Luật 'phong bì vàng' của Hàn Quốc: Khi tự động hóa va chạm với quyền lao động

Ngày 10/1, một robot hình người thực hiện các công việc đóng gói tại Trung tâm hoàn thiện đơn hàng thông minh CJ Logistics ở Gunpo, tỉnh Gyeonggi. (Ảnh: Newsis)

Quyền lực công đoàn và cuộc giằng co với robot

Theo Korea Times, Luật Điều chỉnh quan hệ lao động mới, thường được gọi là luật “phong bì vàng”, dự kiến có hiệu lực từ tháng 3 tới, đang biến Hàn Quốc thành một “phòng thí nghiệm” đặc biệt để kiểm chứng xem tự động hóa có thể đi nhanh và đi xa đến đâu trong bối cảnh bảo vệ quyền lợi người lao động ngày càng mạnh mẽ.

Luật “phong bì vàng” mở rộng quyền của người lao động trong các tranh chấp lao động và hạn chế khả năng doanh nghiệp yêu cầu công đoàn bồi thường thiệt hại do đình công gây ra. Điều này giúp công đoàn có thêm đòn bẩy trong đàm phán, đặc biệt với những quyết định quản lý ảnh hưởng lớnđến điều kiện làm việc.

Theo các chuyên gia lao động, những dự án tự động hóa quy mô lớn, như đưa robot và dây chuyền sản xuất, nay được xem là vấn đề phải thương lượng tập thể. Điều đó đồng nghĩa với việc công đoàn có thể đình công hoặc gây sức ép hợp pháp để trì hoãn, điều chỉnh hoặc thậm chí phản đối kế hoạch triển khai robot.

Trường hợp của Hyundai Motor đang thu hút sự chú ý lớn. Tập đoàn này vừa công bố kế hoạch sản xuất hàng loạt robot hình người Atlas tại Mỹ vào năm 2028 và từng bước đưa chúng vào các nhà máy lắp ráp. Hyundai quảng bá đây là trụ cột cho tương lai “AI vật lý”, nơi robot thông minh đảm nhận các công việc nguy hiểm, nặng nhọc hoặc lặp đi lặp lại.

Tuy nhiên, công đoàn Hyundai Motor phản đối gay gắt và bày tỏ lo ngại về một “cú sốc việc làm” lớn. Họ tuyên bố sẽ không cho phép bất kỳ robot nào xuất hiện trên dây chuyền nếu chưa có thỏa thuận lao động. Với luật mới, lời cảnh báo này không còn mang tính biểu tượng mà có sức nặng pháp lý thực sự.

Robot giúp giảm chi phí, nhưng đặt ra bài toán xã hội lớn

Về mặt chi phí, robot rõ ràng hấp dẫn. Một số ước tính cho thấy, chi phí bảo trì mỗi robot Atlas chỉ khoảng 14 triệu won/năm, trong khi một công nhân tốn khoảng 130 triệu won/năm, chưa kể robot có thể hoạt động gần như 24/7.

Chính vì vậy, nghịch lý đang xuất hiện: luật bảo vệ lao động có thể khiến doanh nghiệp muốn tự động hóa nhanh hơn, nhằm tránh rủi ro pháp lý và xung đột lao động trong tương lai. Nếu giới chủ cho rằng lao động con người ngày càng “dễ kiện tụng”, họ có thể quyết liệt hơn trong việc thay thế bằng máy móc.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là con dao hai lưỡi. Giáo sư Lee Jong-sun thuộc Viện Nghiên cứu lao động và việc làm cho rằng, Hàn Quốc đã có hàng chục nghìn người trẻ không tìm được việc làm ổn định, trong khi ngành sản xuất vẫn là nguồn cung cấp những công việc tốt nhất. Nếu doanh nghiệp chỉ nhìn vào chi phí mà bỏ qua tác động xã hội, họ sẽ đối mặt với sự phản kháng mạnh mẽ và rủi ro dài hạn cho nền kinh tế.

Các học giả đều đồng ý rằng, chống lại tự động hóa là không thực tế, nhưng chạy theo robot bằng mọi giá cũng không phải giải pháp. Robot và AI có thể nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong khi các nền kinh tế khác đang tái công nghiệp hóa, nhưng điều quan trọng là quản lý quá trình chuyển đổi một cách công bằng.

Theo giáo sư Ahn Jong-ki, Hàn Quốc đang đứng trước cơ hội hiếm có: không chỉ thử nghiệm robot AI, mà còn thử nghiệm một mô hình xã hội mới, nơi nhà nước, doanh nghiệp và người lao động cùng xây dựng chiến lược chung. Nếu làm được điều đó, robot Atlas có thể không phải là mối đe dọa, mà là khởi đầu cho một dạng thịnh vượng mới.

Linh Anh