Lợi ích nhiều mặt nhờ biến rác thải thành điện năng

Ngăn khí mê-tan phát sinh từ rác thải

Các chuyên gia môi trường trên thế giới nhận định, rác thải hữu cơ tại các bãi chôn lấp là một trong những nguồn phát sinh khí mê-tan lớn hiện nay. Khi thực phẩm thừa, rau củ, lá cây và các loại chất hữu cơ bị chôn lấp trong điều kiện thiếu oxy, quá trình phân hủy kỵ khí sẽ diễn ra và tạo ra khí mê-tan (CH₄).

Đây là loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh gấp khoảng 28 lần khí CO₂ trong chu kỳ 100 năm. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, khí mê-tan là một trong những tác nhân chính khiến nhiệt độ Trái đất tăng nhanh trong thời gian ngắn. Không chỉ góp phần thúc đẩy biến đổi khí hậu, khí mê-tan còn ảnh hưởng đến chất lượng không khí và sức khỏe con người thông qua việc làm gia tăng khí ozone tầng thấp.

Toàn cảnh Nhà máy Điện rác Sóc Sơn. Ảnh: nangluongvietnam

Tại Hội nghị thượng đỉnh của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã tham gia Cam kết Toàn cầu về giảm phát thải khí mê-tan, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 30% lượng phát thải mê-tan vào năm 2030 so với mức phát thải năm 2020. Để thực hiện mục tiêu này, bên cạnh nông nghiệp và chăn nuôi, xử lý chất thải được xác định là một trong những lĩnh vực cần ưu tiên giảm phát thải.

Hiện nay, phần lớn rác thải sinh hoạt tại nhiều địa phương vẫn được xử lý bằng hình thức chôn lấp. Phương pháp này tuy có chi phí thấp nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ phát sinh lượng lớn khí mê-tan trong suốt quá trình phân hủy rác hữu cơ. Trong bối cảnh đó, công nghệ biến chất thải thành năng lượng đang được xem là giải pháp giúp thay đổi cách tiếp cận trong xử lý rác thải khi biến rác thành điện năng. Thay vì chôn lấp kéo dài, rác thải sẽ được xử lý nhiệt thông qua các công nghệ hiện đại như đốt phát điện để tạo ra năng lượng.

Một chuyên gia môi trường đô thị chia sẻ: “Khí mê-tan từ rác thải là nguồn phát thải rất đáng lo ngại nhưng thường ít được chú ý hơn so với công nghiệp hay giao thông. Công nghệ biến chất thải thành năng lượng giúp xử lý tận gốc nguồn phát sinh này bằng cách chuyển hóa rác thành năng lượng trước khi chúng phân hủy tạo khí mê-tan”. Khi nguồn rác hữu cơ không còn tồn tại trong bãi chôn lấp, khí mê-tan cũng không có điều kiện hình thành và phát tán vào khí quyển.

Năm 2025, Nhà máy Điện rác Sóc Sơn hướng đến mục tiêu đạt 600 triệu kWh hòa lưới điện quốc gia. Ảnh: nangluongvietnam

Tạo nguồn năng lượng tái tạo từ rác thải

Không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, công nghệ biến chất thải thành năng lượng còn mang lại lợi ích lớn về năng lượng và tài nguyên đất. Theo thống kê của ngành môi trường, lượng rác thải sinh hoạt tại Việt Nam hiện tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa. Tại các thành phố lớn, mỗi ngày phát sinh hàng nghìn tấn rác, gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý chất thải. Nhiều bãi chôn lấp đang dần quá tải, trong khi quỹ đất dành cho xử lý rác ngày càng hạn chế.

Với công nghệ biến chất thải thành năng lượng, rác thải không còn được xem là gánh nặng mà trở thành nguồn nguyên liệu để sản xuất điện năng. Sau quá trình phân loại và xử lý, nhiệt lượng sinh ra từ việc đốt rác sẽ được sử dụng để vận hành tuabin phát điện, bổ sung nguồn điện cho lưới điện quốc gia. Vì thế, đây là mô hình phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh hiện nay. Thay vì tiêu tốn diện tích lớn cho chôn lấp và để phát sinh khí nhà kính, công nghệ này vừa xử lý chất thải, vừa tạo ra nguồn năng lượng tái tạo phục vụ xã hội.

Một số nhà máy biến chất thải thành năng lượng tại Việt Nam đã bắt đầu đi vào hoạt động trong những năm gần đây. Như Nhà máy Điện rác Sóc Sơn (Hà Nội) đang hoạt động 5 lò đốt rác với công suất tiếp nhận, xử lý khoảng 5.000 tấn rác/ngày, công suất phát điện 90 MW. Ở giai đoạn 2, dự án dự kiến xử lý khoảng 1.600 tấn rác chôn lấp/ngày đêm, nâng tổng công suất phát điện toàn nhà máy lên 135 MW, đồng thời hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đưa toàn bộ nhà máy vào vận hành trong quý IV/2027.

Quy trình xử lý rác được thực hiện khép kín và an toàn từ các bước tiếp nhận rác, lưu trữ trong bể chứa rác để đảo trộn, làm khô rác trước khi đưa vào lò đốt, nhiệt lượng thu được khi đốt rác được dùng để phát điện sau đó truyền tải lên hệ thống điện quốc gia phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nhà máy đã góp phần tích cực vào công tác xử lý rác thải rắn sinh hoạt, giảm ô nhiễm môi trường và biến rác thải thành điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc giảm phát thải khí mê-tan không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), giảm phát thải khí mê-tan là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Việt Nam trong lộ trình thực hiện cam kết tại COP26 và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Với khả năng triệt tiêu nguồn phát sinh mê-tan từ rác hữu cơ và tạo ra nguồn điện năng tái tạo, công nghệ biến chất thải thành năng lượng được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng vào quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong những năm tới.