Luật Thủ đô tạo cơ chế đặc thù, tháo gỡ những tồn đọng kéo dài

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, Luật Thủ đô tạo hành lang pháp lý, mở ra hướng giải quyết những tồn tại kéo dài nhiều năm trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng. Đây là bước đi cần thiết, tạo thêm cơ sở giúp Hà Nội tháo gỡ những vướng mắc phức tạp.

Xử lý từ gốc rễ những vi phạm “thâm niên”

Từ sáng 18-11, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội mở phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Lê Thanh Thản, Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh, cùng 5 bị cáo nguyên là cán bộ phường Kiến Hưng và Thanh tra xây dựng quận Hà Đông (cũ), liên quan đến những sai phạm tại dự án Tổ hợp chung cư cao cấp và thương mại Bemes (CT6 Kiến Hưng). Đây là lần thứ hai vụ án được đưa ra xét xử, sau khi phiên tòa mở tháng 8-2023 phải tạm dừng để điều tra bổ sung.

Quang cảnh phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Lê Thanh Thản, Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh, cùng 5 bị cáo. Ảnh: Khánh Huy

Quang cảnh phiên tòa sơ thẩm xét xử bị cáo Lê Thanh Thản, Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh, cùng 5 bị cáo. Ảnh: Khánh Huy

Theo cáo trạng, từ năm 2010, dự án CT6 Kiến Hưng được triển khai với nhiều thay đổi so với quy hoạch được phê duyệt, trong đó có việc xây dựng thêm tòa CT6C, chuyển đổi công năng một số hạng mục và tăng số lượng căn hộ. Cơ quan truy tố xác định, dù dự án có sai phạm, từ tháng 3-2011, bị cáo Lê Thanh Thản vẫn chỉ đạo quảng cáo, đưa thông tin không đúng về tính pháp lý công trình để bán căn hộ cho khách hàng.

Hậu quả, có 519 căn hộ không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở. Tổng số tiền khách hàng đã thanh toán là hơn 590 tỷ đồng; sau khi trừ các khoản thuế đã kê khai, nộp, cơ quan truy tố xác định số tiền thu lợi bất chính của bị cáo Thản hơn 531 tỷ đồng. Theo kết luận định giá tài sản tháng 7-2026, tổng giá trị 519 căn hộ này lên tới hơn 2.047 tỷ đồng. Trong đó, riêng tòa CT6C có 437 căn hộ.

Tại phiên tòa, vấn đề được nhiều người quan tâm là phương án khắc phục hậu quả và bảo đảm quyền lợi cho những người mua nhà. Bị cáo Lê Thanh Thản thừa nhận mình là người chịu trách nhiệm chính, đồng thời cho biết đã chuyển 530 tỷ đồng vào tài khoản của cơ quan thi hành án dân sự để khắc phục hậu quả. Bị cáo đề nghị tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục hoạt động, có nguồn lực tài chính thực hiện nghĩa vụ với khách hàng; đồng thời đưa ra phương án bồi thường theo giá thị trường đối với những căn hộ không thể tiếp tục tồn tại hoặc không đủ điều kiện pháp lý.

Các bị cáo tại tòa. Ảnh: Khánh Huy

Các bị cáo tại tòa. Ảnh: Khánh Huy

Theo thông tin tại phiên tòa, Công ty Bemes đã thỏa thuận mua lại 39 căn hộ; 6 khách hàng đề nghị trả lại nhà để nhận lại hơn 7 tỷ đồng. Phần lớn người mua nhà còn lại mong muốn được cấp Giấy chứng nhận; nếu không thể thì phải được bồi thường thỏa đáng. Những ý kiến này cho thấy, sau nhiều năm chờ đợi, điều người dân quan tâm không chỉ là việc xử lý sai phạm, mà còn là tương lai pháp lý của căn hộ, quyền tài sản và sự ổn định cuộc sống.

Đáng chú ý, tại phiên tòa, đại diện HĐND thành phố Hà Nội đã trình bày về cơ sở và mục tiêu của Nghị quyết số 96/2026/NQ-HĐND, quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả đối với 12 công trình, dự án có tồn tại, vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn thành phố. Nghị quyết được HĐND thành phố thông qua ngày 28-10-2026, ban hành ngày 4-11-2026 và có hiệu lực từ ngày 7-11-2026.

Đại diện HĐND thành phố cho biết, Nghị quyết nhằm cụ thể hóa các chủ trương của trung ương và Luật Thủ đô năm 2026, tạo hành lang pháp lý để Hà Nội giải quyết những vướng mắc kéo dài trong quản lý, phát triển đô thị. Trọng tâm là xem xét cấp Giấy chứng nhận đối với những trường hợp phù hợp quy hoạch, đáp ứng điều kiện được phép tồn tại; đồng thời xử lý nghiêm các sai phạm, khắc phục hậu quả theo quy định.

Đối với những hộ dân phải di dời khỏi khu vực không bảo đảm điều kiện pháp lý, nhất là các công trình không đáp ứng yêu cầu an toàn phòng cháy, chữa cháy, thành phố đặt ra yêu cầu nơi ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, có hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ.

Đại diện HĐND thành phố cũng cho biết, nhiều hộ dân đã sinh sống ổn định từ 10-12 năm, nhưng vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận, do đó việc giải quyết quyền lợi về nhà ở phải được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình triển khai Nghị quyết.

Cũng tại phiên tòa, đại diện UBND thành phố Hà Nội, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Luyện Văn Phương cho biết, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai xử lý vi phạm, khắc phục hậu quả và bảo đảm an sinh cho người dân tại các dự án.

Theo kế hoạch, việc di dời cư dân khỏi các căn hộ thuộc diện phải phá dỡ hoặc hoàn trả công năng công cộng phải hoàn thành trước ngày 31-12-2027; công tác phá dỡ, cải tạo, chỉnh trang các công trình phải hoàn thành trước ngày 31-12-2028.

Như vậy, bên cạnh việc xem xét trách nhiệm hình sự của các bị cáo, phiên tòa còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải giải quyết đồng bộ những hệ lụy của sai phạm, từ pháp lý căn hộ, nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư đến điều kiện an toàn và nơi ở của người dân. Đây cũng là bài toán mà cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô năm 2026 hướng tới tháo gỡ: Xử lý nghiêm vi phạm, nhưng không để người mua nhà tiếp tục chịu thiệt thòi vì những sai phạm kéo dài nhiều năm.

Cơ chế đặc thù tạo lối ra thực chất

Đánh giá về việc Hà Nội ban hành Nghị quyết xử lý vi phạm tại 12 công trình, dự án liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh, Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm cho rằng, đây là bước đi cần thiết nhằm tìm kiếm giải pháp cho những tồn đọng kéo dài. Những cơ chế đặc thù được pháp luật cho phép sẽ tạo thêm công cụ để thành phố xử lý các vấn đề phức tạp, vốn không dễ giải quyết bằng những biện pháp quản lý thông thường.

Luật sư Trương Anh Tú. Ảnh: Quang Huy

Luật sư Trương Anh Tú. Ảnh: Quang Huy

“Giá trị của cơ chế đặc thù vì thế nằm ở khả năng tháo gỡ đồng bộ những vấn đề này bằng giải pháp hợp pháp, khả thi, chứ không phải bỏ qua trách nhiệm đối với hành vi vi phạm”, Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh.

Theo luật sư, điểm đáng ghi nhận trong cách tiếp cận lần này là việc xử lý sai phạm không chỉ nhìn từ quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước và chủ đầu tư, mà còn đặt trong mối liên hệ với quyền tài sản, giao dịch dân sự và cuộc sống của những gia đình đã mua nhà. Bởi trên thực tế, hậu quả của sai phạm xây dựng có thể kéo dài qua nhiều năm, tác động trực tiếp đến những người không phải là chủ thể gây ra vi phạm.

Luật sư Trương Anh Tú phân tích, cần nhìn nhận ba vấn đề có liên hệ, nhưng không đồng nhất: Điều kiện tồn tại và an toàn của công trình; trách nhiệm khắc phục, nghĩa vụ tài chính của chủ đầu tư và quyền tài sản hợp pháp của người mua nhà. Một công trình được khắc phục vi phạm về xây dựng chưa đồng nghĩa mọi căn hộ trong đó đương nhiên đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận. Việc hoàn thiện pháp lý cho từng căn hộ còn phụ thuộc hồ sơ đất đai, nhà ở, nghĩa vụ tài chính và tình trạng pháp lý cụ thể.

Từ góc độ đó, luật sư đánh giá việc Hà Nội xây dựng cơ chế riêng để xử lý từng nhóm tồn tại tại 12 dự án là hướng tiếp cận có ý nghĩa. Thay vì để những sai phạm kéo dài tiếp tục tạo ra vướng mắc dây chuyền, cơ chế đặc thù mở ra khả năng phân loại công trình, hạng mục, xác định điều kiện được tồn tại, phần phải khắc phục hoặc di dời, từng bước giải quyết những vấn đề pháp lý liên quan.

Luật sư cũng nhấn mạnh, kỷ cương xây dựng và quyền lợi người dân không phải hai mục tiêu đối lập. Việc xử lý sai phạm cần bảo đảm tính nghiêm minh, nhưng đồng thời phải nhìn nhận đầy đủ hậu quả đã phát sinh đối với người mua nhà. “Sự nghiêm minh không chỉ thể hiện ở biện pháp xử lý, mà còn ở việc xác định đúng trách nhiệm và khắc phục hậu quả một cách tương xứng”, Luật sư Trương Anh Tú nói.

Một điểm đáng chú ý khác trong đánh giá của luật sư là việc đặt kết quả giải quyết quyền lợi người dân bên cạnh yêu cầu xử lý trách nhiệm chủ đầu tư. Hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở số công trình được giữ lại hay số hạng mục phải phá dỡ, mà còn ở khả năng giải quyết những hệ lụy đã tồn tại trong đời sống của người dân. Đây cũng là lý do cơ chế đặc thù cần được nhìn nhận như một công cụ tháo gỡ tổng thể, thay vì chỉ là biện pháp xử lý riêng lẻ đối với từng vi phạm.

“Thước đo quan trọng hơn là số căn hộ được hoàn thiện pháp lý, số gia đình được bảo đảm quyền lợi, mức độ an toàn của công trình sau khắc phục và kết quả thực hiện trách nhiệm của chủ đầu tư”, Luật sư Trương Anh Tú nhận định.

Vũ Cường - Hồng Quảng

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/luat-thu-do-tao-co-che-dac-thu-thao-go-nhung-ton-dong-keo-dai-1766802.html