Luật Thủ đô (sửa đổi): Mở cơ chế, tạo động lực phát triển mới cho Hà Nội

Dự thảo luật gồm 9 chương, 36 điều, không chỉ dừng ở định hướng mà đã được cụ thể hóa bằng nhiều cơ chế mạnh mẽ, tạo không gian pháp lý đột phá cho đổi mới, sáng tạo, bám sát tinh thần Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là hoàn thiện thể chế, mà còn trao cho Hà Nội cơ hội lịch sử để hiện thực hóa khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo luật là đề xuất phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội với 192 thẩm quyền, trong đó có nhiều lĩnh vực quan trọng như tổ chức bộ máy, biên chế, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Cách tiếp cận này không phải là sự ưu tiên riêng cho Thủ đô, mà xuất phát từ yêu cầu phát triển rất cao mà Đảng, Nhà nước giao cho Hà Nội. Nghị quyết số 02 đã xác định mục tiêu đến năm 2065, Hà Nội trở thành thành phố toàn cầu, phát triển cao, bền vững, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và mức độ hạnh phúc cao trên thế giới.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nhìn nhận: "192 thẩm quyền sẽ được giao cho Hà Nội, trong đó có 85 thẩm quyền hoàn toàn mới. Đây là một cơ chế vượt trội, mang tính cách mạng ở cấp độ địa phương, cho phép Hà Nội quyết định nhanh hơn, nhiều hơn và mạnh mẽ hơn mà không cần phải thông qua các tầng nấc xin ý kiến. Hy vọng khi tất cả sự phân cấp, phân quyền này được cụ thể hóa và triển khai tốt, chắc chắn nó sẽ tạo động lực mạnh mẽ để xây dựng một Thủ đô theo đúng mục tiêu và hiện thực hóa những yêu cầu mà Tổng Bí thư đã đặt ra."

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, dự thảo luật cũng đặt ra các cơ chế tài chính đủ mạnh, tăng quyền chủ động cho thành phố trong tạo nguồn lực và tổ chức thực hiện. Theo dự thảo, Hà Nội được giữ lại một phần tăng thu ngân sách, toàn bộ các khoản thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và các nguồn thu hợp pháp khác để đầu tư phát triển; đồng thời được áp dụng cơ chế vay vốn linh hoạt theo quyết định của Quốc hội.

Bên cạnh ngân sách Nhà nước, dự thảo luật còn khuyến khích huy động nguồn lực xã hội hóa, vốn ODA và vốn hợp tác đầu tư cho các chương trình, dự án phát triển Thủ đô và liên kết vùng. Tuy nhiên, đi cùng với trao quyền phải là cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai, đoàn Lâm Đồng cho rằng, càng ủng hộ trao quyền mạnh cho Hà Nội thì càng cần thiết kế trong luật cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình và công khai, minh bạch rõ ràng.

Tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi này là không tạo ra cơ chế đặc quyền, đặc lợi, mà tạo điều kiện để Hà Nội phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu, đi trước, làm mẫu về quản trị hiện đại, từ đó lan tỏa kinh nghiệm cho các địa phương khác. Đây cũng là cách cụ thể hóa tinh thần “Hà Nội vì cả nước, cả nước vì Hà Nội”.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cho rằng: "Dự thảo Luật Thủ đô cũng đã thiết kế một hệ thống kiểm soát quyền lực mà chúng tôi tạm gọi là đa tầng, cùng cơ chế giải trình minh bạch. Ở đây, việc tiếp cận được thực hiện ở một số góc độ như: xác định ranh giới và những nguyên tắc của việc phân quyền, cũng như tổ chức thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Trong Dự thảo Luật Thủ đô đã xác lập một số nguyên tắc khi phân quyền cũng như khi thực hiện các quyền hạn của thành phố Hà Nội, nhằm đảm bảo cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình."

Việc thiết kế một khuôn khổ pháp lý mở, trao quyền chủ động hơn cho Thủ đô được kỳ vọng sẽ giúp Hà Nội giảm dần cơ chế “xin - cho”, tận dụng kịp thời các cơ hội phát triển và chủ động xử lý những vấn đề nảy sinh trong quá trình đô thị hóa. Khi dự án luật được thông qua và triển khai hiệu quả, Hà Nội không chỉ có thêm động lực phát triển mới, mà còn có thể trở thành nơi thí điểm nhiều cơ chế, chính sách mới trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước.