'Lửa trên đường ray': Ký ức không quên của những người lái tàu đi qua thời chiến

Chuyến tàu Thống Nhất đầu tiên khởi hành tại ga Hà Nội ngày 31/12/1976. (Ảnh: TTXVN phát)

Một chuyến tàu có thể đi qua chiến tranh nhưng câu chuyện về những người đã giữ cho nó đi tiếp cần được kể lại.

Trong những năm tháng chiến tranh, có những người đã đưa đoàn tàu đi qua những cung đường đầy hiểm nguy. Phía sau mỗi chuyến tàu còn có những người sửa đường, giữ cầu, khắc phục từng đoạn ray bị phá để mạch giao thông không bị đứt.

Ngày 10/9, những câu chuyện ấy đã được kể lại tại tọa đàm “Lửa trên đường ray” qua ký ức của các nhân chứng và hiện vật đầu máy xe lửa hơi nước 141-179 đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội.

Tọa đàm có sự tham gia của những người từng trực tiếp điều khiển đầu máy xe lửa hơi nước. Trong đó, có ông Phạm Văn Cung, nguyên tài xế trưởng đến từ Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội và ông Bùi Đình Lục, nguyên tài xế lái tàu với nhiều năm công tác tại Tổ lái máy 424 - “Tổ lái máy anh hùng,” một trong những tổ lao động xã hội chủ nghĩa đầu tiên của ngành Đường sắt, kiên cường bám tuyến lửa đoạn Hà Nội-Thanh Hóa, vận chuyển vũ khí, lương thực chi viện cho chiến trường miền Nam.

Các nhân vật giao lưu trong chương trình. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Theo ông Bùi Đình Lục, năm 1967 ông bắt đầu vào ngành Đường sắt và năm 1968 được điều sang Tổ lái máy 424 anh hùng, phục vụ chuyến tàu đường sắt Bắc-Nam. Đây cũng là công việc ông gắn bó cho đến khi về hưu. Trong những năm tháng khó khăn, vất vả, bảo đảm cho đoàn tàu về đích an toàn là trọng trách của mỗi người lái tàu.

Ông Lục không thể nào quên kỷ niệm năm 1975, ông là người đầu tiên lái đoàn tàu thống nhất Bắc-Nam vào tới Thanh Hóa. Đi qua mỗi nhà ga, nhân viên đứng hai bên đường vẫy cờ hoa, bầu không khí náo nức, xúc động.

Ông cũng từng tham gia vận chuyển hàng hóa, vật liệu phục vụ những công trình lớn, trong đó công trình xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

“Tôi bắt đầu với vị trí nhân viên đốt lò, rồi được lên phụ lái, sau đó là lái tàu, chạy qua các tuyến lửa trong thời kỳ chống Mỹ, trong đó có khu vực trọng điểm cầu Hàm Rồng, sau này lại có vinh dự lái đoàn tàu thống nhất Bắc-Nam. Qua mỗi giai đoạn, chúng tôi đều tâm niệm hai chữ ‘an toàn’. Từ đốt lò, đến phụ lái hay lái tàu, khâu nào cũng cần trách nhiệm cao để hệ thống vận hành trơn tru,” ông Lục nói.

Hiện nay, với phương châm bảo tồn và phát huy các di sản công nghiệp trong phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, Bảo tàng Hà Nội hiện lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị đầu máy xe lửa hơi nước 141-179 - hiện vật tiêu biểu gắn với lịch sử ngành Đường sắt Việt Nam. Đầu máy xe lửa được đặt ở không gian ngoài trời của Bảo tàng là hiện vật sống động cho một thời kỳ phát triển của ngành Đường sắt Việt Nam.

Trưng bày ảnh tư liệu ngành Đường sắt Việt Nam. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Theo Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà, trong quá trình nghiên cứu lịch sử Thủ đô, Bảo tàng nhận thấy công nghiệp Thủ đô thời kỳ miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội là một lĩnh vực quan trọng, trong đó, ngành Đường sắt có vai trò đáng kể.

“Đó là câu chuyện về những người lái tàu rời khỏi lũy tre làng, trong hoàn cảnh việc học hành chưa được quan tâm nhiều, nhưng vì đất nước, vì phong trào ‘Mỗi người làm việc bằng hai,’ họ đã tự thân, cả một tập thể tự lực và cả ngành Đường sắt tự cường trong giai đoạn khó khăn,” ông Nguyễn Tiến Đà chia sẻ.

Cách tiếp cận của Bảo tàng Hà Nội không chỉ tập trung vào một hiện vật lịch sử mà hướng đến những câu chuyện của con người, qua đó làm nổi bật giá trị của hiện vật trong mối quan hệ với ký ức và trải nghiệm./.