Luật Thủ đô năm 2026: Động lực mới để Hà Nội bứt phá

Đây được xem là nền tảng quan trọng để Thủ đô chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hướng tới đô thị đổi mới sáng tạo và trung tâm phát triển tri thức của cả nước.

Trao cơ chế vượt trội để Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Trong cuộc cạnh tranh phát triển giữa các đô thị lớn trên thế giới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Với Hà Nội - nơi tập trung số lượng lớn trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao - việc thiếu cơ chế linh hoạt nhiều năm qua từng được coi là rào cản khiến tiềm năng chưa được khai thác tương xứng.

Một góc Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Luật Thủ đô năm 2026 dành riêng một chương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với nhiều chính sách vượt trội.

Theo Điều 18, Hà Nội được xây dựng cơ chế riêng về phát triển khoa học công nghệ, phát triển tài sản số, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, khởi nghiệp sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị đô thị.

Điểm nổi bật là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Điều 19. Theo đó, thành phố có thể cho phép thử nghiệm các công nghệ, mô hình kinh doanh, giải pháp hoặc sản phẩm mới trong phạm vi và thời gian xác định, kể cả trường hợp pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ hoặc không còn phù hợp.

Điều này mở ra cơ hội lớn cho các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, fintech, logistics thông minh, công nghệ y tế, giáo dục số hay giao thông thông minh.

Các chuyên gia nhận định, nếu được vận hành hiệu quả, Hà Nội có thể trở thành “phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo” của cả nước, tương tự mô hình mà nhiều đô thị lớn trên thế giới từng áp dụng.

Đặc biệt, Luật cho phép thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm sử dụng ngân sách thành phố để hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, chấp nhận rủi ro theo nguyên tắc thị trường.

Đây là bước đi đột phá bởi trong lĩnh vực công nghệ, thất bại là điều bình thường của quá trình thử nghiệm, nhưng nếu không có cơ chế tài chính phù hợp thì rất khó hình thành doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn.

Cùng với đó, doanh nghiệp được tính khoản chi cho nghiên cứu và phát triển vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế với mức lên tới 200% chi phí thực tế.

Các chuyên gia kinh tế đánh giá, chính sách này sẽ tạo động lực đáng kể cho doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào nghiên cứu, phát triển sản phẩm và công nghệ mới.

Điều 20 cũng đặt nền móng để Hà Nội phát triển hệ sinh thái công nghệ cao, trong đó Khu Công nghệ cao Hòa Lạc trở thành trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo nhân lực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo trọng điểm của quốc gia.

Hướng tới chất lượng sống cao hơn

Không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, Luật Thủ đô năm 2026 còn đặt con người ở vị trí trung tâm của phát triển.

Luật Thủ đô năm 2026 hướng tới một mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị thông minh, hiện đại, đáng sống và có sức cạnh tranh quốc tế (Trong ảnh: Một góc hồ Hạ Đình. Ảnh: Hồng Thái)

Điều 15, 16 và 17 mở ra nhiều cơ chế mới về văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong lĩnh vực giáo dục, Hà Nội được trao quyền lớn hơn trong xây dựng mô hình trường chất lượng cao, liên kết giáo dục quốc tế, phát triển chương trình đào tạo đặc thù phù hợp yêu cầu phát triển của Thủ đô.

Điều này giúp thành phố linh hoạt hơn trong việc xây dựng hệ thống giáo dục tiên tiến, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở lĩnh vực y tế, một điểm mới đáng chú ý là thành phố có thể hỗ trợ chi trả các chi phí khám chữa bệnh ngoài phạm vi bảo hiểm y tế theo lộ trình phù hợp; phát triển dịch vụ khám chữa bệnh từ xa, cấp cứu ngoại viện và khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân.

Nhiều chuyên gia nhận định, nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước tiến lớn trong bảo đảm an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng được trao quyền xây dựng chính sách an sinh mở rộng, tăng mức hỗ trợ cho nhóm yếu thế, người dễ bị tổn thương và các khu vực còn khó khăn.

Trong lĩnh vực văn hóa, Luật mở ra cơ chế mạnh hơn để bảo tồn, phục hồi và khai thác các giá trị di sản, đồng thời phát triển công nghiệp văn hóa - lĩnh vực được xem là thế mạnh đặc biệt của Hà Nội.

Một trong những rào cản lớn nhất của Hà Nội nhiều năm qua là bài toán nguồn lực.

Muốn phát triển metro, hạ tầng số, cải tạo chung cư cũ, xử lý môi trường hay đầu tư y tế - giáo dục chất lượng cao đều cần nguồn vốn rất lớn.

Điều 21 của Luật được xem là bước đột phá về cơ chế tài chính khi cho phép Hà Nội giữ lại thêm nguồn tăng thu ngân sách và có thêm quyền chủ động trong quản lý tài chính công.

Thành phố được hưởng toàn bộ một số khoản thu như tiền sử dụng đất, thuê đất, giao dịch tín chỉ carbon, phí và lệ phí đặc thù do HĐND thành phố ban hành.

Đồng thời, Hà Nội được phép phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu xanh, trái phiếu công trình để huy động nguồn lực cho các dự án trọng điểm.

Đáng chú ý, Luật còn cho phép điều hành ngân sách linh hoạt hơn, chủ động phân bổ nguồn vốn cho những dự án cấp bách hoặc có ý nghĩa chiến lược.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất của cơ chế tài chính mới không phải là “giữ được bao nhiêu tiền” mà là tạo điều kiện để Hà Nội chủ động hơn trong đầu tư phát triển, không bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng.

Có thể thấy, Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ là khuôn khổ pháp lý mới mà còn là chiến lược phát triển dài hạn cho Hà Nội. Từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, văn hóa đến tài chính - ngân sách, các cơ chế mới đều hướng tới một mục tiêu lớn hơn: Xây dựng Hà Nội trở thành đô thị thông minh, hiện đại, đáng sống và có sức cạnh tranh quốc tế.