Lời cảnh báo từ doanh thu cao nhất lịch sử Đường sách TP.HCM

Sáng 25/3, Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, Ban giám đốc Công ty Đường sách cùng các đơn vị có gian hàng tại Đường sách TP.HCM có buổi tổng kết, báo cáo tình hình hoạt động năm 2025 của không gian văn hóa đọc đặc trưng tại TP.HCM.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP.HCM - Ủy viên ban thường vụ Hội Xuất bản Việt Nam, cho biết năm nay đơn vị ghi nhận doanh thu cao nhất trong 10 năm hoạt động (tính từ 2016). Tuy nhiên, con số này đến từ sự tăng trưởng trong bán đồ lưu niệm, cà phê sách, tổ chức sự kiện…, hoạt động bán sách ghi nhận sự sụt giảm đáng kể so với năm 2024 và 2023. Ông cảnh báo về nguy cơ Đường sách mất đi “chất sách” vốn có.

Đường sách TP.HCM doanh thu hơn 62 tỷ đồng

Theo ông Lê Hoàng, tổng doanh thu năm 2025 của các đơn vị đạt hơn 62,45 tỷ đồng, tăng 8,9% so với năm trước. Đây là mức doanh thu kỷ lục trong suốt 10 năm hoạt động của Đường sách.

Tăng trưởng tích cực này chủ yếu dựa trên phát triển thương mại điện tử, tổ chức sự kiện và các gian hàng bán thêm đồ lưu niệm, cà phê sách. Cụ thể, kênh bán sách trực tuyến tăng vọt lên 18,43 tỷ đồng, mức tăng trưởng đạt hơn 40% so với năm trước và tăng gấp 2,4 lần chỉ sau hai năm. Bên cạnh đó, các dịch vụ mang tính trải nghiệm như văn hóa phẩm, quà lưu niệm và không gian cà phê sách cũng ghi nhận sự khởi sắc, chiếm tổng cộng hơn 12% cơ cấu doanh thu chung.

Tuy nhiên, giữa bức tranh tăng trưởng kỷ lục, ông Lê Hoàng chỉ ra một hiện tượng đáng lo ngại. Nhấn mạnh tại buổi tổng kết, Giám đốc Đường sách TP.HCM bày tỏ: "62 tỷ là con số cao nhất trong 10 năm qua nhưng con số đáng mừng này không phải là không có vấn đề, có nhiều thứ rất đáng lo ở đây".

Ông phân tích doanh thu tăng cao không đi kèm với gia tăng về số lượng sách bán ra. Điều này cho thấy cốt lõi kinh doanh tại Đường sách đang có sự chuyển dịch, tăng trưởng không đến từ mảng cốt lõi là bán sách trực tiếp.

Theo ông, số sách được bán ra trong năm 2025 chỉ đạt hơn 670.000 bản (giảm 2%) và số sách mới phát hành giảm sâu tới 30,3% so với năm 2024. Đặc biệt, mảng doanh thu từ sách bán sỉ cũng giảm mạnh, từ mốc 14 tỷ đồng của năm 2023 rớt xuống chỉ còn 8,95 tỷ đồng vào năm 2025.

Điều ông cho rằng đáng lo nhất trong các chỉ số đi lùi là tình trạng sụt giảm của mảng sách thiếu nhi kéo dài trong ba năm liên tiếp. Báo cáo năm 2025 ghi nhận doanh thu sách thiếu nhi chỉ đạt 6,93 tỷ đồng (giảm 13,2%), tương ứng số cuốn bán ra giảm 12% so với năm 2024 và giảm 21,7% so với 2023.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP.HCM, lo ngại về nguy cơ Đường sách sẽ mất đi "chất sách".

Chỉ ra nguyên nhân, Giám đốc Đường sách TP.HCM nhận định phương thức hoạt động của nhiều đơn vị chủ yếu xem gian hàng như một "showroom" trưng bày, để độc giả xem sách rồi lại chọn mua online. Ông đánh giá các đơn vị có gian hàng tại không gian sách của TP.HCM chưa thật sự chủ động trong tổ chức sự kiện, chỉ chiếm 17% trong tổng số 423 sự kiện của cả năm.

"Đường Sách đã có sẵn không gian, cơ sở vật chất, lợi thế về truyền thông và các điều kiện thuận lợi khác để tổ chức các hoạt động giao lưu, giới thiệu sách; hiện nay việc tổ chức một sự kiện chỉ có giá 750.000 đồng nhưng nhiều đơn vị vẫn chưa tận dụng được điều này", Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản chỉ rõ.

Để tránh tình trạng không gian văn hóa đọc của TP.HCM mất dần "chất sách" và chuyển thành một không gian sự kiện đơn thuần, ông Lê Hoàng đề xuất loạt giải pháp.

Cụ thể, các gian hàng cần thay đổi phương thức tiếp cận, làm mới cách trưng bày sách theo các nhóm chủ đề hấp dẫn, đồng thời tăng cường các hoạt động tương tác trải nghiệm tại chỗ. Ông cũng đề xuất các nhà xuất bản (NXB) mạnh dạn đưa lực lượng biên tập viên ra cọ xát trực tiếp để giới thiệu tác phẩm cho bạn đọc, cũng như cần chủ động đón đầu và khai thác các chuyến tham quan của học sinh từ trường học đến với Đường sách.

Giám đốc Đường sách TP.HCM đúc kết: "Khi 'chất sách' được đặt ở vị trí trung tâm, Đường Sách TP.HCM mới có thể tiếp tục khẳng định vai trò là điểm đến văn hóa đọc tiêu biểu của Thành phố và duy trì sức sống lâu dài trong hệ sinh thái xuất bản - phát hành đang không ngừng thay đổi".

Năm 2025, doanh thu Đường sách TP.HCM đạt 62,45 tỷ đồng và có hơn 670.000 bản sách được bán ra. Ảnh: Phương Lâm.

Đề xuất có cơ chế xuất bản - phát hành riêng cho TP.HCM

Góp ý tại buổi tổng kết, bà Nguyễn Thị Thu, Giám đốc Nhà xuất bản (NXB) Phụ nữ Việt Nam chi nhánh TP.HCM, nêu lên những trăn trở về khó khăn trong khâu tổ chức sự kiện của các gian hàng. Theo bà, để thu hút đông người tham gia, các sự kiện thường xếp lịch vào dịp cuối tuần, dẫn đến tình trạng quá tải và các đơn vị nhiều khi phải đăng ký trước từ 3-4 tháng khiến kế hoạch xuất bản và truyền thông rơi vào thế bị động.

Đồng thời, bà Thu cũng nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi nhất dẫn đến việc kinh doanh chưa đạt hiệu quả cao không nằm ở các yếu tố phụ trợ, mà nằm ở chính thói quen đọc sách của cư dân đô thị đang cần những chiến lược nâng tầm dài hơi.

Để giải quyết bài toán thu hút độc giả, đại diện NXB Phụ nữ Việt Nam đề xuất tận dụng truyền thông mạng xã hội ngay tại không gian vật lý. "Có thể đưa ra hướng mời những người nổi tiếng livestream cùng mỗi gian hàng. Ngay trước đây NXB Phụ nữ Việt Nam cũng đã mời các tác giả, diễn giả nổi tiếng tới livestream nhưng chưa thành thói quen. Nếu được cả Sở Văn hóa - Thể thao đồng hành, có người nổi tiếng tham gia thì tôi nghĩ sẽ thành công", bà phát biểu.

Bà Nguyễn Thị Thu, Giám đốc NXB Phụ nữ Việt Nam chi nhánh TP.HCM, góp ý tại buổi tổng kết.

Cùng góc nhìn về việc đổi mới trải nghiệm cho bạn đọc, đặc biệt là tệp khách hàng thiếu nhi, bà Ông Thị Ngọc Linh, Phó giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM, chia sẻ về mô hình kết nối không gian thực tế đã triển khai thuận lợi trong năm qua.

Theo đó, đơn vị đã chủ động kết nối với các trường mẫu giáo và trường quốc tế để thiết kế một chuyến tham quan kết hợp, đưa các em học sinh từ việc đi tham quan Đường sách sang trực tiếp trụ sở NXB Tổng hợp TP.HCM để trải nghiệm quy trình sản xuất, tận tay sờ các loại giấy và tìm hiểu cách làm ra một cuốn sách.

Phó giám đốc NXB Tổng hợp TP.HCM đề xuất tạo ra những sân chơi mang tính tương tác cao để biến Đường sách thành một điểm đến văn hóa lẫn du lịch.

Bà bày tỏ: "Chúng ta có thể làm một trò chơi 'chạy trạm' kết nối giữa các gian hàng ở ngay tại Đường sách. Khi có người nổi tiếng và công ty du lịch tham gia, mỗi gian hàng sẽ giới thiệu một tác phẩm hay và nhiệm vụ của người chơi là giải quyết bài toán để tìm ra sản phẩm độc đáo của đơn vị đó; cách làm này sẽ tạo thành một tour du lịch hấp dẫn cho khách hàng trẻ và học sinh".

Lắng nghe đề xuất từ các đơn vị, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, đưa ra định hướng tổng thể nhằm vực dậy sức sống của hệ sinh thái xuất bản - phát hành của TP.HCM.

Ông yêu cầu Ban điều hành Đường sách TP.HCM và các gian hàng phải tính toán, quy hoạch lại toàn bộ mặt bằng và chuỗi sự kiện để phục vụ mục tiêu lan tỏa tri thức; đặc biệt nhấn mạnh đối tượng trọng tâm phải là học sinh, thiếu nhi và thiếu niên. Từ đó, có thể biến Đường sách thành một không gian chia sẻ, giải tỏa tâm lý và gieo mầm thói quen đọc.

Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao nhấn mạnh: "Chúng ta cần xác định rất rõ không gian này là không gian khuyến đọc, tạo ra môi trường để kích thích mọi người đọc sách. Mục tiêu thứ nhất là tạo ra thế hệ đọc sách, có nhu cầu sách thực thụ và mục tiêu cao hơn là lan tỏa tri thức, tạo ra nguồn nhân lực với đầy đủ kỹ năng cho xã hội".

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, nhấn mạnh cần xác định rõ mục đích của Đường sách TP.HCM là khuyến đọc.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn lớn nhất, ông Nguyễn Ngọc Hồi cho biết Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM đang tham mưu xây dựng các hành lang pháp lý đồng bộ và tổng quát hơn.

Lãnh đạo Sở tiết lộ đơn vị đã có văn bản gửi trực tiếp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để đề xuất cơ chế riêng, các chính sách đặc thù nhằm phát triển ngành xuất bản và văn hóa đọc cho TP.HCM. Đồng thời, Sở cũng phối hợp tổ chức một hội thảo khoa học cấp quốc gia về đường sách để tập hợp ý kiến chuyên gia, định hình hành lang pháp lý tạo đà cho doanh nghiệp phát triển.

Đức An