Luật Hộ tịch (sửa đổi) giao toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 9-4 tại hội trường. Ảnh: quochoi.vn

Sáng 9-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Tăng cường phân cấp, hiện đại hóa công tác hộ tịch

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi Luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Theo Bộ trưởng, sau hơn 10 năm thi hành, Luật Hộ tịch năm 2014 đã đạt nhiều kết quả tích cực, song cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập trước yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số. Các quy định hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu cung cấp dịch vụ công trực tuyến, chưa bảo đảm việc giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) được xây dựng với các mục tiêu trọng tâm như bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; hiện đại hóa công tác hộ tịch; đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí cho người dân.

Một trong những điểm mới nổi bật, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, là việc giao toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã. Đồng thời, các thủ tục hộ tịch sẽ được thực hiện không phụ thuộc nơi cư trú, tạo thuận lợi tối đa cho người dân trong thực hiện các quyền nhân thân.

“Người dân có thể lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả trực tiếp, trực tuyến hoặc qua dịch vụ bưu chính; trong đó định hướng là triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục hộ tịch”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết.

Đáng chú ý, dự thảo Luật xác định dữ liệu điện tử là nền tảng chính trong quản lý hộ tịch. Sổ hộ tịch điện tử sẽ được ưu tiên sử dụng, chỉ duy trì song song sổ giấy đối với đăng ký kết hôn nhằm bảo đảm yếu tố pháp lý và truyền thống.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, một nội dung trọng tâm của dự thảo Luật là xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch trở thành cơ sở dữ liệu quốc gia, được quản lý tập trung, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và khả năng kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định yêu cầu cơ quan đăng ký hộ tịch chủ động khai thác, tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu liên quan. Người dân chỉ phải cung cấp giấy tờ khi không thể khai thác được thông tin hoặc thông tin chưa đầy đủ, chưa chính xác.

Đặc biệt, theo Bộ trưởng, dự thảo lần đầu tiên bổ sung cơ chế “đăng ký hộ tịch chủ động” đối với các trường hợp sinh, tử tại cơ sở y tế khi đã có đầy đủ dữ liệu. Quy định này được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể thủ tục cho người dân, nhất là trong các tình huống nhạy cảm.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định nhằm bảo đảm quyền đăng ký hộ tịch cho người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; bảo đảm quyền khai sinh cho trẻ em sinh ra hoặc cư trú ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Một số vướng mắc thực tiễn cũng được xử lý như cho phép thay đổi quê quán trong một số trường hợp; ghi nhận các sự kiện hộ tịch đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài; bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ không phụ thuộc nơi cư trú.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 chương, 30 điều, giảm mạnh so với Luật hiện hành. Việc cắt giảm này nhằm loại bỏ các quy định mang tính kỹ thuật, dễ biến động và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt.

Về quản lý nhà nước, dự thảo chỉ quy định nguyên tắc chung, không quy định cụ thể tên bộ, ngành và nhiệm vụ chi tiết, nhằm bảo đảm tính ổn định lâu dài của luật. Về nguồn lực thực hiện, dự thảo Luật không làm phát sinh biên chế mới, tận dụng đội ngũ hiện có. Kinh phí triển khai được bố trí từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, kết hợp với nguồn lực dành cho chuyển đổi số.

“Với những nội dung đổi mới toàn diện, dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) sẽ tạo bước chuyển căn bản trong quản lý hộ tịch, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Hoàn thiện lộ trình số hóa và bảo đảm đồng bộ pháp luật

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 9-4 tại hội trường. Ảnh: quochoi.vn

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nội dung dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số quy định quan trọng để bảo đảm tính khả thi và đồng bộ khi triển khai.

Cụ thể, dự thảo Luật khẳng định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của mỗi cá nhân. Trường hợp có sự khác biệt giữa thông tin khai sinh với các giấy tờ, hồ sơ hoặc cơ sở dữ liệu khác, các cơ quan liên quan phải phối hợp kiểm tra, điều chỉnh nhằm bảo đảm tính thống nhất.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng tán thành với phương án phân quyền toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã, trong khi cấp tỉnh và trung ương tập trung thực hiện chức năng quản lý nhà nước.

Một nội dung quan trọng khác được đồng thuận là việc cắt giảm thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch theo hướng tinh gọn, thống nhất, không phụ thuộc địa giới hành chính. Dự thảo Luật thúc đẩy đăng ký hộ tịch trực tuyến, tiến tới trực tuyến toàn trình, đồng thời tăng cường sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ, bảo đảm quyền lựa chọn của người dân.

Đặc biệt, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với định hướng phát triển Cơ sở dữ liệu hộ tịch thành cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, kết nối và chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các hệ thống dữ liệu chuyên ngành khác.

Bên cạnh sự đồng thuận, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung cụ thể. Đối với quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động - một điểm mới của dự thảo Luật, Ủy ban tán thành chủ trương nhưng đề nghị bổ sung quy định rõ thời điểm hoàn thành lộ trình triển khai trên phạm vi toàn quốc. Điều này nhằm bảo đảm tính minh bạch và giúp Luật sớm đi vào cuộc sống.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Về đăng ký giám sát việc giám hộ, dự thảo Luật quy định thẩm quyền thuộc UBND cấp xã không phụ thuộc nơi cư trú của cá nhân. Đa số ý kiến trong Ủy ban đồng tình với hướng tiếp cận này vì phù hợp với xu thế số hóa và cung cấp dịch vụ công phi địa giới hành chính.

Tuy nhiên, một số ý kiến lưu ý quy định này chưa thống nhất với Bộ luật Dân sự, vốn yêu cầu việc giám sát giám hộ liên quan đến quản lý tài sản phải đăng ký tại nơi cư trú của người được giám hộ. Do đó, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định có liên quan để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Liên quan đến Cơ sở dữ liệu hộ tịch, Ủy ban đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp thông tin từ nhiều nguồn có sự mâu thuẫn, thiếu thống nhất; đồng thời làm rõ yêu cầu về an toàn thông tin, an ninh mạng theo quy định pháp luật về giao dịch điện tử và bảo vệ dữ liệu cá nhân.