Luật Thủ đô: Động lực thúc đẩy phát triển hạ tầng đô thị Hà Nội

Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội thông qua không chỉ đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế cho Hà Nội, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Thủ đô. Đặc biệt trong công tác xây dựng, phát triển đô thị xanh, thông minh.

Điều này kỳ vọng sẽ tạo được bước chuyển có tính đột phá trong huy động sức mạnh tổng hợp, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế để phát triển Thủ đô.

Một trong những điểm đổi mới có ý nghĩa chiến lược của Luật Thủ đô 2024 là các quy định mang tính nguyên tắc, đồng thời trao thẩm quyền rõ ràng cho HĐND TP quyết định những vấn đề cụ thể theo từng giai đoạn phát triển. Cách tiếp cận này cho phép Hà Nội không bị “đóng khung” trong những quy định cứng nhắc, mà có thể linh hoạt điều chỉnh chính sách trước những biến động nhanh chóng của kinh tế – xã hội, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ và tốc độ đô thị hóa ngày càng cao. Đây chính là điều kiện quan trọng để Hà Nội giữ được tính chủ động, kịp thời và hiệu quả trong quản trị đô thị

Nút giao thông Cầu Giấy, Hà Nội với hệ thống đường sắt đô thị tuyến Nhổn - Ga Hà Nội.

Tuyến đường Vành đai 3 Hà Nội - Trục giao thông quan trọng của Thủ đô

Theo báo cáo của UBND TP Hà Nội, sau một năm thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, thành phố đã ban hành 66 văn bản triển khai thi hành Luật (gồm 56 Nghị quyết quy phạm pháp luật; 6 Nghị quyết cá biệt của HĐND TP; 3 Quyết định quy phạm và 1 Quyết định cá biệt của UBND TP).

Với mục tiêu xây dựng Thủ đô “văn hiến – văn minh – hiện đại”, Luật Thủ đô sửa đổi cùng Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội thông qua mở ra không gian thể chế mới cho Hà Nội. Trong đó, lĩnh vực hạ tầng, đặc biệt là giao thông đô thị được xác định là khâu đột phá chiến lược, vừa tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài nhiều năm vừa tạo nền tảng để mở rộng không gian phát triển và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Năm 2025 được xem là dấu mốc đặc biệt trong tiến trình đầu tư hạ tầng giao thông của Hà Nội. Chỉ trong 1 năm, TP đã tập trung nguồn lực để khởi công đồng loạt xây dựng các cây cầu vượt sông Hồng. Song song với các dự án cầu là hàng loạt công trình giao thông chiến lược khác như Vành đai 3,5, Vành đai 4 và các tuyến đường sắt đô thị đang được đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Thực tiễn cho thấy, hạ tầng giao thông từ lâu đã là “điểm nghẽn” lớn cản trở sự phát triển không gian đô thị Hà Nội. Sự quá tải của hệ thống đường bộ, thiếu liên kết xuyên sông, xuyên vùng khiến chi phí xã hội gia tăng, chất lượng sống đô thị bị ảnh hưởng. Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô sửa đổi đã tạo ra khung pháp lý đủ mạnh để TP chủ động hơn trong tổ chức đầu tư, điều phối nguồn lực và triển khai các dự án quy mô lớn.

Từ thực tiễn triển khai, thành phố Hà Nội đề xuất sửa đổi Luật Thủ đô. Qua rà soát, trong 54 điều của Luật hiện hành đã có 5 điều bị bãi bỏ toàn bộ, 10 điều bị bãi bỏ một phần, sửa đổi, bổ sung. Nhiều nội dung còn hiệu lực nhưng không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội do đã được luật, nghị quyết ban hành sau kế thừa và quy định thuận lợi hơn.

Trong đó công tác quy hoạch, phát triển không gian kinh tế - xã hội cũng như xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội luôn được TP Hà Nội coi là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong xây dựng Thủ đô. Bởi quy hoạch luôn được coi là công cụ định hướng quan trọng của nhà nước, là nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Thời gian qua, Hà Nội đã tiến hành đồng thời 3 nhiệm vụ rất quan trọng: Sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô, lập Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ngày 10/1/2026, theo đó Đảng ủy UBND TP đã tiếp thu, hoàn thiện định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, xác định vị thế và vai trò dẫn dắt của Thủ đô, trở thành trung tâm dẫn dắt, lan tỏa và điều phối phát triển, xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành nơi đáng sống, người dân được thụ hưởng môi trường trong lành, văn hóa và an sinh xã hội, hình thành các chùm đô thị đa cực, đa mục tiêu.

Nhìn tổng thể, Luật Thủ đô và Nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù đang mở ra cơ hội chưa từng có cho Hà Nội trong phát triển hạ tầng đô thị. Vấn đề còn lại là cách TP tận dụng cơ hội đó như thế nào, để những cây cầu, tuyến đường và dự án giao thông không chỉ là công trình kỹ thuật, mà thực sự trở thành nền tảng cho một Thủ đô phát triển bền vững, văn minh và hiện đại.

Phạm Hùng