Luật Thủ đô (sửa đổi): Bước chuyển tư duy quản lý và trao quyền chủ động để Hà Nội bứt phá

Xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, tăng quyền chủ động cho địa phương

Phóng viên (PV): Thưa Luật sư, nhìn vào bức tranh tổng thế, ông đánh giá đâu là những điểm mới mang tính đột phá nhất của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này so với trước đây ?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Theo quan điểm của tôi, điểm đổi mới nổi bật nhất của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này là định hướng tăng cường phân cấp, phân quyền một cách thực chất cho chính quyền thành phố Hà Nội.

So với các quy định trước đây, cách tiếp cận lần này thể hiện rõ tư duy quản lý hiện đại: Chuyển từ cơ chế kiểm soát tập trung sang trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương. Bên cạnh đó, dự thảo đã bước đầu thiết kế các cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp với tính chất của một đô thị đặc biệt, thay vì áp dụng cứng nhắc các quy định chung. Đây là một bước tiến vô cùng quan trọng, góp phần tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và mang tính dẫn dắt của Thủ đô đối với cả vùng và cả nước.

Phóng viên: Ông vừa nhắc đến việc “trao quyền chủ động”. Cụ thể, việc mở rộng thẩm quyền cho HĐND thành phố Hà Nội trong áp dụng pháp luật được kỳ vọng sẽ giải quyết những “điểm nghẽn” thực tiễn nào?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Việc trao thêm thẩm quyền cho HĐND thành phố trước hết sẽ giúp rút ngắn đáng kể quy trình ra quyết định, đồng thời nâng cao tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện chính sách.

Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư TP Hà Nội).

Chúng ta phải nhìn nhận thực tế: Hà Nội là một siêu đô thị. Các vấn đề phát sinh về hạ tầng, kinh tế, xã hội rất đa dạng và biến động từng ngày. Nếu cứ tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế “xin - cho” hoặc chờ đợi quy trình chung thì sẽ làm giảm đi sự nhạy bén và hiệu quả điều hành. Do đó, việc tăng quyền chủ động cho HĐND, tất nhiên phải đi kèm với cơ chế tự chịu trách nhiệm rõ ràng, sẽ giúp các chính sách được ban hành sát với hơi thở thực tiễn hơn, giải quyết kịp thời và hiệu quả hơn các bài toán quản lý đô thị hiện đại.

PV: Một trong những điểm rất mới của dự thảo là quy định miễn trách nhiệm đối với người thực thi công vụ trong một số trường hợp. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của quy định mang tính “mở đường” này?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Đây là một quy định có ý nghĩa thực tiễn cực kỳ lớn trong bối cảnh hiện nay. Nó góp phần trực tiếp tạo ra cơ chế bảo vệ đối với những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đặc biệt là khi triển khai các lĩnh vực mới, có tính đột phá nhưng chưa có tiền lệ rõ ràng.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng, để quy định này thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta cần phải cụ thể hóa bằng các tiêu chí, điều kiện áp dụng thật rõ ràng. Phải làm sao để quy định này không bị lạm dụng, không biến thành “lá chắn” bao biện cho những hành vi vi phạm, tư lợi. Việc cân bằng giữa khuyến khích đổi mới, sáng tạo và bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động công vụ là yêu cầu sống còn.

PV: Cùng với việc bảo vệ, dự thảo cũng đưa ra chế tài mạnh hơn khi cho phép điều chỉnh mức xử phạt vi phạm hành chính cao hơn. Theo ông, “liều thuốc” này sẽ tác động ra sao đến trật tự đô thị của Thủ đô?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Việc nâng mức xử phạt là bước đi cần thiết nhằm tăng cường tính răn đe, đặc biệt trong các "điểm nóng" đang tồn tại nhiều vi phạm dai dẳng như trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường hay giao thông đô thị.

Nhưng chúng ta cần thẳng thắn với nhau: Hiệu quả thực tế của quản lý nhà nước không chỉ phụ thuộc vào việc mức phạt được thiết kế cao hay thấp, mà quan trọng hơn cả là tính nghiêm minh và nhất quán trong khâu tổ chức thực thi. Nếu việc kiểm tra, phát hiện vi phạm không kịp thời, hoặc xử lý không dứt điểm, nể nang, thì dù có quy định mức phạt cao đến mấy cũng rất khó đạt được mục tiêu chấn chỉnh trật tự quản lý đô thị.

Luật Thủ đô (sửa đổi): Bước chuyển tư duy quản lý và trao quyền chủ động để Hà Nội bứt phá. Ảnh minh họa: qdnd.vn

3 yếu tố then chốt để đạo luật thực sự là “bệ phóng”

PV: Khi không gian thể chế được mở rộng, cơ chế đặc thù và tính tự chủ cho Hà Nội được tăng lên, theo ông, đâu là những chốt chặn cần lưu ý để đảm bảo quyền lực được thực thi đúng hướng và đạt hiệu quả cao nhất?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Theo tôi, có 3 yếu tố then chốt cần phải đặc biệt lưu ý và chuẩn bị kỹ lưỡng:

Một là kiểm soát quyền lực: Việc phân quyền, giao quyền lớn hơn bắt buộc phải đi kèm với cơ chế giám sát hiệu quả, đa chiều nhằm phòng ngừa nguy cơ lạm quyền hoặc áp dụng chính sách một cách tùy tiện.

Hai là nâng cao năng lực của bộ máy thực thi: Cơ chế, chính sách dù có hoàn hảo đến đâu, nhưng nếu đội ngũ cán bộ trực tiếp làm việc không đủ năng lực chuyên môn, thiếu bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm, thì cũng không thể hiện thực hóa được kỳ vọng của luật.

Ba là bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật: Các cơ chế đặc thù, vượt trội dành cho Thủ đô cần được thiết kế hài hòa, linh hoạt nhưng tránh tạo ra những xung đột, điểm nghẽn không đáng có với các quy định pháp luật chung của cả nước.

PV: Ông có khuyến nghị gì để những chính sách tốt đẹp trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sớm đi vào thực tiễn và tạo ra sức bật thực sự?

Luật sư Trần Xuân Tiền: Để Luật Thủ đô không chỉ nằm trên giấy mà thực sự trở thành "đường băng" cho Hà Nội cất cánh, tôi đề xuất triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp sau:

Trước hết, bản thân các quy định trong Luật cần được xây dựng theo hướng cụ thể, rõ ràng, có tính khả thi cao ngay lập tức, hạn chế tối đa tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”.

Thứ hai, nguyên tắc “giao quyền gắn với trách nhiệm giải trình” phải được thực thi triệt để thông qua các cơ chế giám sát minh bạch.

Thứ ba, con người là yếu tố quyết định. Cần đặc biệt chú trọng đào tạo, bồi dưỡng bộ máy, đồng thời vận hành trơn tru cơ chế bảo vệ cán bộ dám đổi mới.

Thứ tư, phải biết dựa vào dân, phát huy vai trò giám sát của xã hội và người dân, coi đây là kênh phản biện, kiểm soát quan trọng nhất giúp chính sách đi đúng hướng.

Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế tổng kết, đánh giá định kỳ sau khi Luật có hiệu lực, từ đó kịp thời phát hiện và điều chỉnh những điểm chưa phù hợp, bảo đảm pháp luật luôn là "bà đỡ" nhạy bén cho thực tiễn phát triển của Thủ đô.

PV: Trân trọng cảm ơn Luật sư!