Luật Dân số: Bảo đảm khả thi từ khâu hướng dẫn

Quang cảnh cuộc họp. Ảnh: ĐT

Không để Luật “đi trước”, hướng dẫn “đi sau”

Việc Quốc hội thông qua Luật Dân số đánh dấu bước chuyển lớn trong tư duy chính sách, từ kế hoạch hóa gia đình sang cách tiếp cận toàn diện về dân số và phát triển. Tuy nhiên, như nhiều luật khác, Luật Dân số chỉ quy định những nguyên tắc khung, còn hiệu quả thực thi phụ thuộc trực tiếp vào các văn bản hướng dẫn chi tiết.

Chính vì vậy, Bộ Y tế đang khẩn trương xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số, với mục tiêu ban hành và có hiệu lực đồng thời với Luật từ ngày 1/7/2026 .

Trong hai ngày, 24 – 25/3/2026, tại Hà Nội, Cục Dân số, Bộ Y tế phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNFPA Việt Nam) và Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ tại Việt Nam (UN Women Việt Nam) tổ chức họp xin ý kiến góp ý dự thảo Nghị định Quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số.

Phát biểu tại cuộc họp, Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế nhấn mạnh đây là giai đoạn “nước rút”, đòi hỏi phải hoàn thiện dự thảo Nghị định trên cơ sở tiếp thu đầy đủ ý kiến của chuyên gia, bộ, ngành và các đối tượng chịu tác động, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật .

Yêu cầu này không mang tính hình thức, mà xuất phát từ thực tiễn nhiều năm qua: không ít chính sách chậm đi vào cuộc sống do thiếu hướng dẫn cụ thể, hoặc quy định còn chung chung, khó triển khai ở địa phương. Với Luật Dân số – một đạo luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan trực tiếp đến mọi người dân – nguy cơ này càng rõ rệt nếu thiếu một Nghị định đủ chi tiết và khả thi.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: ĐT

Cụ thể hóa chính sách, giải bài toán dân số thực tiễn

Áp lực hoàn thiện Nghị định không chỉ đến từ yêu cầu tiến độ, mà còn từ chính những thách thức ngày càng phức tạp của công tác dân số. Việt Nam đang đối mặt đồng thời nhiều vấn đề: mức sinh giảm thấp kéo dài, già hóa dân số tăng nhanh, mất cân bằng giới tính khi sinh chưa được kiểm soát triệt để, chất lượng dân số còn hạn chế .

Những vấn đề này không thể giải quyết bằng các quy định mang tính nguyên tắc. Nghị định hướng dẫn cần cụ thể hóa thành các công cụ chính sách rõ ràng: từ hỗ trợ tài chính khi sinh con, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, đến mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành trong triển khai công tác dân số .

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định cũng hướng tới thiết lập cơ chế điều chỉnh mức sinh phù hợp theo từng vùng, từng nhóm đối tượng; đồng thời củng cố mạng lưới cộng tác viên dân số và nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở – những yếu tố quyết định hiệu quả triển khai trên thực tế.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nghị định: tránh tình trạng quy định quá chung chung dẫn đến khó thực hiện, nhưng cũng không sa vào chi tiết hóa máy móc, xa rời thực tiễn. Nghị định phải vừa là khung định hướng, vừa là “cẩm nang” đủ rõ để địa phương có thể áp dụng linh hoạt, hiệu quả.

Việc hoàn thiện sớm Nghị định và các Thông tư liên quan không chỉ bảo đảm Luật Dân số được triển khai thông suốt, mà còn tạo nền tảng pháp lý cho các chính sách dài hạn về nâng cao chất lượng dân số, thích ứng già hóa và phát triển nguồn nhân lực.

Đức Trân