Lộ diện 5 nước EU phản đối kế hoạch 'siêu lưới điện' của Ủy biên châu Âu

Năm quốc gia thành viên EU gồm Pháp, Ba Lan, Thụy Điển, Phần Lan và Bulgaria đã đồng loạt lên tiếng phản đối kế hoạch cải tổ hệ thống lưới điện do EC đề xuất.

Euronews tiết lộ một tài liệu cho biết, nhóm nước này nhận định, định hướng tập trung hóa quá mức của EC có thể khiến quá trình chuyển đổi xanh tại châu Âu trở nên chậm hơn, tốn kém hơn và kém an toàn hơn.

Thay vì xây dựng một “liên minh năng lượng tập trung”, các nước đề xuất mô hình phối hợp theo khu vực, trong đó chính phủ và các đơn vị vận hành lưới điện quốc gia giữ vai trò trung tâm trong hoạch định hạ tầng.

“Việc chỉ tập trung vào cách tiếp cận từ trên xuống sẽ cản trở mục tiêu của gói cải cách lưới điện”, tài liệu nêu rõ.

Hồi tháng 12 năm ngoái, EU công bố kế hoạch cải tổ lưới điện, trong đó đề xuất tăng cường điều phối cấp liên minh đối với hệ thống hạ tầng năng lượng xuyên biên giới.

Một trong những nội dung gây tranh cãi là việc xây dựng “kịch bản trung tâm” để định hướng đầu tư dài hạn cho toàn khối.

Tuy nhiên, 5 quốc gia cho rằng, EC đã đánh giá sai thực tế vận hành của hệ thống năng lượng châu Âu.

Theo nhóm này, hạ tầng điện quá phức tạp, mang tính khu vực cao và liên quan trực tiếp tới lợi ích chiến lược của từng quốc gia nên không thể áp dụng một mô hình chung cho toàn EU.

Các nước cũng cảnh báo nguy cơ xuất hiện những dự án kết nối điện quy mô lớn nhưng không phù hợp với nhu cầu thực tế trong nước.

Điều này có thể khiến hạ tầng bị sử dụng kém hiệu quả, trong khi người dân phải gánh chi phí điện cao hơn.

Nhóm phản đối nhấn mạnh các đơn vị vận hành lưới điện quốc gia như RTE của Pháp hay Svenska kraftnät của Thụy Điển cần tiếp tục giữ vai trò kỹ thuật chủ chốt.

Trong khi đó, EC chỉ nên đóng vai trò điều phối thay vì trực tiếp chỉ đạo đầu tư.

Tranh cãi trở nên căng thẳng hơn sau khi Thụy Điển tuyên bố tạm dừng kế hoạch xây dựng tuyến cáp điện mới với Đan Mạch.

Theo đó, Stockholm cho rằng, đề xuất của Brussels liên quan tới việc sử dụng nguồn thu từ phí tắc nghẽn điện đang làm suy giảm quyền kiểm soát của các nước thành viên.

Bộ trưởng Năng lượng Thụy Điển Ebba Busch tuyên bố: “EU không nên nhận tiền điện của người dân Thụy Điển”.

Theo kế hoạch đang được đàm phán, EU muốn sử dụng nguồn thu từ tình trạng quá tải lưới điện để tái đầu tư vào hạ tầng năng lượng toàn khối hoặc giảm phí cho người tiêu dùng.

Gói cải tổ lưới điện của EU dự kiến cần tới 1.200 tỷ Euro đầu tư trước năm 2040 nhằm hiện đại hóa hạ tầng điện phục vụ quá trình khử carbon và tăng cường an ninh năng lượng sau xung đột Nga-Ukraine.

Tuy vậy, cuộc tranh cãi hiện không còn dừng ở vấn đề kỹ thuật. Nhiều quốc gia lo ngại EC đang từng bước mở rộng quyền kiểm soát chính trị đối với chiến lược năng lượng của từng nước thành viên.

Dù phản đối cách tiếp cận tập trung hóa, nhóm 5 quốc gia vẫn ủng hộ hợp tác xuyên biên giới và thừa nhận EU cần hệ thống kết nối điện mạnh hơn để bảo đảm an ninh năng lượng cũng như mục tiêu giảm phát thải.

Hiện Cyprus, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, đang làm trung gian đàm phán giữa các bên nhằm tìm kiếm thỏa hiệp trước mùa hè năm nay.