Luật Thủ đô (sửa đổi): Từ thực thi sang phân quyền toàn diện, tối đa

Đề xuất phân quyền toàn diện

Một trong những điểm đổi mới căn bản của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là thay đổi cách tiếp cận trong tổ chức và vận hành chính quyền thành phố. Nếu trước đây Hà Nội chủ yếu thực hiện các cơ chế, chính sách do Trung ương ban hành theo hướng thống nhất thì nay được trao thẩm quyền rộng hơn để chủ động xây dựng, lựa chọn và điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc thù phát triển.

Các khách mời tham gia Chương trình thời sự với chủ đề “Sửa đổi Luật Thủ đô: Trao quyền mạnh mẽ để Hà Nội bứt phá” tối 4-4. Ảnh: Phạm Hùng

Theo đề xuất tại dự thảo, Hà Nội được giao tổng cộng 192 thẩm quyền, trong đó HĐND thành phố thực hiện 124 thẩm quyền, UBND thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố 12 thẩm quyền. Đây là bước phân quyền lớn chưa từng có, thể hiện rõ định hướng trao quyền thực chất cho chính quyền đô thị đặc biệt.

Trong số này, có 50 thẩm quyền đã được quy định tại Luật Thủ đô 2024 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội; 57 thẩm quyền được chuyển giao từ các cơ quan nhà nước cấp trên; đồng thời bổ sung 85 thẩm quyền hoàn toàn mới chưa được quy định trong pháp luật hiện hành.

Đáng chú ý, dự thảo luật thể hiện rõ tinh thần phân quyền trong nhiều lĩnh vực trọng yếu. Đề xuất tại Điều 7 dự thảo luật cho thấy, Hà Nội được trao quyền tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế; HĐND thành phố quyết định biên chế trong hệ thống chính trị và cho phép người trực tiếp sử dụng công chức tham gia tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá.

Tại Điều 8, thành phố được mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cho phép quy định các biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp chưa có quy định cụ thể của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ, ngành.

Đặc biệt, Điều 9 đưa ra quy định về phân quyền trong thí điểm chính sách, cho phép Hà Nội chủ động xây dựng và phê duyệt các đề án thí điểm cơ chế, chính sách mới hoặc khác với quy định hiện hành nhằm xử lý các “điểm nghẽn” trong thực tiễn.

Cán bộ xã Phúc Thịnh (Hà Nội) giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh Phạm Hùng

Trao đổi trong Chương trình thời sự với chủ đề “Sửa đổi Luật Thủ đô: Trao quyền mạnh mẽ để Hà Nội bứt phá” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện tối 4-4, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) cho rằng, cách tiếp cận này giúp Hà Nội chuyển từ quản lý theo khuôn mẫu sang quản trị, có thêm công cụ linh hoạt để điều hành và phát triển. Đồng thời, đây cũng là bước chuyển quan trọng để chính quyền thành phố không chỉ thực thi mà còn chủ động thiết kế chính sách, tạo đột phá phát triển.

Việc phân quyền còn được kỳ vọng giúp Hà Nội chủ động tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, nâng cao năng lực triển khai các dự án lớn, cấp thiết, cũng như xây dựng các chính sách thu hút nhà đầu tư, chuyên gia, nhà khoa học tham gia phát triển Thủ đô.

Tăng tự chủ toàn diện về bộ máy, tài chính và nguồn lực

Cùng với việc mở rộng thẩm quyền, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đặt trọng tâm vào việc tăng cường tính tự chủ toàn diện cho chính quyền thành phố, từ tổ chức bộ máy, nhân lực đến tài chính - ngân sách.

Theo bà Vũ Minh Huyền, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Xây dựng chính quyền (Sở Nội vụ Hà Nội), dự thảo Luật đã đề xuất nhiều cơ chế vượt trội, tạo điều kiện để Hà Nội chuyển sang mô hình tự chủ trong tổ chức bộ máy và quản lý nhân lực.

Thành phố được quyền tự quyết định việc tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố và cấp xã; đồng thời được quyết định số lượng thành viên UBND, bao gồm các Phó Chủ tịch và Ủy viên UBND cấp xã. Đây là những nội dung mang tính đột phá, tạo dư địa lớn để xây dựng bộ máy phù hợp với yêu cầu phát triển dài hạn.

Theo quy định đề xuất trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), về biên chế, thành phố Hà Nội sẽ được trao quyền chủ động quyết định. Ảnh Phạm Hùng

Về biên chế, Hà Nội cũng được trao quyền chủ động quyết định. Theo bà Vũ Minh Huyền, việc này không đơn thuần là tăng số lượng mà là tổ chức lại nguồn nhân lực theo hướng nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu công việc trong bối cảnh mới.

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng mở ra cơ chế linh hoạt về nhân sự, cho phép thí điểm hợp đồng đối với một số vị trí, kể cả vị trí lãnh đạo, theo nguyên tắc “có vào, có ra”, gắn với đánh giá hiệu quả công việc thông qua các chỉ số cụ thể. Điều này nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy và đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững.

Bên cạnh đó, Hà Nội được trao quyền xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài với các chính sách đặc thù về đào tạo, nhà ở, an sinh xã hội… nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mới.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, dự thảo Luật cũng đề xuất nhiều cơ chế quan trọng. Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, có ba nội dung cốt lõi: Khơi thông nguồn lực gắn với tăng trưởng thực tế; mở rộng quyền tự chủ trong điều hành ngân sách; và đa dạng hóa phương thức huy động nguồn lực.

Theo đó, Hà Nội được giữ lại toàn bộ phần tăng thu so với dự toán, được hưởng các khoản thu mới như tín chỉ carbon, tiền sử dụng đất để đầu tư phát triển. Đồng thời, thành phố có thể linh hoạt điều hành cơ cấu chi ngân sách và huy động thêm nguồn lực thông qua các công cụ như trái phiếu dự án, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh.

Bảo đảm nguyên tắc phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực

Dù trao quyền mạnh mẽ, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng đặt ra các nguyên tắc chặt chẽ nhằm bảo đảm việc phân quyền được thực hiện minh bạch, hiệu quả và đúng định hướng.

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, dự thảo Luật xác định 4 nguyên tắc cốt lõi trong phân quyền. Trước hết là nguyên tắc tối đa, toàn diện và rõ thẩm quyền, với việc giao cho Hà Nội thực hiện số lượng lớn các thẩm quyền, trong đó có những thẩm quyền vốn thuộc Quốc hội, Chính phủ.

Một góc Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Cùng với đó là yêu cầu công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực. Các thẩm quyền được trao phải gắn với cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm không trái với các nguyên tắc của Hiến pháp và không ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân.

Một nguyên tắc quan trọng khác là không ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, giữ vững sự quản lý thống nhất của Trung ương, đồng thời tạo điều kiện để Hà Nội chủ động trong phạm vi được phân quyền.

Cuối cùng, việc phân quyền được đặt trong định hướng lấy con người làm trung tâm, bảo đảm công bằng xã hội và giữ gìn bản sắc văn hóa của Thủ đô.

Có thể thấy, với cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ mở rộng quyền hạn cho chính quyền thành phố Hà Nội mà còn thiết lập khuôn khổ để sử dụng hiệu quả quyền lực được trao. Đây được kỳ vọng là nền tảng quan trọng để Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt sự phát triển chung của cả nước trong giai đoạn mới.