Luật Công nghiệp trọng điểm phải mở đường cho công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo

Quang cảnh buổi hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội, TS Lê Xuân Rao nhấn mạnh, việc xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn kiến tạo nền tảng thể chế mới cho phát triển. Đây là đạo luật có tác động lớn đến năng lực cạnh tranh quốc gia, khả năng làm chủ công nghệ, sức chống chịu của nền kinh tế và mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao trong những thập niên tới.

Tuy nhiên, ông cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải là xác định sự cần thiết phải ban hành luật, mà là làm thế nào để luật thực sự trở thành động lực phát triển. Những vấn đề được giới trí thức, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là tiêu chí lựa chọn ngành công nghiệp trọng điểm, hiệu quả của các chính sách hỗ trợ, tính minh bạch và khả thi của cơ chế ưu đãi, cũng như cách thức tập trung nguồn lực để tránh dàn trải.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Văn Biếu, Tổng Thư ký Hội các ngành Sinh học Hà Nội cho biết, Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm gồm 6 chương, 52 điều, được xây dựng tương đối đầy đủ và có sự liên thông với nhiều luật liên quan. Theo ông, để dự luật thực sự giải phóng nguồn lực và tạo động lực phát triển cho doanh nghiệp, cần có những thay đổi mang tính bản chất trong cách tiếp cận chính sách.

Quang cảnh buổi hội thảo.

TS Nguyễn Văn Biếu đề xuất thay thế tư duy “xin - cho” bằng cơ chế “chia sẻ rủi ro có điều kiện”. Theo đó, Nhà nước nên áp dụng mô hình đầu tư đối ứng đối với các dự án nghiên cứu, phát triển công nghệ và nội địa hóa sản phẩm. Khi doanh nghiệp chấp nhận bỏ vốn đầu tư cho các dự án nghiên cứu thử nghiệm, Nhà nước có thể tham gia đối ứng để chia sẻ rủi ro thay vì áp dụng quy trình xét duyệt phức tạp.

Bên cạnh đó, ông kiến nghị pháp lý hóa mạnh mẽ hơn cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với đổi mới sáng tạo công nghiệp. Không chỉ thử nghiệm sản phẩm công nghiệp mới, cần cho phép thử nghiệm các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo môi trường pháp lý linh hoạt cho những dự án công nghiệp trọng điểm và dự án nội địa hóa quy mô lớn.

Ở góc độ ngành công nghiệp vật liệu và luyện kim, ông Tô Duy Phương, Chủ tịch Hội Đúc - Luyện kim Hà Nội nhận định việc xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm là cần thiết để chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam từ gia công, lắp ráp sang tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, dựa trên công nghệ và năng lực sản xuất trong nước.

Ông Tô Duy Phương cũng cho rằng luật cần tạo ra các cơ chế thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn đa quốc gia sang doanh nghiệp trong nước, đồng thời bảo đảm các chính sách phát triển công nghiệp phù hợp với các cam kết quốc tế và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

GS.TS Nguyễn Văn Khôi phát biểu tại hội thảo.

Trong khi đó, GS.TS Nguyễn Văn Khôi đề xuất đồng bộ hóa tiêu chí xác định “vật liệu mới trọng điểm” với danh mục công nghệ cao và sản phẩm công nghệ cao do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục chứng minh khác nhau khi tiếp cận chính sách ưu đãi.

GS.TS Nguyễn Văn Khôi cũng kiến nghị bổ sung cơ chế “sandbox thương mại hóa” cho vật liệu mới, cho phép công nghệ mới được sản xuất thử nghiệm và đưa ra thị trường trong điều kiện kiểm soát phù hợp, ngay cả khi chưa có tiêu chuẩn quốc gia hoàn chỉnh. Đồng thời, cần có cơ chế chấp nhận rủi ro đối với các dự án công nghệ thượng nguồn, hỗ trợ doanh nghiệp khi sản phẩm thử nghiệm chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng do các yếu tố khách quan.

Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng các trung tâm kiểm định vật liệu trọng điểm đạt chuẩn quốc tế, tạo điều kiện để vật liệu sản xuất trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, luật cần nghiên cứu cơ chế ưu tiên sử dụng vật liệu mới nội địa trong các dự án đầu tư công nhằm tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất cho rằng Luật Công nghiệp trọng điểm cần trở thành công cụ kiến tạo phát triển, tạo lập môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Việt Nam xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có khả năng cạnh tranh quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.