Luật Viên chức mới và 7 nhóm việc viên chức không được làm từ 1.7.2026

Lớp bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về văn hóa công sở, đạo đức công vụ và đạo đức nghề nghiệp năm 2026 do Trường Cán bộ quản lý Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức

Luật Viên chức số 129/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10.12.2025, gồm 6 chương, 43 điều. Từ ngày 1.7.2026, Luật sẽ thay thế Luật Viên chức năm 2010 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019.

Không chỉ điều chỉnh các quan hệ về tuyển dụng, hợp đồng, tiền lương hay đánh giá viên chức, Luật mới còn thể hiện rõ yêu cầu xây dựng đội ngũ viên chức có đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn, tinh thần phục vụ và ý thức trách nhiệm trước xã hội.

Bảy nhóm hành vi đặt ra ranh giới của kỷ cương

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm là Điều 10 quy định 7 nhóm việc viên chức không được làm. Đây không đơn thuần là danh mục những hành vi bị cấm, mà còn đặt ra ranh giới ứng xử cần thiết đối với những người làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập, trực tiếp cung cấp dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa, khoa học và nhiều lĩnh vực thiết yếu khác.

Trước hết, viên chức không được trốn tránh, thoái thác hoặc đùn đẩy nhiệm vụ; không gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý nghỉ việc, bỏ việc hay tham gia đình công.

Luật cũng nghiêm cấm việc đăng tải, phát tán hoặc phát ngôn thông tin sai lệch, làm ảnh hưởng đến hình ảnh, uy tín của đất nước, địa phương và đơn vị nơi công tác.

Quy định này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh mạng xã hội đã trở thành không gian giao tiếp phổ biến. Mỗi phát ngôn của viên chức, dù được đưa ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ hay trên môi trường số, đều có thể tác động đến uy tín của cơ quan và niềm tin của công chúng. Vì vậy, yêu cầu về tính chính xác, trách nhiệm và chuẩn mực trong phát ngôn ngày càng được đặt ra rõ ràng hơn.

Luật cũng không cho phép viên chức lợi dụng hoạt động nghề nghiệp để thực hiện những hành vi trái với chủ trương, chính sách, pháp luật; gây phương hại đến thuần phong, mỹ tục cũng như đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân và xã hội.

Các hành vi tham ô, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trục lợi, nhũng nhiễu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tiếp tục bị nghiêm cấm. Cùng với đó là việc sử dụng trái pháp luật tài sản công hoặc tài sản của nhân dân.

Một nội dung mang ý nghĩa xã hội và nhân văn rõ nét là quy định viên chức không được phân biệt đối xử về dân tộc, giới tính, độ tuổi, khuyết tật, tôn giáo, tín ngưỡng hay thành phần xã hội dưới bất kỳ hình thức nào trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc xúc phạm danh dự, nhân phẩm và uy tín của người khác trong hoạt động nghề nghiệp cũng thuộc nhóm hành vi không được phép.

Ngoài những nội dung nêu trên, viên chức còn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; bảo vệ bí mật nhà nước; pháp luật về doanh nghiệp và những giới hạn khác do pháp luật, cấp có thẩm quyền quy định.

Những quy định này góp phần cụ thể hóa chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và văn hóa ứng xử của viên chức. Trong các lĩnh vực thường xuyên tiếp xúc với người dân như giáo dục, y tế, văn hóa hay dịch vụ công, thái độ tôn trọng, hợp tác, khiêm tốn, không hách dịch, cửa quyền hay gây phiền hà phải trở thành nguyên tắc trong thực thi nhiệm vụ.

Quản lý theo vị trí việc làm, đánh giá bằng sản phẩm

Một điểm mới mang tính nền tảng của Luật là chuyển mạnh sang quản lý viên chức theo vị trí việc làm. Việc xác định vị trí việc làm được căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, mức độ phức tạp của công việc, đối tượng phục vụ cùng yêu cầu về chuyên môn, công nghệ và chuyển đổi số.

Vị trí việc làm trở thành cơ sở để tuyển dụng, bố trí, phân công nhiệm vụ, đào tạo, bổ nhiệm, đánh giá và thực hiện chế độ, chính sách đối với viên chức. Cách tiếp cận này hướng tới khắc phục tình trạng quản lý nặng về bằng cấp, thâm niên hoặc tên gọi chức danh nhưng chưa phản ánh đầy đủ năng lực và hiệu quả công việc.

Luật yêu cầu việc đánh giá viên chức phải bảo đảm dân chủ, công khai, công bằng, khách quan, liên tục và đa chiều. Kết quả thực hiện nhiệm vụ được định lượng trên cơ sở số lượng, chất lượng, tiến độ sản phẩm gắn với từng vị trí việc làm.

Năng lực đổi mới, sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung cũng được đưa vào nội dung đánh giá. Công nghệ và chuyển đổi số sẽ được ứng dụng trong theo dõi, đánh giá và xếp loại chất lượng viên chức.

Kết quả đánh giá được sử dụng làm căn cứ thực hiện tiền lương, tiền thưởng, thu nhập tăng thêm, đào tạo, quy hoạch, bổ nhiệm và các chế độ, chính sách khác. Người không hoàn thành nhiệm vụ hoặc không còn đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm có thể được bố trí sang vị trí phù hợp ở trình độ thấp hơn hoặc bị xem xét cho thôi việc.

Viên chức có quyền kiến nghị nếu cho rằng kết quả xếp loại chưa đúng quy định. Cơ chế này góp phần hạn chế tình trạng đánh giá hình thức, cảm tính, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cả người được đánh giá và người đứng đầu đơn vị.

Mở rộng quyền nghề nghiệp, thu hút người có năng lực

Bên cạnh việc tăng cường kỷ luật và trách nhiệm, Luật Viên chức mới mở rộng quyền chủ động nghề nghiệp của viên chức. Từ ngày 1.7.2026, viên chức có thể ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật chuyên ngành không cấm, không phát sinh xung đột lợi ích, không trái hợp đồng làm việc và đạo đức nghề nghiệp.

Viên chức cũng được hành nghề với tư cách cá nhân; được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục hoặc tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, trừ những trường hợp bị hạn chế theo pháp luật về phòng, chống tham nhũng, doanh nghiệp và pháp luật chuyên ngành.

Những quy định này tạo điều kiện để viên chức phát huy năng lực, chuyển giao tri thức, tham gia đổi mới sáng tạo và đóng góp nhiều hơn cho xã hội. Tuy nhiên, hoạt động bên ngoài không được ảnh hưởng đến nhiệm vụ tại đơn vị sự nghiệp công lập và không được lợi dụng vị trí công tác để trục lợi.

Cơ chế tuyển dụng cũng linh hoạt hơn. Bên cạnh thi tuyển và xét tuyển, Luật cho phép tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt hoặc kinh nghiệm phù hợp nếu đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm.

Đơn vị sự nghiệp công lập có thể ký hợp đồng với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu hoặc người có trình độ chuyên môn cao để thực hiện nhiệm vụ quản lý, điều hành và chuyên môn. Quy định này mở thêm cơ hội thu hút nhân lực chất lượng cao, tăng sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư.

Luật Viên chức mới đồng thời mở rộng không gian cống hiến và tăng cường kiểm soát trách nhiệm. Viên chức được trao thêm quyền chủ động nhưng phải được đánh giá thực chất bằng kết quả công việc, đạo đức nghề nghiệp và mức độ phục vụ người dân.

Việc Luật có hiệu lực từ ngày 1.7.2026 được kỳ vọng tạo bước chuyển trong quản trị đơn vị sự nghiệp công lập, hướng tới xây dựng đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, liêm chính, sáng tạo và tận tụy; qua đó củng cố văn hóa trách nhiệm, uy tín nghề nghiệp và niềm tin của xã hội.