Luật Dầu khí (sửa đổi): Hoàn thiện phân cấp để khơi thông nguồn lực dầu khí

Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ hoàn thiện cơ chế phân cấp theo hướng giao quyền chủ động hơn cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình, qua đó tạo động lực mới cho phát triển ngành dầu khí và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Khai thác dầu khí trên vùng mỏ Bạch Hổ. Ảnh: Thanh Ngọc

Giao đúng thẩm quyền để tăng tốc các dự án dầu khí

Luật Dầu khí năm 2022 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế cho ngành dầu khí, tạo cơ sở thúc đẩy hoạt động điều tra cơ bản, tìm kiếm - thăm dò, khai thác và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một số quy định về phân cấp, phân quyền và trình tự giải quyết thủ tục chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn của các dự án có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp và đòi hỏi tốc độ xử lý nhanh.

Đặc thù của ngành dầu khí là chu kỳ đầu tư kéo dài, vốn đầu tư lớn, rủi ro cao và chịu tác động mạnh từ điều kiện địa chất cũng như biến động của thị trường năng lượng. Nhiều quyết định trong quá trình triển khai dự án mang tính chuyên môn sâu, nếu phải qua nhiều tầng nấc phê duyệt sẽ làm kéo dài tiến độ, gia tăng chi phí và làm giảm hiệu quả đầu tư.

Chính vì vậy, hoàn thiện cơ chế phân cấp được xác định là một trong những nội dung trọng tâm của Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Mục tiêu không chỉ là rút ngắn quy trình xử lý mà còn giao đúng thẩm quyền cho chủ thể có đủ năng lực chuyên môn, trong khi cơ quan quản lý nhà nước vẫn thực hiện đầy đủ chức năng hoạch định chính sách, kiểm tra và giám sát.

Theo dự thảo, Petrovietnam sẽ được xem xét giao quyền phê duyệt hoặc chấp thuận một số nội dung trên cơ sở ý kiến thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước theo phân công của Chính phủ, chủ yếu là Bộ Công Thương. Các nội dung bao gồm đề cương và dự toán điều tra cơ bản về dầu khí sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách; kế hoạch và kết quả lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí; nội dung hợp đồng dầu khí và điều chỉnh hợp đồng.

Đây đều là những công việc gắn trực tiếp với quá trình chuẩn bị đầu tư, đòi hỏi sự am hiểu sâu về địa chất, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả kinh tế của từng dự án. Khi được phân cấp hợp lý, quá trình chuẩn bị đầu tư sẽ được rút ngắn, giảm chi phí hành chính, đồng thời nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp mà không làm thay đổi vai trò quản lý nhà nước.

Cách tiếp cận này cũng thể hiện rõ định hướng đổi mới trong quản trị ngành dầu khí: Nhà nước tập trung vào xây dựng thể chế, ban hành chính sách và giám sát; doanh nghiệp được trao quyền nhiều hơn trong tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đối với các quyết định thuộc thẩm quyền.

Phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm và quyền quyết định thực chất

Không chỉ ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, hoạt động triển khai hợp đồng dầu khí cũng phát sinh nhiều tình huống cần được xử lý linh hoạt hơn. Đặc điểm của ngành là luôn đối mặt với rủi ro địa chất, điều kiện thi công ngoài khơi và biến động của thị trường năng lượng, đòi hỏi nhiều quyết định phải được đưa ra kịp thời để tránh làm tăng chi phí và bỏ lỡ cơ hội khai thác.

Theo định hướng sửa đổi, Petrovietnam sẽ được chủ động hơn trong việc xử lý nhiều nội dung như gia hạn hợp đồng dầu khí, gia hạn giai đoạn tìm kiếm - thăm dò trong trường hợp đặc biệt, kéo dài thời gian giữ lại diện tích phát hiện khí, tạm dừng thực hiện quyền và nghĩa vụ khi xảy ra bất khả kháng, mở rộng diện tích hợp đồng, hợp nhất các phát hiện dầu khí hoặc mỏ dầu khí.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng được tăng tính chủ động trong việc xử lý kế hoạch khai thác sớm, kế hoạch phát triển mỏ, điều chỉnh phương án đầu tư khi bổ sung giàn khai thác, tàu chứa và xử lý dầu (FPSO), tàu chứa dầu (FSO) cũng như các nội dung liên quan đến thu dọn công trình dầu khí. Đây đều là những quyết định có tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của dự án và cần được giải quyết trong thời gian ngắn.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, trong bối cảnh sản lượng tại nhiều mỏ truyền thống suy giảm, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và quá trình chuyển dịch năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế cho ngành dầu khí là yêu cầu cấp thiết.

Ông cho rằng, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với quyền quyết định thực chất. Nếu chỉ chuyển thẩm quyền ký hoặc phê duyệt nhưng quy trình vẫn phải qua nhiều cấp trung gian thì mục tiêu cải cách sẽ khó đạt được. Trong lĩnh vực dầu khí, thời gian đồng nghĩa với chi phí. Một dự án chậm vài năm có thể phải đối mặt với biến động lớn về giá dầu, chi phí thiết bị, lãi suất, công nghệ cũng như chiến lược đầu tư của các tập đoàn dầu khí quốc tế.

Để cơ chế phân cấp vận hành hiệu quả, Luật Dầu khí (sửa đổi) cần quy định rõ phạm vi thẩm quyền của Chính phủ, Bộ Công Thương, Petrovietnam và người điều hành hợp đồng dầu khí; đồng thời xác định cụ thể thời hạn giải quyết từng thủ tục và trách nhiệm của từng chủ thể. Theo TS Nguyễn Quốc Thập, nguyên tắc cần hướng tới là "một việc - một đầu mối - một cấp quyết định - một thời hạn - một chủ thể chịu trách nhiệm".

Cùng với việc mở rộng thẩm quyền, cơ chế kiểm tra, giám sát cũng cần được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời có cơ chế bảo vệ người thực thi khi đã quyết định đúng thẩm quyền, đúng quy trình nhưng phát sinh rủi ro khách quan - đặc thù vốn có của hoạt động dầu khí.

Có thể thấy, sửa đổi Luật Dầu khí lần này không đơn thuần là cắt giảm thủ tục hành chính mà hướng tới xây dựng mô hình quản trị ngành dầu khí hiện đại, trong đó phân cấp gắn với trách nhiệm, quyền hạn đi đôi với kiểm soát quyền lực. Khi những điểm nghẽn về thể chế được tháo gỡ, Petrovietnam sẽ có thêm điều kiện phát huy vai trò doanh nghiệp nòng cốt, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, thu hút đầu tư và góp phần củng cố vững chắc an ninh năng lượng quốc gia.