Loài cây hoa đẹp nhưng mang độc tố chết người trong danh mục cấm trồng ở Hà Nội

Trong danh mục 18 loài cây cấm trồng theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND của Hà Nội có tỏi độc, tên khoa học Colchicum autumnale L do toàn bộ cây chứa độc tố, có thể gây tử vong cho người và gia súc nếu ăn phải.

Theo TS. Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc Nam, mặc dù tên gọi có chữ “tỏi” nhưng Colchicum autumnale không thuộc chi Tỏi (Allium) hay họ Loa kèn đỏ (Amaryllidaceae) như cây tỏi được sử dụng làm gia vị.

Loài này thuộc họ Tỏi độc (Colchicaceae), có nguồn gốc từ châu Âu, thường gặp trong các đồng cỏ và những khu vực có khí hậu ôn đới.

Cây tỏi độc. Ảnh: Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam

Đây là cây thân thảo sống nhiều năm, có thân ngầm dạng củ, kích thước nhỏ, thường chỉ cao khoảng 10-30cm khi ra hoa.

Điểm nguy hiểm nhất của Colchicum autumnale là sự hiện diện của colchicin, một alkaloid có độc tính mạnh, trong nhiều bộ phận của cây. Colchicin tác động lên quá trình hình thành vi ống trong tế bào, từ đó cản trở quá trình phân chia tế bào.

Các mô có tốc độ tái tạo nhanh như niêm mạc đường tiêu hóa và tủy xương đặc biệt dễ bị ảnh hưởng.

Người bị ngộ độc có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy dữ dội sau khi ăn phải cây.

Trong trường hợp nặng, tình trạng ngộ độc có thể tiến triển thành mất nước, rối loạn điện giải, suy đa cơ quan, tổn thương tủy xương và tử vong. Đáng chú ý, các biểu hiện nghiêm trọng có thể xuất hiện muộn sau những triệu chứng ban đầu.

Một điều khá đặc biệt là colchicine, hoạt chất gây độc trong cây, đồng thời cũng được sử dụng trong y học hiện đại. Theo đó, colchicine tinh khiết được dùng trong một số chỉ định, nổi bật là điều trị và dự phòng cơn gout theo hướng dẫn chuyên môn.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý khoảng cách giữa liều có tác dụng điều trị và liều gây độc của colchicin tương đối hẹp. Việc sử dụng cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định, liều lượng và những lưu ý về tương tác thuốc. Ông nhấn mạnh việc một hoạt chất có giá trị trong y học không có nghĩa người dân có thể tự sử dụng cây chứa hoạt chất đó.

“Thuốc chứa colchicin được sản xuất với hàm lượng xác định và có hướng dẫn sử dụng cụ thể. Còn hàm lượng hoạt chất trong cây có thể biến động, nên việc tự sắc uống, ngâm rượu hoặc chế biến tỏi độc để chữa bệnh rất nguy hiểm”, Tiến sĩ Phương cảnh báo.