Lúa xanh An Giang: Hướng đi mới nâng giá trị hạt gạo Việt

Mô hình “ruộng lúa, bờ hoa” của nông dân trong Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, xã Thoại Sơn (tỉnh An Giang) góp phần thu hút thiên địch có lợi, hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Ảnh: Công Mạo-TTXVN

Không còn bóng dáng của sự lãng phí hay những màn sương hóa chất, nơi đây đang vẽ nên bức tranh về sự tử tế với môi trường qua hành trình hiện thực hóa Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Mỗi hạt gạo gieo xuống nay không chỉ mang sứ mệnh nuôi sống con người, mà còn mang theo trọng trách bảo vệ hành tinh và khẳng định vị thế nông sản Việt trên trường quốc tế.

Cánh đồng lúa OM18 rộng 50 ha của Tổ hợp tác lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, xã Thoại Sơn (tỉnh An Giang) đang giai đoạn chín. Nhìn những bông lúa dài, trĩu hạt, không sâu bệnh, ít ai ngờ rằng đầu vụ, nhiều “lão nông tri điền” đã phải đấu tranh tư tưởng rất lớn để bước ra khỏi vùng an toàn của tập quán canh tác cũ.

Anh Nguyễn Anh Tuấn, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn (tỉnh An Giang) cho biết, đây là vụ đầu tiên tổ hợp tác triển khai mô hình lúa chất lượng cao, giảm phát thải với sự hỗ trợ của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang. Ban đầu bà con cũng lo vì lượng giống gieo sạ giảm khá nhiều so với trước đây, nhưng khi thấy lúa khỏe, đẻ nhánh tốt, ruộng thông thoáng, ít sâu bệnh, bông lúa dài, hạt đều và chắc thì ai cũng yên tâm. So với cách làm cũ, chi phí giảm xuống rõ rệt mà lúa vẫn cho năng suất cao.

“Ban đầu bà con cũng lo lắng, vì giống gieo sạ giảm khá nhiều so với trước đây. Nhìn ruộng thưa thớt, ai cũng sợ không có năng suất. Nhưng khi thấy lúa bắt đầu đẻ nhánh khỏe, ruộng thông thoáng, ít sâu bệnh thì nỗi lo mới thực sự tan biến. So với cách làm cũ, chi phí giảm xuống rõ rệt mà lúa vẫn sinh trưởng rất tốt, năng suất cao”, anh Tuấn phấn khởi nói.

Theo anh Tuấn, trước đây, đa số bà con nông dân đều có tâm lý “sạ dày cho chắc”, từ 180 đến 200 kg lúa giống/ha. Cây lúa mọc chen chúc, thiếu ánh sáng, dễ phát sinh dịch bệnh, tốn nhiều chi phí phân bón, thuốc trừ sâu,… Bước vào vụ Đông Xuân 2025 - 2026, Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn đã áp dụng kỹ thuật cấy và sạ hàng bằng máy, giúp giảm mạnh lượng giống gieo sạ xuống còn 80kg/ha, tức là giảm từ 45 - 50% so với phương pháp canh tác truyền thống.

Cán bộ ngàng nông nghiệp tỉnh An Giang cùng nông dân thăm đồng, theo dõi sinh trưởng của cây lúa, quản lý nước và ghi chép nhật ký đồng ruộng theo quy trình lúa chất lượng cao, giảm phát thải. Ảnh: Công Mạo-TTXVN

Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, việc áp dụng máy cấy và máy sạ hàng không chỉ đơn thuần giúp giảm lượng giống mà còn là chìa khóa mở ra sự thay đổi căn bản trong quy trình canh tác của bà con nông dân. Khi mật độ cây lúa vừa phải, ruộng lúa trở nên thông thoáng, giúp hạn chế tối đa sự khu trú của sâu bệnh và giảm áp lực chi phí đầu vào. Đây chính là bước đi đầu tiên để người nông dân thoát khỏi cái vòng quẩn quanh của “chi phí cao – lợi nhuận thấp”.
Quy trình kỹ thuật được áp dụng đồng bộ từ khâu xử lý rơm rạ, làm đất cho đến quản lý dinh dưỡng và thu hoạch. Nông dân giờ đây không còn canh tác theo “kinh nghiệm truyền miệng” mà dựa trên cơ sở khoa học, có sự hỗ trợ, tập huấn bài bản và ghi chép nhật ký đồng ruộng tỉ mỉ.
Hiện nay, Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn (An Giang) đã chủ động liên kết với doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra ổn định cho 11 thành viên với tổng diện tích trên 50 ha. Những hạt gạo từ Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn không chỉ sạch mà còn mang nhãn “giảm phát thải” – một tấm vé thông hành quan trọng để đáp ứng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng và bảo vệ môi trường ngày càng khắt khe.
Ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh An Giang cho biết, mô hình trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại Tổ hợp tác lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn được xây dựng theo quy trình kỹ thuật của Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long trên địa bàn tỉnh An Giang.
Theo kế hoạch, mô hình này sẽ được triển khai liên tục trong ít nhất 3 vụ: Đông Xuân 2025 - 2026, Hè Thu 2026 và Thu Đông 2026. Bà con nông dân tham gia mô hình sẽ được tập huấn quy trình sản xuất, ghi chép nhật ký đồng ruộng, tiếp cận các kỹ thuật canh tác tiên tiến.
Cùng với đó, nông dân được trang bị kiến thức về mã số vùng trồng, xử lý rơm rạ không đốt, tăng cường phân hữu cơ và chế phẩm sinh học,…
“Đây chính là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên chuỗi sản xuất lúa gạo bền vững, đủ sức vươn ra biển lớn”, ông Phong nhấn mạnh.
Theo ông Đặng Thanh Phong, việc triển khai mô hình không chỉ nhằm đạt các chỉ tiêu của Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long trên địa bàn tỉnh An Giang mà quan trọng hơn là tạo ra những mô hình trình diễn thực tế, dễ áp dụng để nông dân thấy rõ hiệu quả và chủ động làm theo. Khi nông dân giảm được chi phí, tăng thu nhập và tạo ra sản phẩm thân thiện với môi trường, giá trị ngành hàng lúa gạo An Giang sẽ được nâng tầm.
Điểm nổi bật của mô hình tại Tổ hợp tác lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn không chỉ dừng lại ở việc giảm giống. Điểm nhấn mang tính đột phá chính là phương pháp quản lý nước ngập – khô xen kẽ. Trên mỗi thửa ruộng, những ống theo dõi mực nước được đặt ngay ngắn, giúp nông dân chủ động điều tiết nước phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Cách làm này mang lại lợi ích kép, vừa tiết kiệm tối đa chi phí bơm tưới, vừa giảm phát thải khí nhà kính, một trong những tiêu chuẩn khắt khe mà Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao đang hướng tới.

Diện tích lúa OM18 rộng 50ha của Tổ hợp tác lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, xã Thoại Sơn (tỉnh An Giang) tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao. Ảnh: Công Mạo - TTXVN

Bên cạnh đó, trong mô hình, hệ sinh thái “ruộng lúa, bờ hoa” được triển khai đồng loạt với các loại hoa trồng trên bờ ruộng để thu hút thiên địch có lợi. Sự xuất hiện của các loài thiên địch này đã tự nhiên tạo ra một hàng rào bảo vệ, hạn chế sự phát triển của sâu rầy, giúp nông dân cắt giảm đáng kể số lần phun thuốc hóa học,…

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Trần Thanh Hiệp cho rằng, khi người nông dân dám từ bỏ thói quen cũ để tiến tới nền sản xuất trách nhiệm và hiện đại, nó không chỉ là câu chuyện của những con số tăng trưởng, mà chính là sự “cởi trói” về tư duy sản xuất.
Với mục tiêu 8,8 triệu tấn lúa trong năm 2026; trong đó, diện tích tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt trên 183 nghìn ha (tương đương trên 6 triệu tấn lúa chất lượng cao), tỉnh An Giang quyết tâm không chạy theo sản lượng mà đang tập trung nâng tầm giá trị cho từng hạt gạo chất lượng cao thông qua Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
“Việc chủ động liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu đầu ra đã cho thấy người nông dân đã không còn đơn độc trên từng thửa ruộng của mình; họ đang tư duy như những đối tác trong một chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Hiệp nhấn mạnh.
Từ những “vùng xanh” chất lượng cao của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, một diện mạo của nền nông nghiệp hiện đại, trách nhiệm và bền vững đang dần hiện hữu rõ nét trên địa bàn tỉnh An Giang. Mô hình này chính là “bản lề” mở ra tương lai nông nghiệp xanh bền vững, nơi hạt gạo Việt Nam vươn ra thế giới không chỉ bằng khối lượng, mà bằng niềm tin về một nền nông nghiệp trách nhiệm, bền vững.

Công Mạo/vnanet.vn