Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026: Tăng cường bảo vệ, bảo đảm quyền lợi cho hòa giải viên

Làm rõ quyền, nghĩa vụ, bảo đảm an toàn cho hòa giải viên

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 có nhiều điểm mới, không chỉ tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn sau hơn 10 năm thi hành Luật năm 2013 mà còn quy định rõ ràng, cụ thể quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên.

Theo Luật, hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên và người được mời tham gia hòa giải (nếu có) hỗ trợ, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật này.

Trong đó, hòa giải viên là người được công nhận để thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở, người được mời tham gia hòa giải là cá nhân hoặc đại diện cơ quan, tổ chức thực hiện việc tư vấn, hỗ trợ, trực tiếp tham gia vụ, việc hòa giải cùng hòa giải viên.

Luật quy định rõ quyền của hòa giải viên như thực hiện hoạt động hòa giải ở cơ sở; đề nghị các bên có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ công tác hòa giải; tham gia sinh hoạt, thảo luận và quyết định nội dung, phương thức hoạt động của tổ hòa giải.

Tổ hòa giải thôn Thượng Tiết, xã Mỹ Đức trao đổi chuyên môn. Ảnh: Biên Phạm

Đồng thời, hòa giải viên được bồi dưỡng, tập huấn kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng hòa giải; được cung cấp tài liệu liên quan đến hoạt động hòa giải; được hưởng thù lao theo vụ, việc khi thực hiện hòa giải; được khen thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng; được hỗ trợ, tạo điều kiện để khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong khi thực hiện hoạt động hòa giải.

Đáng quan tâm, hòa giải viên được đề nghị UBND cấp xã, Công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự khi tiến hành hòa giải trong trường hợp nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của hòa giải viên, các bên và những người khác tham gia hòa giải hoặc gây mất trật tự công cộng; được hỗ trợ khi ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong thực hiện các hoạt động hòa giải ở cơ sở bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn…

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định hòa giải viên có quyền từ chối tiến hành hòa giải nếu có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ, việc hòa giải hoặc vì lý do khác dẫn đến không thể bảo đảm khách quan, công bằng trong hòa giải.

Đồng thời, hòa giải viên phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa trong trường hợp nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của các bên và của những người khác tham gia hòa giải (nếu có) hoặc gây mất trật tự công cộng. Hoà giải viên thông báo kịp thời cho Tổ trưởng tổ hòa giải để báo cáo cơ quan có thẩm quyền xử lý trong trường hợp phát hiện mâu thuẫn, tranh chấp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hành chính hoặc vi phạm pháp luật hình sự.

Đồng thời, đề xuất UBND cấp xã hỗ trợ bố trí người phiên dịch theo đề nghị của các bên; lập văn bản về kết quả hòa giải sau khi kết thúc hòa giải; tham gia bồi dưỡng, tập huấn kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng hòa giải do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền tổ chức.

Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện thực hiện nhiệm vụ

Theo luật sư Lê Thống Nhất, Đoàn Luật sư Hà Nội, việc quy định hòa giải viên được đề nghị bảo đảm an ninh, trật tự và có quyền từ chối tiến hành hòa giải là rất thiết thực, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ hòa giải viên trong quá trình tiến hành hòa giải. Thực tế, không ít trường hợp các bên tranh chấp có hành vi thiếu kiềm chế, có thể gây ảnh hưởng đến danh dự, sức khoẻ của hòa giải viên.

Về kinh phí và chế độ của những người tham gia hòa giải, nhiều ý kiến cho rằng, để hoạt động hòa giải ổn định, cần quy định rõ hơn về cơ chế các địa phương quyết định mức chi cao hơn trong khả năng ngân sách, đơn giản hóa thủ tục thanh toán và làm rõ các khoản hỗ trợ khi hòa giải viên gặp tai nạn, rủi ro. Đặc biệt cần làm rõ cơ chế trong trường hợp ngân sách cấp xã gặp khó khăn, không cân đối được nguồn kinh phí.

Góp ý quy định về điều kiện, thủ tục thanh toán thù lao cho hòa giải viên, người được mời trực tiếp tham gia hòa giải, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương cho rằng, cần nghiên cứu quy định thống nhất việc chuyển khoản trực tiếp thù lao vào tài khoản cá nhân của hòa giải viên và người được mời trực tiếp tham gia hòa giải theo quyết định của UBND cấp xã; hạn chế việc chi trả thông qua Tổ trưởng tổ hòa giải, trừ trường hợp thực tế không thể thực hiện thanh toán bằng chuyển khoản.

Liên quan đến việc hoà giải viên được đề xuất UBND cấp xã hỗ trợ bố trí người phiên dịch, bà Phạm Thị Thanh Hương cho rằng, trong thực tiễn không phải địa bàn cấp xã nào cũng có sẵn người có khả năng phiên dịch phù hợp với từng ngôn ngữ, chữ viết hoặc yêu cầu hỗ trợ cụ thể.

Do đó, cần làm rõ phương án xử lý trong trường hợp UBND cấp xã không bố trí được người phiên dịch, theo hướng xác định rõ trách nhiệm, phương thức phối hợp hoặc giải pháp phù hợp để bảo đảm quyền được tham gia hòa giải và khả năng giao tiếp của các bên, đồng thời bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Có thể thấy, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 đã tạo dựng hành lang pháp lý minh bạch, chuyên nghiệp hơn cho công tác hoà giải ở cơ sở. Để Luật được triển khai hiệu quả từ ngày 1-3-2027, cần có các hướng dẫn cụ thể về cơ chế kinh phí, phương án hỗ trợ phiên dịch… để các hòa giải viên yên tâm cống hiến, góp phần giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.