Lượng hóa để có phương thức quản trị mới với di sản

Cùng dự và góp ý cho dự thảo Đề án có các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan, đơn vị liên quan…

Không chỉ đo bằng tiền

Trình bày báo cáo tại buổi làm việc, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Lê Thị Thu Hiền cho biết, Đề án không chỉ nhằm tạo ra các kết quả lượng giá bằng tiền, mà quan trọng hơn là thiết lập một phương thức quản trị mới đối với di sản. Trong đó, bảo tồn là nền tảng, phát triển bền vững là mục tiêu, cộng đồng là chủ thể và dữ liệu định lượng là công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương chủ trì buổi làm việc

Đề án sẽ góp phần chuẩn hóa phương pháp luận, thống nhất bộ chỉ tiêu, xây dựng cơ sở dữ liệu, thiết lập quy trình khảo sát, tạo cơ sở khoa học cho phân bổ nguồn lực, đánh giá hiệu quả chính sách và phát triển kinh tế di sản theo hướng bền vững, phù hợp với cam kết quốc tế và yêu cầu phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Cục Di sản văn hóa cho biết thêm, Việt Nam hiện có 9 di sản thế giới được UNESCO công nhận, bao gồm các di sản văn hóa, thiên nhiên và hỗn hợp, với đặc điểm đa dạng về loại hình, quy mô, không gian quản lý và phạm vi tác động.

Sau hơn 30 năm thực hiện công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị, hệ thống di sản thế giới đã trở thành một nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế, xã hội, du lịch, sinh kế cộng đồng, bảo vệ môi trường, quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế quốc gia.

Theo cách tiếp cận của Đề án, di sản được nhìn nhận như một dạng vốn văn hóa, vốn tự nhiên và vốn xã hội, có khả năng tạo ra các giá trị kinh tế, xã hội, môi trường, sinh kế cộng đồng và sức mạnh mềm trong dài hạn.

Vì vậy, lượng hóa tổng giá trị kinh tế, TEV, không nhằm quy đổi toàn bộ giá trị văn hóa hay giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thành tiền, mà nhằm nhận diện và đo lường những lợi ích kinh tế và phúc lợi mà hệ thống tài sản di sản tạo ra cho xã hội. Định hướng này được đặt trong yêu cầu phát triển kinh tế di sản và phát triển bền vững.

Cục trưởng Cục Di sản văn hoá Lê Thị Thu Hiền trình bày báo cáo

Tổng giá trị kinh tế của mỗi di sản thế giới được lượng hóa gồm giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng.

Cách tiếp cận này giúp phân biệt rõ tổng giá trị kinh tế của di sản với các doanh thu du lịch, dịch vụ văn hóa hoặc chi tiêu của khách tham quan. Các chỉ số thị trường trực tiếp chỉ phản ánh một bộ phận của giá trị sử dụng, trong khi di sản còn tạo ra nhiều lợi ích phi thị trường và tác động lan tỏa đối với cộng đồng, môi trường, giáo dục, nghiên cứu, thương hiệu lãnh thổ và phát triển dài hạn.

Theo dự thảo, 8 đề án thành phần dự kiến được triển khai tại Hoàng thành Thăng Long; Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà; Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; Thành nhà Hồ; Phong Nha - Kẻ Bàng; Cố đô Huế; Phố cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn.

Về khung phương pháp lượng giá TEV, Cục Di sản văn hóa thông tin, Việt Nam hiện đang chưa có khung thống nhất ở cấp quốc gia đối với di sản. Việc xây dựng một khung phương pháp thống nhất vì vậy có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình chuẩn hóa chỉ tiêu, dữ liệu, quy trình khảo sát và cơ chế sử dụng kết quả lượng giá trong quản lý nhà nước, di sản và phát triển cộng đồng.

“Thống nhất, dễ làm, dễ hiểu”

Tại cuộc họp, các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan, đơn vị và địa phương đã cùng trao đổi về nội dung của Đề án. Các đại biểu cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Đề án. Đồng thời, tập trung thảo luận, làm rõ các vấn đề về cơ sở lý luận, khung phương pháp, hệ thống dữ liệu, phạm vi triển khai, khả năng áp dụng và cơ chế tổ chức thực hiện.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh, việc xây dựng Đề án là cần thiết nhằm lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể của các di sản thế giới tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là việc tính toán giá trị của di sản bằng các thước đo kinh tế, bởi nhiều giá trị của di sản là vô giá.

Theo Thứ trưởng, khung phương pháp lượng hóa là nội dung đặc biệt quan trọng và cần được xây dựng theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện, có thể áp dụng thống nhất tại các địa phương. Việc đưa ra các con số định giá kinh tế không nhằm so sánh giá trị cao thấp giữa các di sản mà để hướng đến nhìn nhận được các công cụ quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị phù hợp.

Các đại biểu cho ý kiến đóng góp vào dự thảo Đề án

Về định hướng xây dựng, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương cơ bản thống nhất với việc xây dựng 3 kịch bản gồm kịch bản cơ sở, kịch bản cân bằng và kịch bản phát triển tăng cường. Đặc biệt, đi liền với phát triển tăng cường phải là sự phát triển bền vững; bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn với khai thác, phát huy giá trị di sản.

Sau khi lắng nghe các ý kiến đóng góp, Thứ trưởng nêu rõ, dự thảo Đề án cần bổ sung đầy đủ các dữ liệu có thể lượng hóa như lượng khách, doanh thu từ bán vé và các hoạt động dịch vụ, tác động đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đồng thời, cần tính đến các yếu tố về sức chứa, nguy cơ quá tải, nguy cơ gây suy giảm giá trị của di sản, thiên nhiên…

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị Ban soạn thảo, Tổ biên tập xây dựng hệ thống bảng biểu, phương pháp tính toán, thậm chí là biểu đồ, các công thức cụ thể để đưa vào phụ lục, giúp các địa phương có thể dễ dàng áp dụng khi triển khai các đề án thành phần.

Quang cảnh buổi làm việc

Ngoài ra, để lượng hóa được cũng cần có các dữ liệu cụ thể về nguồn lực đầu tư, ngân sách nhà nước, nguồn xã hội hóa, hiệu quả thu được, cũng như nhu cầu đầu tư cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phục dựng trong các giai đoạn tiếp theo.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tiến độ, Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương đề nghị Ban soạn thảo và Tổ biên tập khẩn trương tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp, đồng thời tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên để sớm hoàn thiện dự thảo Đề án, bảo đảm đúng tiến độ đề ra.