Loài rắn mang hơn 20 thành phần độc tố, phổ biến tại Việt Nam

Rắn lục đuôi đỏ ngoài tự nhiên. Ảnh: Alamy.

Khi đang làm vườn tại nhà, chị N.T.T.H. (38 tuổi, ở Phú Thọ) bất ngờ bị một con rắn cắn vào ngón chân phải. Ban đầu, chị được đưa đến trung tâm y tế huyện để sơ cứu, sau đó nhanh chóng chuyển lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ vì xuất hiện dấu hiệu ngộ độc nặng.

Vết cắn nhỏ, biến chứng rất nhanh

Thời điểm nhập khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, chị H. bị hạn chế vận động, vết cắn vẫn chảy máu, vùng quanh vết thương tím tái, ngón chân và mu chân sưng nề, tấy đỏ, đau nhiều. Các bác sĩ còn ghi nhận nhiều điểm xuất huyết dưới da và niêm mạc.

Kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh đã rơi vào tình trạng rối loạn đông máu - biến chứng nguy hiểm thường gặp sau khi bị rắn lục đuôi đỏ cắn.

Dựa trên biểu hiện lâm sàng và hình ảnh con rắn do gia đình cung cấp, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị rắn lục đuôi đỏ cắn khoảng 3 giờ trước khi nhập viện. Ngay lập tức, phác đồ chống độc đặc hiệu được triển khai.

Người bệnh được sử dụng 10 lọ huyết thanh kháng nọc rắn lục, kết hợp thuốc kháng viêm, giảm đau, kháng sinh dự phòng nhiễm trùng, truyền dịch và truyền các chế phẩm máu.

Sau 24 giờ điều trị tích cực, tình trạng toàn thân cải thiện rõ rệt, các chỉ số đông máu dần ổn định, vùng chân bị cắn giảm sưng nề. Sau 7 ngày điều trị, sức khỏe bệnh nhân hồi phục tốt, kết quả xét nghiệm trở về bình thường và được xuất viện.

Theo bác sĩ Khổng Thị Bích Phương, khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, việc được đưa đến cơ sở y tế kịp thời là yếu tố quyết định giúp người bệnh hồi phục. Nếu chậm trễ, nạn nhân có thể gặp nhiều biến chứng nặng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.

Tương tự, anh V.M.H. (33 tuổi) bị rắn cắn vào mặt sau cẳng chân trái khi đang lao động. Cùng thời điểm, ông P.T.H. (52 tuổi) cũng bị rắn lục đuôi đỏ cắn vào mu bàn tay phải.

Ông P.T.H. (52 tuổi) cũng bị rắn lục đuôi đỏ cắn vào mu bàn tay phải. Ảnh: BVCC.

Sau khi nhập Bệnh viện Quân y 175 (TP.HCM) cả hai được điều trị bằng huyết thanh kháng nọc rắn lục, kết hợp kháng sinh, thuốc giảm phù nề và các biện pháp điều trị hỗ trợ. May mắn, diễn biến lâm sàng của 2 người bệnh thuận lợi, sức khỏe cải thiện tốt và đều được xuất viện an toàn.

Hơn 20 độc tố trong nọc rắn lục đuôi đỏ

Theo bác sĩ Hoàng Văn Tuấn, khoa Bệnh nghề nghiệp và Huyết học lâm sàng (A25), Bệnh viện Quân y 175, mùa mưa bão là thời điểm rắn lục đuôi đỏ xuất hiện nhiều hơn do môi trường sống thay đổi, buộc chúng di chuyển và dễ tiếp xúc với con người.

Rắn lục đuôi đỏ (Trimeresurus albolabris) thuộc họ rắn lục, có nọc độc rất mạnh với hơn 20 thành phần phần khác nhau. Các thành phần này này có thể gây rối loạn đông máu, tan máu, phù nề, nhiễm độc và làm tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể.

Loài rắn này có đặc điểm nhận dạng là thân màu xanh lục sáng, đuôi màu đỏ hoặc cam, đầu hình tam giác và đồng tử dọc. Chúng thường sống trong bụi rậm, vườn cây, hoạt động chủ yếu vào ban đêm và sẵn sàng tấn công khi cảm thấy bị đe dọa.

Sau khi bị cắn, nạn nhân thường xuất hiện hai dấu răng nanh rõ trên da. Chỉ sau vài phút, vùng bị cắn sưng nề nhanh, có thể chảy máu kéo dài. Khoảng 6 giờ sau, tình trạng sưng lan dần đến gốc chi, kèm đau dữ dội, bầm tím, xuất huyết dưới da hoặc xuất hiện các bọng nước chứa máu.

Rắn lục đuôi đỏ thuộc họ rắn lục, nọc độc của chúng có thể gây rối loạn đông máu. Ảnh: Flickr.

"Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử mô, hội chứng chèn ép khoang. Nặng hơn, nọc độc có thể gây phản vệ, rối loạn đông máu nghiêm trọng, xuất huyết đa cơ quan, suy thận cấp và đe dọa tính mạng", bác sĩ Tuấn nhấn mạnh.

Sai lầm khi sơ cứu có thể trả giá đắt

Bác sĩ Khổng Thị Bích Phương cho hay mục tiêu quan trọng nhất khi sơ cứu người bị rắn lục đuôi đỏ cắn là làm chậm quá trình nọc độc lan vào tuần hoàn và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế sớm nhất có thể.

Ngay sau khi phát hiện bị rắn cắn, người dân cần nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi khu vực có rắn, giữ bình tĩnh và trấn an người bệnh. Đồng thời tháo bỏ nhẫn, vòng, đồng hồ hoặc quần áo bó sát ở vùng bị cắn để tránh chèn ép khi chi sưng nề.

"Người bệnh cần được hạn chế việc đi lại hoặc cử động. Tốt nhất nên để nạn nhân nằm yên, bất động chi bị cắn và đặt vị trí vết thương thấp hơn tim nhằm giảm tốc độ lan truyền của nọc độc", bác sĩ Phương hướng dẫn.

Vết thương chỉ nên rửa nhẹ bằng nước sạch. Trong khi chờ vận chuyển đến bệnh viện, có thể dùng băng chun hoặc vải quấn tương đối chặt từ các ngón tay hoặc ngón chân lên gốc chi. Tuy nhiên, băng không được quá chặt để vẫn đảm bảo lưu thông máu.

Các bác sĩ nhấn mạnh người dân tuyệt đối không áp dụng các biện pháp truyền miệng như garo chi, rạch vết cắn, hút nọc bằng miệng, chườm đá, đắp lá thuốc hay cho người bệnh uống rượu. Những cách làm này không giúp loại bỏ nọc độc mà còn làm tăng nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng, hoại tử hoặc khiến độc tố lan nhanh hơn.

Đối với rắn lục đuôi đỏ, việc rạch vết thương đặc biệt nguy hiểm vì nọc độc gây rối loạn đông máu, khiến người bệnh có thể chảy máu kéo dài và mất máu nghiêm trọng.

Nếu có thể, người dân nên ghi nhớ đặc điểm hoặc chụp ảnh con rắn để hỗ trợ bác sĩ xác định loài và lựa chọn huyết thanh kháng nọc phù hợp. Trường hợp con rắn đã chết, có thể mang đến cơ sở y tế nhưng cần bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo để hạn chế nguy cơ bị rắn lục đuôi đỏ tấn công, người dân nên thường xuyên phát quang bụi rậm quanh nhà, hạn chế trồng cây dây leo sát cửa, đồng thời diệt chuột - nguồn thức ăn chính của loài rắn này.

Nếu phát hiện rắn, tuyệt đối không cố bắt hoặc xua đuổi vì chúng sẽ tấn công khi cảm thấy bị uy hiếp. Trong mọi trường hợp bị rắn cắn, người dân cần đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt để được đánh giá và sử dụng huyết thanh kháng nọc đúng chỉ định.