Luật Công chứng (sửa đổi) mở rộng công chứng phi địa giới, giảm chi phí cho người dân

Đẩy mạnh phân quyền, đơn giản hóa thủ tục

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình. Ảnh: quochoi.vn

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu hướng chuyển đổi số.

Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Dự án luật hướng tới khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo Luật được xây dựng theo quan điểm kế thừa tối đa Luật Công chứng năm 2024, chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cần thiết, bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật. Bộ trưởng cho biết, các quy định mới phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất với pháp luật liên quan, đồng thời có tính dự báo cho sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Về nội dung, dự thảo Luật tập trung sửa đổi một số nhóm vấn đề lớn. Trước hết là thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, tránh chồng chéo với luật chuyên ngành, đồng thời tạo điều kiện mở rộng công chứng tự nguyện khi đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật và hạ tầng.

Một điểm đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng. Theo đó, nhiều thẩm quyền như công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên sẽ được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Quy định này nhằm thực hiện triệt để nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp tại hội trường sáng 9-4. Ảnh: quochoi.vn

Dự thảo Luật cũng sửa đổi các quy định về tổ chức hành nghề công chứng theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của các văn phòng công chứng trong bối cảnh đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến.

Về thủ tục, Bộ trưởng nhấn mạnh định hướng đơn giản hóa mạnh mẽ. Dự thảo cho phép sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ trong hồ sơ công chứng; giảm yêu cầu xuất trình bản chính trong nhiều trường hợp; đồng thời cắt giảm một số khâu trung gian không cần thiết. Việc ứng dụng công nghệ, định danh điện tử và sinh trắc học cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao tính an toàn, minh bạch.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất trên toàn quốc do Bộ Tư pháp quản lý tập trung, thay cho mô hình phân tán trước đây. Cơ sở dữ liệu này sẽ được kết nối, chia sẻ với các hệ thống dữ liệu khác, phục vụ hiệu quả hoạt động công chứng và quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung quy định về sử dụng dữ liệu trong giải quyết hồ sơ, bãi bỏ một số quy định không còn phù hợp, đồng thời tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục liên quan.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, việc sửa đổi Luật lần này không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc trước mắt mà còn tạo nền tảng pháp lý cho phát triển hoạt động công chứng hiện đại, minh bạch, hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp.

Mở rộng công chứng, phù hợp mô hình chính quyền hai cấp

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hộiPhan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với các nội dung sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật Công chứng. Trong đó, dự thảo Luật điều chỉnh một số quy định theo hướng chuyển thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh, phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Đồng thời, các quy định liên quan đến tổ chức hành nghề công chứng cũng được sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, bảo đảm vận hành thông suốt trong bối cảnh tổ chức bộ máy mới.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cũng tán thành với chủ trương đơn giản hóa thủ tục công chứng, qua đó góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện cho người dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, dự thảo Luật mở rộng phạm vi các giao dịch bất động sản được công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính, đồng thời giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu, đây là bước đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân trong giao dịch.

Cùng với đó, dự thảo Luật xác định mô hình cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm tính minh bạch.

Bên cạnh sự đồng thuận, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung quan trọng. Cụ thể, về tiêu chí các giao dịch phải công chứng, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉnh lý theo hướng khái quát, tránh trùng lặp, chồng chéo với các luật chuyên ngành. Cùng với đó, cần bảo đảm thực hiện đúng định hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, tăng cường công chứng tự nguyện.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu, việc điều chỉnh theo hướng này sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ pháp luật, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân, nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Ngoài ra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục đánh giá tác động thực tiễn của các quy định về thủ tục công chứng để có cơ sở hoàn thiện chính sách. Việc sửa đổi cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí với yêu cầu ổn định, khả thi và phù hợp của hệ thống pháp luật.

“Cần rà soát kỹ các quy định để vừa tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, vừa bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất trong thực thi pháp luật về công chứng”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nhấn mạnh.

Với các ý kiến thẩm tra, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, bảo đảm khi ban hành sẽ đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực công chứng.