Lương không phải rào cản duy nhất khiến nhà khoa học chưa về nước cống hiến

Tại buổi gặp gỡ các nhà khoa học, doanh nhân kiều bào ở nước ngoài do Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức ngày 6/2, GS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học cho hay nhà trường được kỳ vọng sẽ trở thành đại học trọng điểm, tạo đột phá phát triển về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Giai đoạn 2025-2035, nhà trường đặt mục tiêu lọt vào top 150 châu Á, nhưng không chạy theo xếp hạng hình thức mà hướng tới sự thay đổi về chất trong đào tạo và nghiên cứu.

Theo GS Yêm, muốn vậy, nguồn nhân lực, bao gồm cả các nhà khoa học trong và ngoài nước, phải đóng vai trò then chốt. “Nhà trường đã xây dựng đề án thu hút các tiến sĩ trẻ, nhà khoa học đầu ngành, kỹ sư từ các tập đoàn công nghệ lớn tới làm việc với cơ chế hợp tác linh hoạt, có thể ngắn hạn hoặc dài hạn”, ông Yêm nói.

GS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: HUST

Chia sẻ sâu hơn về câu chuyện thu hút chất xám Việt trên toàn cầu, ông Nguyễn Trung Kiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao), cho biết cộng đồng người Việt ở nước ngoài có tiềm năng rất lớn về năng lực, công nghệ, kinh tế và nhiệt huyết. Tuy nhiên, thời gian qua, hiệu quả kết nối nguồn lực này với trong nước chưa thực sự tương xứng.

Theo ông, mức lương Đại học Bách khoa Hà Nội đưa ra để thu hút nhân tài có thể coi là một “cuộc cách mạng” so với hệ thống lương của cán bộ công chức hiện nay. Dù vậy, nếu so với mức thu nhập mà các nhà khoa học đang hưởng ở nước ngoài thì vẫn còn khoảng cách.

“Chúng tôi mong muốn thời gian tới sẽ có sự dấn thân của các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài quay về đóng góp cho Tổ quốc. Ngược lại, các cơ quan trong nước cũng phải mạnh dạn ‘phá đá mở đường’, cởi bỏ các rào cản”, ông Kiên nhấn mạnh.

GS Nguyễn Thành Vinh, Đại học New South Wales. Ảnh: HUST

Tuy nhiên, GS Nguyễn Thành Vinh, Đại học New South Wales (Australia) thẳng thắn nhìn nhận, vấn đề không chỉ nằm ở việc đãi ngộ. “Hiện rất nhiều nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài cũng muốn quay trở về cống hiến cho quê hương, bởi trong họ vẫn là tình yêu nước và muốn đóng góp cho Việt Nam bằng cách này hay cách khác”, ông nói.

Bản thân ông cũng đã nhiều lần quay trở về Việt Nam, gặp gỡ các viện, trường đại học để tìm kiếm cơ hội hợp tác, thậm chí sẵn sàng cống hiến kinh nghiệm lẫn chuyên môn miễn phí. Tuy nhiên đến nay, mọi việc vẫn chỉ dừng ở mức trao đổi.

“Tôi mong sau một vài cuộc nói chuyện phải đi vào thực chất ngay. Sự hợp tác không cần ‘đao to búa lớn’, có thể bắt đầu từ một chương trình đào tạo, một dự án, thậm chí một khóa học ngắn hạn, chúng tôi sẵn sàng bắt tay vào làm ngay. Do đó, yếu tố tiên quyết không phải ở mức lương mà là thiện chí và khả năng triển khai nhanh chóng”, ông nói.

Ông Hà Sơn Tùng, Viện Hàn lâm Khoa học Singapore. Ảnh: NVCC

Trong khi đó, ông Hà Sơn Tùng, hiện làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học Singapore, cho hay về mặt con người, Việt Nam không thua kém bất cứ quốc gia nào trên thế giới và không thiếu người tài.

“Hiện nay, người Việt giữ nhiều vị trí chủ chốt trong các tập đoàn, doanh nghiệp trên toàn cầu, trong đó có cả ở các lĩnh vực mũi nhọn như AI, bán dẫn. Do đó, con người không phải là rào cản vì người Việt Nam có đủ khả năng nâng tầm khoa học”, ông Tùng nói.

Về mặt đầu tư cho khoa học, theo ông Tùng, Việt Nam hiện nay đầu tư khoảng 3% ngân sách cho khoa học công nghệ. Con số này lớn hơn hẳn so với Singapore. Tuy nhiên, nguồn lực lớn đó chưa tạo ra những trung tâm khoa học tầm khu vực.

Theo ông, nguyên nhân có thể do việc đầu tư còn dàn trải, thiếu những trung tâm đầu ngành đủ mạnh để dẫn dắt.

Bên cạnh đó, việc kéo người tài về còn gặp nhiều vướng mắc. Ngoài vấn đề lương, cần phải có cơ chế chính sách rõ ràng, cơ sở vật chất tốt và điều kiện làm việc tương xứng để nhà khoa học phát huy hết năng lực.

“Kiều bào đều muốn đóng góp cho đất nước. Vấn đề lương chỉ là một phần thôi. Điều họ muốn biết là nếu trở về, họ sẽ được tạo điều kiện như thế nào để đóng góp hết sức mình giống như đang làm việc ở các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới”, ông Tùng nói.

Thúy Nga