lớn nhất phát sinh khi doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, đặc biệt là nghĩa vụ nộp tiền thuê đất hàng năm. Khi đó, nếu phát sinh xử lý tài sản bảo đảm, quyền lợi của ngân hàng sẽ được bảo vệ ra sao là vấn đề cần được làm rõ.

Bên cạnh đó, việc xác định giá trị quyền sử dụng đất thuê hàng năm để làm cơ sở thế chấp cũng là một thách thức lớn. Cùng với đó là các vấn đề liên quan đến đăng ký giao dịch bảo đảm và đặc biệt là cơ chế xử lý tài sản khi phát sinh nợ xấu. Thực tế cho thấy, ngay cả với tài sản bất động sản thông thường, quá trình xử lý cũng có thể kéo dài nhiều năm. Do đó, với loại hình đất thuê trả tiền hàng năm, việc xử lý sẽ càng phức tạp hơn.

Từ những phân tích trên, bà Nguyễn Việt Hà cho rằng, nếu muốn điều chỉnh chính sách theo hướng mở rộng tài sản bảo đảm, cần có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cơ quan quản lý, từ đất đai, tài chính đến ngân hàng. Đồng thời, phải đánh giá kỹ lưỡng tác động chính sách, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và kiểm soát rủi ro.

Phát huy cơ chế cho vay không cần tài sản bảo đảm

Trong khi hành lang pháp lý về tài sản bảo đảm còn chưa hoàn thiện, các cơ chế tín dụng linh hoạt đang được xem là giải pháp khả thi trong ngắn hạn.

ĐBQH Nguyễn Việt Hà cho biết, theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng, việc cho vay có tài sản bảo đảm không phải là điều kiện bắt buộc, mà phụ thuộc vào thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng.

Thực tế, nhiều ngân hàng thương mại, trong đó có Agribank, đã xây dựng hệ thống tiêu chí nội bộ để triển khai cho vay không có tài sản bảo đảm đối với các khách hàng đáp ứng yêu cầu. Các tiêu chí này dựa trên lịch sử tín dụng, năng lực tài chính, dòng tiền và xếp hạng tín dụng nội bộ của khách hàng.

“Có những trường hợp, ngân hàng có thể cho vay với tỷ lệ lên tới 100% mà không cần tài sản bảo đảm, nếu khách hàng đáp ứng đầy đủ các điều kiện”, bà Hà cho biết.

Theo bà, đây là cơ chế quan trọng, có thể triển khai ngay trong thực tiễn nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, đặc biệt trong bối cảnh còn nhiều vướng mắc về tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và xây dựng uy tín tín dụng.

Về phía các tổ chức tín dụng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đánh giá tín dụng, tăng cường ứng dụng công nghệ và dữ liệu để nâng cao chất lượng thẩm định, qua đó mở rộng cho vay dựa trên dòng tiền và hiệu quả sản xuất, kinh doanh thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp.

Từ thực tiễn nêu trên, có thể thấy, việc hoàn thiện cơ chế tài sản bảo đảm, đặc biệt là đối với quyền sử dụng đất thuê trả tiền hàng năm, là yêu cầu cấp thiết nhằm khơi thông dòng vốn cho nông nghiệp xanh, nông nghiệp số. Tuy nhiên, đây là vấn đề phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, đồng bộ và có lộ trình phù hợp.

Song song với đó, việc phát huy các cơ chế tín dụng linh hoạt, trong đó có cho vay không cần tài sản bảo đảm, sẽ là giải pháp quan trọng, góp phần tháo gỡ khó khăn trước mắt, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản xuất, đóng góp vào tăng trưởng bền vững của ngành nông nghiệp trong thời gian tới.