'Lửa thiêng trong đá' - Khúc tráng ca bất tử tại hang Hỏa Tiễn sau 60 năm

Ký ức về một thời hoa lửa

Trong không khí trang nghiêm của những ngày tháng Tư lịch sử, tỉnh Nghệ An đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm ngày hy sinh của 33 liệt sĩ thanh niên xung phong (TNXP) tại hang Hỏa Tiễn (28/4/1966 - 28/4/2026).

Sáu thập kỷ trôi qua, máu của các anh, các chị đã thấm vào lòng đất, kết thành "lửa thiêng trong đá", viết nên một bản anh hùng ca bất diệt về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả của tuổi trẻ thế hệ Hồ Chí Minh.

Chương trình nghệ thuật mang tựa đề "Lửa thiêng trong đá" đã khắc họa lại một thời lịch sử bi tráng nơi các nam nữ thanh niên xung phong chiến đấu, hy sinh để bảo vệ tuyến đường sắt.

Nằm trong dãy núi Eo Kin thuộc phường Hoàng Mai, hang Hỏa Tiễn (hay còn gọi là Hang Tổ 4) từng là nơi trú ẩn và làm việc của các chiến sĩ TNXP thuộc Tổ 4, đơn vị C271, Đội 27. Trong những năm 1964 - 1965, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Hoàng Mai trở thành "túi bom" ác liệt, một "yết hầu" giao thông quan trọng chi viện cho chiến trường miền Nam.

Tại đây, 36 chàng trai, cô gái ở độ tuổi mười tám, đôi mươi từ khắp các miền quê nghèo đã sống và chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Họ ngủ trên sạp nứa lót rơm, ăn những nắm cơm độn khoai lót dạ, nhưng luôn giữ vững tinh thần "đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên". Nhiệm vụ của họ là khai thác đá để bảo vệ và sửa chữa tuyến đường sắt huyết mạch mỗi khi bom Mỹ đánh phá.

Ông Võ Trọng Hải - Chủ tịch tỉnh Nghệ An và ông Hoàng Gia Khánh - Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trao các phần quà tri ân đến các cựu TNXP và thân nhân các anh hùng liệt sỹ TNXP hy sinh ở hang Hỏa Tiễn.

Nỗi đau ập đến vào sáng ngày 28/4/1966. Một loạt bom và hai quả tên lửa (hỏa tiễn) từ máy bay địch đã bắn thẳng vào hang đá nơi các chiến sĩ đang trú ẩn. Đá lở, khói bụi bịt kín lối vào.

Sau những nỗ lực cứu hộ xuyên đêm, 33 chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại trong lòng hang lạnh lẽo, người trẻ nhất khi ấy mới tròn 16 tuổi. Sự kiện bi tráng này cũng là nguồn gốc cho tên gọi "hang Hỏa Tiễn" ngày nay.

Người dân ở khắp nơi về dâng hương tại hang Hỏa Tiễn.

Sáu mươi năm - Một lời tri ân sâu sắc

Ngày 28/4/2026 đánh dấu tròn 60 năm sự kiện đau thương nhưng đầy kiêu hùng ấy. Đây cũng là lần đầu tiên tỉnh Nghệ An tổ chức một lễ kỷ niệm quy mô lớn tại Di tích Quốc gia hang Hỏa Tiễn để tôn vinh những người con anh dũng.

Chuỗi hoạt động diễn ra trang trọng, bao gồm: Lễ cầu siêu, tri ân liệt sĩ và lễ dâng hoa, dâng hương tại 3 vị trí Nhà tưởng niệm (ngay sát tuyến đường sắt Bắc Nam và QL1A), hang Hỏa Tiễn (nơi 33 anh hùng TNXP hy sinh) và Nghĩa trang liệt sĩ đường sắt (nơi an nghỉ của các anh hùng TNXP). Điểm nhấn của chương trình là lễ kỷ niệm với sự tham dự của lãnh đạo Trung ương, tỉnh Nghệ An cùng các cựu TNXP và thân nhân gia đình liệt sĩ.

Di tích này đã trở thành địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước của dân tộc.

Trong bài diễn văn đầy xúc động, ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: "Sự hy sinh anh dũng đó đã trở thành động lực, sức mạnh để cho tuyến đường không bao giờ tắc, góp phần quyết định vào chiến thắng trên chiến trường miền Nam. Các anh, các chị đã thắp sáng thêm ý chí, là nguồn sức mạnh tinh thần cổ vũ Đảng bộ và Nhân dân Nghệ An vững bước trên con đường xây dựng quê hương".

Đặc biệt, cuộc gặp gỡ với nhân chứng lịch sử – bà Nguyễn Thị Toán, người từng "trở về từ cõi chết" sau khi bị vùi lấp trong hang, đã khiến cả khán trường không cầm được nước mắt khi kể về khoảnh khắc sinh tử cùng đồng đội ở hang Hỏa Tiễn.

Bà Nguyễn Thị Toán kể lại giây phút mọi người đang ẩn nấp ở trong hang thì bị tên lửa địch đánh phá làm bà bị thương và 33 đồng đội hy sinh.

Chương trình nghệ thuật sử thi với chủ đề "Lửa thiêng trong đá" đã tái hiện sống động tinh thần "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của thế hệ TNXP năm xưa.

Có mặt tại buổi lễ từ sớm, ông Nguyễn Xuân Hậu (66 tuổi, cựu chiến binh trú tại phường Hoàng Mai) chia sẻ trong niềm xúc động:

"Hang Hỏa Tiễn là một chứng tích lịch sử vĩ đại. Nơi đây ghi dấu công lao của 33 anh hùng TNXP đã hy sinh năm 1966 khi bảo vệ tuyến đường sắt Bắc Nam. Hôm nay, lần đầu tiên thấy tỉnh tổ chức một sự kiện quy mô lớn và ý nghĩa như vậy, tôi thấy rất ấm lòng. Mong rằng những chương trình thế này sẽ được tổ chức thường xuyên để bù đắp phần nào mất mát cho thân nhân họ, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống yêu nước".

Lễ kỷ niệm không chỉ là dịp để nhìn lại quá khứ mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Di tích hang Hỏa Tiễn giờ đây không chỉ là nơi thờ tự, mà đã trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ mai sau.